Właściwości farmakokinetyczne paracetamolu

Przedstawione poniżej dane farmakokinetyczne dotyczą paracetamolu, substancji czynnej zawartej w produkcie leczniczym APAP 325 mg, tabletki powlekane. Każda tabletka zawiera 325 mg paracetamolu (Paracetamolum).¹

Wchłanianie

Paracetamol po podaniu doustnym charakteryzuje się szybkim i prawie całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie leku w osoczu (Cmax) obserwuje się relatywnie szybko, bo już po 30-60 minutach od momentu przyjęcia preparatu. Warto zaznaczyć, że obecność pokarmu w przewodzie pokarmowym może znacząco wpłynąć na parametry farmakokinetyczne, zmniejszając szybkość wchłaniania paracetamolu.²

Dystrybucja

Po wchłonięciu paracetamol ulega szybkiej i równomiernej dystrybucji do płynów ustrojowych organizmu. Istotną cechą dystrybucji paracetamolu jest porównywalne stężenie leku we krwi, osoczu oraz ślinie, co ma znaczenie diagnostyczne. Paracetamol w dawkach terapeutycznych wykazuje niski stopień wiązania z białkami osocza, co odróżnia go od wielu innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych.³

Metabolizm

Biotransformacja paracetamolu odbywa się głównie w wątrobie, gdzie lek podlega kilku szlakom metabolicznym. Dominującymi drogami metabolizmu są procesy sprzęgania z kwasem glukuronowym (glukuronidacja) oraz kwasem siarkowym (sulfatacja). W trakcie przemian metabolicznych paracetamolu powstaje również niewielka ilość (około 5%) potencjalnie hepatotoksycznego metabolitu pośredniego – N-acetylo-4-benzochinonoiminy (NAPQI). W warunkach terapeutycznych metabolit ten jest skutecznie unieczynniany poprzez sprzęganie z glutationem wątrobowym, a następnie wydalany w formie połączeń z cysteiną lub kwasem merkapturowym.⁴

Istotne są różnice w metabolizmie paracetamolu pomiędzy populacją pediatryczną a dorosłymi. U niemowląt i dzieci dominują połączenia paracetamolu z siarczanami, co skutkuje mniejszą produkcją toksycznego metabolitu NAPQI w porównaniu do osób dorosłych. Ten odmiennych profil metaboliczny przekłada się na wyższy indeks terapeutyczny paracetamolu u dzieci.⁵

W przypadku przedawkowania paracetamolu dochodzi do wyczerpania zasobów glutationu wątrobowego, co prowadzi do nagromadzenia toksycznego metabolitu NAPQI w hepatocytach. Konsekwencją tego procesu może być uszkodzenie, a następnie martwica komórek wątrobowych, prowadząca w skrajnych przypadkach do ostrej niewydolności wątroby.⁶

Wydalanie

Paracetamol jest wydalany z organizmu głównie przez nerki, z moczem. W ciągu 24 godzin od podania aż 90% przyjętej dawki leku zostaje wydalone tą drogą. Zdecydowana większość leku wydalana jest w postaci metabolitów – glukuronidów (60-80%) oraz siarczanów (20-30%). Lek w postaci niezmienionej stanowi mniej niż 5% wydalanej dawki.⁷

Biologiczny okres półtrwania paracetamolu w warunkach fizjologicznych mieści się w zakresie od 1 do 4 godzin. Okres ten ulega wydłużeniu w przypadku zaburzenia czynności nerek i/lub wątroby, w stanach zatrucia oraz u noworodków. Działanie terapeutyczne paracetamolu utrzymuje się przeciętnie przez 4-6 godzin i wykazuje korelację ze stężeniem leku w osoczu.⁸

Farmakokinetyka w stanach patologicznych

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z wyrównanymi zaburzeniami czynności wątroby okres półtrwania paracetamolu pozostaje zbliżony do wartości obserwowanych u osób zdrowych. Natomiast w ciężkiej niewydolności wątroby może dochodzić do istotnego wydłużenia okresu półtrwania leku, choć kliniczne znaczenie tego zjawiska nie zostało jednoznacznie określone.⁹

Istotne jest, że u pacjentów z chorobami wątroby nie obserwowano szczególnych zaburzeń w zakresie kumulacji leku, hepatotoksyczności ani zaburzeń sprzęgania paracetamolu z glutationem. Badania wykazały, że nawet stosowanie 4 g paracetamolu na dobę przez okres 13 dni u pacjentów z przewlekłą wyrównaną niewydolnością wątroby nie powodowało pogorszenia funkcji wątroby.¹⁰

Pacjenci z niewydolnością nerek

Ze względu na fakt, że ponad 90% dawki terapeutycznej paracetamolu jest wydalane przez nerki w postaci metabolitów w ciągu 24 godzin, przewlekła niewydolność nerek może istotnie wpływać na farmakokinetykę leku. U pacjentów z tym schorzeniem zdolność wydalania polarnych metabolitów paracetamolu jest ograniczona, co stwarza ryzyko ich kumulacji w organizmie.¹¹

Z tego powodu u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek zaleca się modyfikację schematu dawkowania poprzez wydłużenie odstępów między kolejnymi dawkami paracetamolu, aby zapobiec potencjalnym działaniom niepożądanym związanym z kumulacją metabolitów leku.¹²

Parametry farmakokinetyczne – podsumowanie