Właściwości farmakodynamiczne metforminy

Metformina chlorowodorek, składnik aktywny preparatu Abmetfina XR 750 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej doustnych leków hipoglikemizujących, pochodnych biguanidu, sklasyfikowanych kodem ATC: A10BA02. Lek charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania przeciwcukrzycowego, który prowadzi do redukcji stężenia glukozy we krwi zarówno na czczo, jak i po posiłkach, bez jednoczesnej stymulacji wydzielania insuliny.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania przeciwcukrzycowego metforminy opiera się na trzech głównych efektach farmakologicznych:²

• Hamowanie wątrobowej produkcji glukozy – metformina zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie poprzez hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy³
• Poprawa insulinowrażliwości – lek zwiększa wrażliwość tkanek obwodowych (szczególnie mięśni) na insulinę, poprawiając wychwyt glukozy i jej wykorzystanie⁴
• Wpływ na absorpcję jelitową – metformina opóźnia wchłanianie glukozy w przewodzie pokarmowym⁵

Na poziomie komórkowym metformina wykazuje zdolność do stymulacji wewnątrzkomórkowej syntezy glikogenu poprzez działanie na enzym syntazę glikogenu. Ponadto substancja ta zwiększa zdolności transportowe wszystkich zidentyfikowanych dotychczas rodzajów transporterów glukozy (GLUTs) przez błony komórkowe, co usprawnia dokomórkowy transport glukozy.⁶

Efekty metaboliczne

Poza wpływem na gospodarkę węglowodanową, metformina wywiera korzystny wpływ na metabolizm lipidów, co wykazano w badaniach klinicznych. Terapia tym lekiem wiąże się z utrzymaniem masy ciała lub jej umiarkowanym zmniejszeniem. W kontrolowanych średnio- i długoterminowych badaniach klinicznych udokumentowano, że metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu stosowana w dawkach terapeutycznych powoduje redukcję stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL cholesterolu oraz trójglicerydów.⁷

Skuteczność kliniczna metforminy

Badanie UKPDS

Długoterminowe korzyści z intensywnej kontroli glikemii przy użyciu metforminy zostały wykazane w przełomowym badaniu United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS). To prospektywne, randomizowane badanie przeprowadzone u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, którzy rozpoczęli leczenie metforminą w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu po nieskutecznym stosowaniu samej diety, dostarczyło niezwykle ważnych danych klinicznych.⁸

Analiza wyników uzyskanych w grupie pacjentów z nadwagą leczonych metforminą w porównaniu z grupą stosującą wyłącznie dietę oraz grupami leczonymi pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną wykazała:⁹

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023 i w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034¹⁰
• Zmniejszenie śmiertelności związanej z cukrzycą – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanego z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,017¹¹
• Zmniejszenie śmiertelności ogólnej – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej w grupie leczonej metforminą (13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat) (p=0,011) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat) (p=0,021)¹²
• Zmniejszenie ryzyka zawału mięśnia sercowego – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego w grupie leczonej metforminą (11 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (18 zdarzeń/1000 pacjento-lat) (p=0,01)¹³

Inne zastosowania kliniczne

W przypadku stosowania metforminy jako leczenia drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika, nie wykazano jednoznacznych korzyści dotyczących odległego rokowania pacjentów.¹⁴

Badano również zastosowanie metforminy w leczeniu skojarzonym z insuliną u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1, jednakże korzyści kliniczne takiej terapii nie zostały oficjalnie potwierdzone.¹⁵

Zastosowanie w zespole policystycznych jajników

Przeprowadzone badania kliniczne potwierdziły skuteczność metforminy u pacjentek z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Lek pozwala na uzyskanie następujących efektów terapeutycznych:¹⁶

• Redukcja zmian skórnych – zmniejszenie nasilenia objawów dermatologicznych, takich jak trądzik i hirsutyzm, występujących w przebiegu PCOS¹⁷
• Regulacja cykli miesiączkowych – normalizacja występowania i regularności cykli miesięcznych¹⁸
• Wpływ na owulację – indukcja owulacji oraz zwiększenie częstości owulacji, co ma istotne znaczenie w leczeniu niepłodności związanej z PCOS¹⁹