Zaburzenie używania alkoholu
Objawy
Zaburzenie używania alkoholu (AUD) to kliniczny wzorzec spożywania alkoholu charakteryzujący się utratą kontroli nad piciem, zaabsorbowaniem alkoholem oraz kontynuacją spożycia pomimo negatywnych konsekwencji. Diagnostyka opiera się na kryteriach DSM-5, gdzie nasilenie AUD klasyfikuje się jako łagodne (2-3 kryteria), umiarkowane (4-5 kryteriów) lub ciężkie (≥6 kryteriów). Objawy obejmują m.in. niemożność ograniczenia spożycia, rozwiniętą tolerancję, objawy odstawienia (nudności, drżenie, pocenie się), zaniedbywanie obowiązków oraz picie w sytuacjach niebezpiecznych. AUD jest chorobą postępującą, przechodzącą przez fazy od eksperymentalnego picia, przez fazę prodromalną z regularnym upijaniem się i zanikami pamięci, do zaawansowanego stadium z poważnymi uszkodzeniami narządowymi i psychicznymi. Zespół odstawienia alkoholu może pojawić się w ciągu 6-24 godzin od zaprzestania picia, z objawami od łagodnych (ból głowy, bezsenność) do ciężkich, takich jak majaczenie drżenne (DT), które niesie ryzyko śmiertelności 5-10%.
- Zaburzenie używania alkoholu: Objawy i progresja
- Stadia progresji zaburzenia używania alkoholu
- Wczesne stadium zaburzenia używania alkoholu
- Pośrednie stadium zaburzenia używania alkoholu
- Zaawansowane stadium zaburzenia używania alkoholu
- Objawy fizyczne zaburzenia używania alkoholu
- Wpływ zaburzenia używania alkoholu na zdrowie i życie
- Wpływ na zdrowie fizyczne
- Wpływ na zdrowie psychiczne
- Wpływ na relacje i życie społeczne
- Wpływ na życie zawodowe i finanse
- Progresja i przebieg zaburzenia używania alkoholu
- Wnioski i znaczenie wczesnej interwencji
Zaburzenie używania alkoholu: Objawy i progresja
Zaburzenie używania alkoholu to wzorzec spożywania alkoholu, który wiąże się z problemami z kontrolowaniem picia, zaabsorbowaniem alkoholem lub kontynuowaniem spożywania alkoholu pomimo powodowania problemów. Zaburzenie to obejmuje również konieczność spożywania większej ilości alkoholu, aby uzyskać ten sam efekt, lub występowanie objawów odstawienia w przypadku gwałtownego zmniejszenia lub zaprzestania picia. Zaburzenie używania alkoholu obejmuje poziom picia, który czasami nazywany jest alkoholizmem. Jeśli wzorzec picia powoduje powtarzające się znaczne cierpienie i problemy w funkcjonowaniu w codziennym życiu, prawdopodobnie mamy do czynienia z zaburzeniem używania alkoholu. Może ono mieć nasilenie od łagodnego do ciężkiego. Jednak nawet łagodne zaburzenie może eskalować i prowadzić do poważnych problemów, dlatego wczesne leczenie jest ważne1.
Diagnoza i klasyfikacja zaburzenia używania alkoholu
Specjaliści ochrony zdrowia wykorzystują kryteria z Podręcznika Diagnostycznego i Statystycznego Zaburzeń Psychicznych, Piąte Wydanie (DSM-5), do oceny, czy dana osoba ma zaburzenie używania alkoholu i do określenia jego nasilenia. Nasilenie zaburzenia opiera się na liczbie kryteriów spełnianych przez daną osobę na podstawie jej objawów:1
- Łagodne (dwa do trzech kryteriów)
- Umiarkowane (cztery do pięciu kryteriów)
- Ciężkie (sześć lub więcej kryteriów)1
Każdy z tych objawów może być powodem do niepokoju. Im więcej objawów, tym pilniejsza potrzeba zmiany1.
Kluczowe objawy zaburzenia używania alkoholu
Zaburzenie używania alkoholu może obejmować okresy upojenia alkoholowego (intoksykacja alkoholowa) i objawy odstawienia1. Objawy mogą obejmować:
- Niemożność ograniczenia ilości spożywanego alkoholu
- Chęć ograniczenia lub zaprzestania picia lub podejmowanie nieudanych prób
- Spędzanie dużej ilości czasu na piciu, zdobywaniu alkoholu lub dochodzeniu do siebie po jego efektach
- Odczuwanie silnej potrzeby lub pragnienia picia alkoholu
- Niespełnianie głównych obowiązków w pracy, szkole lub domu z powodu powtarzającego się używania alkoholu
- Kontynuowanie picia alkoholu pomimo świadomości, że powoduje to problemy fizyczne, społeczne, zawodowe lub relacyjne
- Rezygnacja lub ograniczenie działań społecznych, zawodowych lub rekreacyjnych na rzecz alkoholu
- Używanie alkoholu w sytuacjach, w których jest to niebezpieczne, np. podczas prowadzenia pojazdu lub pływania
- Rozwinięcie tolerancji na alkohol, więc potrzeba więcej, aby odczuć jego efekt, lub mniejszy efekt przy tej samej ilości
- Doświadczanie objawów odstawienia, takich jak nudności, pocenie się i drżenie, gdy nie pijesz, lub picie, aby uniknąć tych objawów122
Stadia progresji zaburzenia używania alkoholu
Zaburzenie używania alkoholu jest chorobą postępującą, która rozwija się przez określone stadia. Zazwyczaj zaczyna się od eksperymentalnego lub towarzyskiego picia, przechodzi w problematyczne lub zależne picie i może ostatecznie prowadzić do późnego stadium alkoholizmu, charakteryzującego się znacznymi szkodami fizycznymi, psychicznymi i społecznymi1.
Wczesne stadium zaburzenia używania alkoholu
We wczesnym stadium zaburzenia używania alkoholu, nazywanym również fazą prodromalną, osoby zaczynają regularnie upijać się i mogą nawet doświadczać zaników pamięci. Zachowanie to może być oznaką eksperymentowania z alkoholem, które posunęło się za daleko, zwłaszcza w przypadku młodzieży lub młodych dorosłych1.
Zwiększona tolerancja i głód alkoholu to dwa oznaki wczesnych stadiów nadużywania alkoholu. Ważne jest, aby szukać pomocy na tym wczesnym etapie, aby zapobiec pogorszeniu się zaburzenia1.
We wczesnym stadium alkoholizmu mogą pojawić się następujące objawy:
- Picie w celu radzenia sobie z negatywnymi uczuciami lub stresem
- Nieudane próby ograniczenia spożycia alkoholu
- Regularne upijanie się (co najmniej raz w tygodniu)
- Doświadczanie zaników pamięci
- Brak kontroli nad ilością alkoholu spożywanego za jednym razem
- Zaabsorbowanie alkoholem – osoba może zacząć spędzać dużo czasu, myśląc o piciu i dochodzeniu do siebie po kacu1
Pośrednie stadium zaburzenia używania alkoholu
Średnia faza zaburzenia używania alkoholu charakteryzuje się utratą kontroli nad piciem i zwiększonym spożyciem alkoholu. Osoby zaczynają rozwijać problematyczne nawyki picia i mogą zacząć przedkładać picie nad codzienne potrzeby, zaniedbując obowiązki osobiste, zawodowe lub społeczne1.
Osoby w stadium środkowym alkoholizmu mogą zaprzeczać swojemu problemowi z piciem lub próbować ukryć spożycie alkoholu przed innymi. Jednak istnieją pewne typowe oznaki alkoholizmu w stadium środkowym, na które należy zwrócić uwagę, w tym:
- Trudności z kontrolowaniem picia – mogą mieć trudności z zaprzestaniem picia po rozpoczęciu i mogą pić częściej i w większych ilościach
- Zaniedbywanie obowiązków – mogą nadal zaniedbywać swoje obowiązki w pracy, domu i szkole
- Fizyczna zależność – osoba będzie potrzebować spożycia dużych ilości alkoholu, aby czuć się normalnie
- Objawy odstawienia – osoba może doświadczyć negatywnych fizycznych i psychologicznych objawów po zaprzestaniu picia1
Zaawansowane stadium zaburzenia używania alkoholu
Zaawansowane stadium zaburzenia używania alkoholu, znane również jako późne stadium alkoholizmu, występuje, gdy ciało stało się tak zależne od alkoholu, że nie może funkcjonować bez niego. Może prowadzić do znacznych problemów z fizycznym i psychicznym zdrowiem, a także do zaburzeń społecznych i zawodowych1.
Późne stadium zaburzenia używania alkoholu charakteryzuje się znacznymi fizycznymi i psychologicznymi negatywnymi konsekwencjami. Picie w tym stadium wydaje się konieczną częścią codziennego życia, a osoby często czują, że nie mają kontroli nad swoim zachowaniem1.
W ciężkim alkoholizmie występuje sześć lub więcej objawów zaburzenia używania alkoholu według DSM-5. Na tym poziomie nadużywania alkoholu osoba jest narażona na wysokie ryzyko zarówno krótko-, jak i długoterminowych niekorzystnych skutków zdrowotnych1.
Osoba z ciężkim zaburzeniem używania alkoholu prawdopodobnie doświadcza trudności w funkcjonowaniu w wielu obszarach życia. Nawet jeśli chce przestać, często wydaje się to niemożliwe1.
Objawy fizyczne zaburzenia używania alkoholu
Ponieważ duże ilości alkoholu mogą być toksyczne dla organizmu (na przykład dla układu sercowo-naczyniowego, pokarmowego lub nerwowego), problematyczne picie może również powodować objawy fizyczne, takie jak:1
- Nudności lub drżenie poranne
- Oznaki niedożywienia spowodowane złą dietą
- Ból brzucha lub biegunka
- Czerwone zabarwienie twarzy i dłoni
- Drętwienie, osłabienie lub mrowienie w ramionach lub nogach
- Niezwykle częste przypadkowe urazy, zwłaszcza upadki1
Po długim okresie ciągłego, intensywnego picia alkohol przyczynił się do uszkodzenia i pogorszenia stanu ważnych narządów, takich jak wątroba, serce, nerki, trzustka i mózg. Pojawiają się problemy psychiczne, takie jak otępienie lub delirium tremens (DT), a także zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów1.
Objawy zespołu odstawienia alkoholu
Zespół odstawienia alkoholu może wystąpić, gdy spożycie alkoholu było intensywne i długotrwałe, a następnie zostało przerwane lub znacznie zmniejszone. Może wystąpić w ciągu kilku godzin do 4-5 dni później. Objawy obejmują pocenie się, przyspieszony rytm serca, drżenie rąk, problemy ze snem, nudności i wymioty, omamy, niepokój i pobudzenie, lęk, a czasami drgawki. Objawy mogą być na tyle poważne, że upośledzają zdolność do funkcjonowania w pracy lub w sytuacjach społecznych1.
Poważne objawy odstawienia alkoholu typowo występują u osób, które piły intensywnie przez tygodnie, miesiące lub lata, a następnie nagle przestały lub znacznie zmniejszyły spożycie alkoholu1.
Objawy odstawienia alkoholu zazwyczaj zaczynają się w ciągu 6-24 godzin od zaprzestania lub znacznego zmniejszenia długotrwałego, intensywnego spożycia alkoholu. Objawy uszeregowane od łagodnych do ciężkich obejmują:
- Ból głowy
- Niepokój, nerwowość lub drażliwość
- Bezsenność
- Nadmierne pocenie się
- Rozstrój żołądka
- Kołatanie serca
- Podwyższone ciśnienie krwi
- Przyspieszony rytm serca
- Hipertermia (wysoka temperatura ciała)
- Drżenie (drżenie) rąk lub innych części ciała
- Dezorientacja
- Omamy
- Drgawki
- Majaczenie1
Objawy odstawienia alkoholu zazwyczaj osiągają szczyt 24-72 godziny po ostatnim drinku. Ale możesz doświadczać niektórych objawów przez tygodnie1.
Majaczenie drżenne (delirium tremens)
Majaczenie drżenne (DT) to najpoważniejsza grupa objawów odstawienia1. U osób z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem używania alkoholu, które nagle przestają pić, może rozwinąć się majaczenie drżenne (DT). Jest to ciężka forma odstawienia alkoholu. Może zagrażać życiu, powodując poważne problemy medyczne, takie jak drgawki i omamy, które wymagają natychmiastowej pomocy medycznej1.
Majaczenie drżenne charakteryzuje się zaciemnieniem świadomości i majaczeniem1. Ważne jest również zauważenie, że majaczenie drżenne może zagrażać życiu. Około 5-10% osób z tym powikłaniem umiera z jego powodu1.
Wpływ zaburzenia używania alkoholu na zdrowie i życie
Zaburzenie używania alkoholu może znacząco wpłynąć na różne aspekty życia jednostki, w tym na zdrowie fizyczne, samopoczucie psychiczne, relacje i ogólną jakość życia1.
Wpływ na zdrowie fizyczne
Nadmierne i długotrwałe spożywanie alkoholu może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych. Mogą one obejmować uszkodzenie wątroby (takie jak alkoholowe zapalenie wątroby, marskość wątroby lub stłuszczenie wątroby), problemy sercowo-naczyniowe (takie jak wysokie ciśnienie krwi, nieregularne lub szybkie bicie serca i wyższe ryzyko udaru), problemy trawienne, zapalenie trzustki, osłabiony układ odpornościowy, zwiększone ryzyko różnych nowotworów (w tym wątroby, jamy ustnej, gardła, przełyku i piersi) oraz zaburzenia neurologiczne1.
Zaburzenie używania alkoholu może zwiększyć ryzyko wielu powikłań zdrowotnych, w tym:
- Krwawienia w przewodzie pokarmowym
- Uszkodzenie komórek mózgowych
- Zaburzenie mózgu zwane zespołem Wernickego-Korsakoffa
- Rak jamy ustnej, gardła, przełyku, żołądka, wątroby, okrężnicy i piersi
- Zmiany w cyklu miesiączkowym
- Majaczenie drżenne (DT)
- Otępienie i utrata pamięci
- Depresja i samobójstwo
- Zaburzenia erekcji
- Uszkodzenie serca
- Wysokie ciśnienie krwi
- Zapalenie trzustki (pancreatitis)
- Choroba wątroby, w tym marskość
- Uszkodzenie nerwów i mózgu
- Słabe odżywianie
- Problemy ze snem (bezsenność)
- Choroby przenoszone drogą płciową (STIs)1
Znaczące picie może również powodować depresję i lęk. Musisz przestać pić na co najmniej miesiąc, aby zobaczyć, czy te objawy się poprawią i nie wymagają dalszego leczenia1.
Wpływ na zdrowie psychiczne
Zaburzenie używania alkoholu jest często związane z problemami zdrowia psychicznego. Może przyczyniać się do lub pogarszać takie stany, jak depresja, zaburzenia lękowe, choroba afektywna dwubiegunowa i zaburzenia snu1.
Alkohol działa jako depresant na ośrodkowy układ nerwowy. Chociaż początkowo może zapewnić tymczasową ulgę od stresu lub lęku, może prowadzić do cyklu zależności i z czasem pogorszyć objawy zdrowia psychicznego1.
Istnieje silny dwukierunkowy związek między zaburzeniem używania alkoholu a objawami depresji lub lęku. Nieleczona depresja lub lęk mogą prowadzić do samoleczenia alkoholem w celu złagodzenia objawów. Osoby bez wyjściowej depresji mogą również być narażone na ryzyko rozwoju depresji lub lęku, jeśli są chronicznie narażone na alkohol. Może to nastąpić pośrednio poprzez destrukcyjny wpływ alkoholu na relacje społeczne lub bezpośrednio poprzez wpływ alkoholu na mózg1.
W trzech badaniach podłużnych, które oceniały pacjentów z zaburzeniem używania alkoholu prezentujących się do detoksykacji szpitalnej, kliniczne objawy depresji i lęku spadły do normalnego zakresu po 2-4 tygodniach abstynencji. Te ustalenia sugerują, że pacjenci prezentujący zaburzenie używania alkoholu współwystępujące z objawami depresyjnymi lub lękowymi mogą dobrze reagować na abstynencję od alkoholu1.
Wpływ na relacje i życie społeczne
Nadużywanie alkoholu może obciążać relacje z rodziną, przyjaciółmi i partnerami romantycznymi. Intensywne picie może prowadzić do konfliktów, zaniedbywania obowiązków oraz nadużyć emocjonalnych i fizycznych1.
Zachowania związane z zaburzeniem używania alkoholu, takie jak kłamstwo, ukrywanie picia i przedkładanie picia nad związki, mogą podważać zaufanie i znacząco wpływać na społeczny i emocjonalny system wsparcia jednostki1.
Wpływ na życie zawodowe i finanse
Zaburzenie używania alkoholu może negatywnie wpływać na życie zawodowe, wyniki w pracy i perspektywy kariery. Absenteizm, zmniejszona produktywność, zaburzone podejmowanie decyzji i zwiększone prawdopodobieństwo wypadków lub urazów mogą skutkować utratą pracy lub trudnościami w utrzymaniu stałego zatrudnienia1.
Napięcie finansowe może wynikać z nadmiernych wydatków na alkohol, problemów prawnych, kosztów medycznych i ogólnego wpływu na zdolność jednostki do efektywnego zarządzania finansami1.
Progresja i przebieg zaburzenia używania alkoholu
Dla większości osób z zaburzeniem używania alkoholu pierwsze problemy życiowe związane z alkoholem zwykle pojawiają się w wieku od połowy 20. do początku 40. roku życia. Nieleczone zaburzenie używania alkoholu często utrzymuje się i z czasem pogarsza. Do 30% osób z zaburzeniem używania alkoholu udaje się abstynować od alkoholu lub kontrolować swoje picie bez formalnego leczenia11.
Około 30% osób z zaburzeniem używania alkoholu jest w stanie trwale powstrzymać się od alkoholu bez pomocy formalnego leczenia lub programu samopomocy. Dla pozostałych przebieg choroby jest bardzo zróżnicowany. Dwie z trzech osób szukających leczenia zmniejszają swoje spożycie i poprawiają swoje ogólne zdrowie. Niektórzy będą przechodzić przez okresy, w których pozostają trzeźwi, ale potem nawracają. Inni mają trudności z utrzymaniem jakiegokolwiek okresu trzeźwości11.
Badania pokazują, że większość osób z tym schorzeniem wraca do zdrowia, co oznacza, że zmniejszają ilość spożywanego alkoholu lub całkowicie przestają pić. Ludzie nawracają. Mogą zacząć pić, aby radzić sobie ze stresującymi wydarzeniami, takimi jak utrata pracy, przejście przez rozwód lub radzenie sobie ze śmiercią w rodzinie lub bliskiego przyjaciela1.
Trwałe zmiany w mózgu spowodowane nadużywaniem alkoholu utrwalają zaburzenie używania alkoholu i czynią jednostki podatnymi na nawrót1.
Bez leczenia lub zaangażowania w działania na rzecz powrotu do zdrowia, osoby te często powrócą do wzorca problematycznego picia1.
Podtrzymywanie trzeźwości jest trudne. Pacjentów należy ostrzec, że po kilku tygodniach, gdy dojdą do siebie po ostatnim epizodzie, prawdopodobnie znajdą wymówkę, aby pić. Należy im również powiedzieć, że chociaż mogą praktykować kontrolowane picie przez kilka dni lub, rzadko, kilka tygodni, najprawdopodobniej w końcu stracą kontrolę1.
Wnioski i znaczenie wczesnej interwencji
Zaburzenie używania alkoholu jest poważną, często postępującą chorobą, która może prowadzić do znaczących problemów zdrowotnych, społecznych i ekonomicznych oraz narażać osoby dotknięte i innych na niebezpieczeństwo poprzez zachowania wywołane zaburzonym podejmowaniem decyzji i obniżonymi zahamowaniami, takie jak agresja, niezabezpieczony seks lub prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości1.
Nawykowe nadmierne używanie alkoholu zmienia chemię mózgu i prowadzi do tolerancji, co oznacza, że z czasem ilość spożywanego alkoholu musi być zwiększana, aby osiągnąć ten sam efekt. Długotrwałe nadmierne używanie alkoholu może również wywoływać zależność, co oznacza, że gdy ludzie przestają pić, mają fizyczne i psychologiczne objawy odstawienia, takie jak problemy ze snem, drażliwość, nerwowość, drżenie, niepokój, nudności, pocenie się, lęk i depresja1.
W ciężkich przypadkach mogą wystąpić pobudzenie, gorączka, drgawki i omamy; ten wzorzec ciężkich objawów odstawienia nazywany jest majaczeniem drżennym1.
Przewlekłe intensywne używanie alkoholu może również powodować długotrwałe problemy wpływające na wiele narządów i układów ciała. Te problemy zdrowotne obejmują nieodwracalną chorobę wątroby (marskość), zapalenie trzustki (pancreatitis), dysfunkcję mózgu (encefalopatię), uszkodzenie nerwów (neuropatię), wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie), udar, osłabienie mięśnia sercowego (kardiomiopatię), nieregularne bicie serca (arytmię) i problemy z układem odpornościowym. Długotrwałe nadużywanie alkoholu zwiększa również ryzyko niektórych nowotworów, w tym nowotworów jamy ustnej, gardła, przełyku, wątroby i piersi1.
Powrót do zdrowia z zaburzenia używania alkoholu jest zawsze możliwy, niezależnie od stadium zaburzenia. Proces często obejmuje kombinację detoksyfikacji, leczenia medycznego, terapii, poradnictwa, grup wsparcia i strategii długoterminowego zarządzania. Zrozumienie, że zaburzenie używania alkoholu jest chorobą, a nie porażką moralną, jest kluczowe w redukcji piętna, promowaniu leczenia i wspieraniu powrotu do zdrowia1.
Wczesna interwencja może pomóc zapobiec eskalacji do bardziej dotkliwych stadiów i pomóc w powrocie do zdrowia1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.