Zaburzenie osobowości schizotypowe
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Schizotypowe zaburzenie osobowości (STPD) charakteryzuje się stabilnym, przewlekłym przebiegiem z objawami utrzymującymi się przez całe życie, choć ich nasilenie może się zmieniać. Występuje rzadko, z częstością około 0,044% populacji, a ryzyko konwersji do schizofrenii wynosi od 20% do 40%, zależnie od czasu obserwacji. Najtrwalsze symptomy to paranoja i nietypowe doświadczenia percepcyjne. Czynniki zwiększające ryzyko progresji do schizofrenii obejmują wysoki genetyczny wskaźnik ryzyka (FGRSSZ), płeć męską, młody wiek diagnozy oraz hospitalizację w momencie rozpoznania. Z kolei współistniejące zaburzenia, takie jak duża depresja, ASD i ADHD, mogą obniżać to ryzyko. STPD wiąże się z istotnymi deficytami funkcjonalnymi, w tym ograniczeniami edukacyjnymi, bezrobociem, samotnością oraz zwiększonym ryzykiem używania substancji psychoaktywnych, zachowań autoagresywnych i samobójstw.
Prognostyka i przebieg schizotypowego zaburzenia osobowości
Schizotypowe zaburzenie osobowości (STPD) charakteryzuje się stosunkowo stabilnym przebiegiem, a jego objawy mogą się utrzymywać przez długi czas. Zaburzenie to jest rzadkie – badania wskazują na występowanie na poziomie zaledwie 0,044% populacji ogólnej. Jednocześnie należy zaznaczyć, że tylko niewielka część osób z tym zaburzeniem rozwija pełnoobjawową schizofrenię lub inne zaburzenia psychotyczne.123
Stabilność diagnozy i objawy w czasie
Cechy schizotypowego zaburzenia osobowości zwykle pojawiają się już w dzieciństwie i utrzymują się przez cały okres życia, choć ich nasilenie może znacząco się zmieniać. Badania oceniające stabilność diagnostyczną wykazały umiarkowany do wysokiego wskaźnik remisji między wczesnym dzieciństwem a późniejszą dorosłością. Najtrwalszymi i najbardziej odpornymi na zmiany symptomami są paranoja oraz nietypowe doświadczenia percepcyjne.45
Charakterystyczny rozwój STPD następuje w okresie adolescencji i wczesnej dorosłości, czemu towarzyszy stopniowe pogorszenie funkcjonowania i nasilenie objawów. Osoby dotknięte tym zaburzeniem wykazują specyficzne wzorce społeczne – nastolatki z STPD spędzają więcej czasu na interakcjach społecznych w internecie (fora, czaty, gry komputerowe) niż na kontaktach bezpośrednich.4
Konwersja do schizofrenii i czynniki ryzyka
Istotnym aspektem prognostycznym jest ryzyko konwersji do schizofrenii. Badania podłużne wykazały, że wskaźniki konwersji z STPD do zaburzeń ze spektrum schizofrenii wahają się między 20% a 40%, zależnie od okresu obserwacji. W jednym z badań o średnim czasie obserwacji wynoszącym 8,7 lat, 14,6% osób z pierwotną diagnozą STPD otrzymało później diagnozę schizofrenii.62
Zidentyfikowano kilka istotnych czynników zwiększających ryzyko progresji do schizofrenii:2
- Wysokie wyniki w genetycznym wskaźniku ryzyka dla schizofrenii (FGRSSZ)
- Płeć męska
- Młody wiek w momencie diagnozy STPD
- Diagnoza STPD postawiona w warunkach hospitalizacji
Co interesujące, zidentyfikowano również czynniki zmniejszające ryzyko konwersji do schizofrenii – są to współistniejące zaburzenia takie jak:2
- Duża depresja (MD)
- Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD)
- ADHD
Różnice między płciami w przebiegu i rokowaniu
Przebieg schizotypowego zaburzenia osobowości wykazuje pewne różnice zależne od płci. U kobiet z STPD współwystępujące objawy depresyjne mają bardziej negatywny wpływ na funkcjonowanie poznawcze niż u mężczyzn z podwójną diagnozą (STPD i depresja). Z kolei u mężczyzn z tym zaburzeniem częściej występują deficyty w zakresie abstrakcyjnego myślenia i uczenia się werbalnego, podczas gdy kobiety wydają się mniej podatne na deficyty werbalne.7
Implikacje funkcjonalne i ograniczenia życiowe
Osoby z STPD napotykają na istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu, co przekłada się na konkretne ograniczenia w różnych sferach życia.12
Funkcjonowanie społeczne i zawodowe
Badania wykazują, że osoby z STPD:142
- Rzadziej osiągają wysokie cele edukacyjne (często kończą edukację na poziomie szkoły średniej)
- Częściej pozostają bezrobotne
- Wykazują znaczące upośledzenie funkcjonalne
- Częściej korzystają z pomocy społecznej
- Rzadziej tworzą długoterminowe związki
- Rzadziej posiadają dzieci
- Częściej pozostają samotne
Potencjalne powikłania i współistniejące problemy
Schizotypowe zaburzenie osobowości wiąże się z podwyższonym ryzykiem wystąpienia różnych powikłań, w tym:12
- Używanie substancji psychoaktywnych
- Zachowania autoagresywne
- Hospitalizacje psychiatryczne
- Myśli i próby samobójcze (osoby z zaburzeniami osobowości generalnie wykazują zwiększone ryzyko samobójstwa w porównaniu z populacją ogólną)
Dodatkowo, STPD wykazuje wysokie wskaźniki współwystępowania z innymi zaburzeniami psychicznymi, w tym:2
- Zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD)
- Zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (OCD)
- ADHD
- Dużą depresją
Warto zauważyć, że osoby z opornymi na leczenie zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (OCD), które jednocześnie przejawiają dziwaczne czy ekscentryczne zachowania, mogą spełniać kryteria współwystępowania OCD i zaburzenia schizotypowego.7
Leczenie i jego wpływ na prognozę
Schizotypowe zaburzenie osobowości jest zwykle zaburzeniem przewlekłym, a wyniki leczenia różnią się w zależności od nasilenia objawów. Obecnie brakuje jednoznacznych wytycznych opartych na dowodach naukowych dotyczących leczenia STPD, co wynika z heterogeniczności badań i małych grup badawczych.36
Opcje farmakologiczne
Przeglądy systematyczne wskazują, że najlepsze dowody skuteczności w leczeniu STPD dotyczą risperidonu, a w mniejszym stopniu również olanzapiny. Niemniej jednak, dane te są ograniczone i trudno na ich podstawie formułować jednoznaczne zalecenia terapeutyczne.85
Podejścia psychoterapeutyczne
Literatura dotycząca psychoterapii w STPD jest skąpa i nie pozwala na sformułowanie jednoznacznych rekomendacji. Pewne obiecujące wyniki wykazuje trening umiejętności społecznych, który wydaje się być skuteczny i powinien być oferowany pacjentom z tym zaburzeniem.5
Potrzeby badawcze
Aby umożliwić formułowanie zaleceń opartych na dowodach, potrzebne są zakrojone na szerszą skalę naturalistyczne i interwencyjne badania z jasno zdefiniowanymi kohortami diagnostycznymi i rygorystycznymi projektami badawczymi.8
Stałe monitorowanie pod kątem myśli samobójczych powinno być standardowym elementem opieki nad osobami z STPD, ze względu na podwyższone ryzyko samobójstwa w tej grupie.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Schizotypal Personality Disorder – StatPearls – NCBI Bookshelfhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK603720/
Schizotypal personality disorder has a relatively stable course, and only a few individuals progress to schizophrenia or another psychotic disorder. […] Individuals with schizotypal personality disorder are less likely to achieve educational goals or employment. […] Given the difficulties with interpersonal relationships, they are also less likely to form long-term commitments or have children. […] Schizotypal personality disorder can lead to many potential complications, including an increased risk of substance use, self-harm, and hospitalization. […] In some cases, patients may progress to a formal thought disorder such as schizophrenia. […] Individuals with personality disorders have an increased likelihood of suicide and suicide attempts compared to those without personality disorders, and individuals with schizotypal personality disorder should be screened regularly for suicidal ideation.
- #2 The genetic epidemiology of schizotypal personality disorder | Psychological Medicine | Cambridge Corehttps://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0033291724000230/type/journal_article
SPD was rare, with a prevalence of 0.044%, and had high levels of comorbidity with autism spectrum disorder (ASD), OCD, ADHD, and major depression (MD), and increased rates of being single, unemployed and in receipt of welfare. […] Over a mean follow-up of 8.7 years, 14.6% of SPD cases received a first diagnosis of SZ, the risk for which was significantly increased by levels of FGRSSZ, male sex, young age at SPD diagnosis and an in-patient SPD diagnosis and significantly decreased by comorbidity with MD, ASD, and ADHD. […] Our results not only support the designation of SPD as a schizophrenia spectrum disorder but also suggest potentially important etiologic links between SPD and ASD and, to a lesser extent, ADHD, OCD, and MD. […] By the end of our follow-up period, a mean (s.d.) of 8.7 (5.3) years, 243 individuals (14.6%) had received a first diagnosis of SZ. […] Among the genetic predictors only the FRGSSZ predicted conversion to SZ and, as seen in Fig. 2, the effect is relatively large. […] Interestingly, in SPD cases, comorbidity with MD, ASD, and ADHD reduced the risk for the development of schizophrenia.
- #3 Schizotypal personality disorder: MedlinePlus Medical EncyclopediaLockhttps://medlineplus.gov/ency/article/001525.htm
SPD is usually a long-term (chronic) illness. The outcome of treatment varies based on the severity of the disorder.
- #4 Schizotypal personality disorder – Wikipediahttps://en.wikipedia.org/wiki/Schizotypal_personality_disorder
People with StPD usually had symptoms of schizotypal personality disorder in childhood. […] Traits of StPD usually remain consistently present over time, although can fluctuate greatly in severity and stability. […] The two traits of StPD which are least likely to change are paranoia and abnormal experiences. […] StPD tends to develop in adolescence and early adulthood, accompanied by a gradual decline in functioning and the increased development of StPD symptoms. […] Compared to those without StPD, adolescents with StPD spend more time socializing on the Internet, such as on forums, chat rooms and cooperative computer games, and spend less time socializing in-person. […] People with StPD are more likely to only have a high school education, to be unemployed, and to have significant functional impairment.
- #5 Diagnosis and treatment of schizotypal personality disorder: evidence from a systematic reviewhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6170383/
Our evaluation of diagnostic instruments made clear that the diagnosis of STPD has changed over time. […] Longitudinal studies examined the stability of the diagnostic entity and observed moderate-to-high remission rates between an early childhood onset and later adulthood. […] The literature on psychotherapy is sparse and does not allow us to make any recommendations, although social skills training seems to be effective and should be offered to patients with STPD. […] In summary, our systematic review shows that the best evidence for efficacy in STPD is available for risperidone and to a limited extent for olanzapine.
- #6 Diagnosis and treatment of schizotypal personality disorder: evidence from a systematic review | Schizophreniahttps://www.nature.com/articles/s41537-018-0062-8
The main objective of this review was to evaluate studies on the diagnosis, treatment, and course of schizotypal personality disorder and to provide a clinical guidance on the basis of that evaluation. […] Studies on the longitudinal course described a moderate remission rate and possible conversion rates to other schizophrenia spectrum disorders. […] Because of the heterogeneity of the studies and the small sample sizes, it is not yet possible to make evidence-based recommendations for treatment. […] We conclude that there is currently only limited evidence on which to base treatment decisions in this disorder. […] The conversion rates from STPD to schizophrenia spectrum disorders vary between 20 and 40%, depending on the follow-up interval. […] Despite these research efforts, evidence-based recommendations are still lacking for the diagnosis and treatment of STPD.
- #7 Schizotypal personality disorder – Wikipediahttps://en.wikipedia.org/wiki/Schizotypal_personality_disorder
Symptoms of depression in women with StPD have a more negative impact on cognitive functioning than in males diagnosed with StPD and depression. […] In males with the disorder, abstraction and verbal learning are more likely to be in deficit compared to women, who tend to be less vulnerable to verbal deficits. […] People who are treatment-resistant to obsessive-compulsive disorder (OCD) behavioral therapy and medication that also display odd or eccentric behaviors could contribute to the coexistence of obsessive-compulsive disorder with schizotypal disorder.
- #8 Diagnosis and treatment of schizotypal personality disorder: evidence from a systematic review | Schizophreniahttps://www.nature.com/articles/s41537-018-0062-8
Our systematic review shows that the best evidence for efficacy in STPD is available for risperidone and to a limited extent for olanzapine. […] Large-scale naturalistic and interventional trials with defined diagnostic cohorts and strict study designs are needed to provide the data for more detailed evidence-based recommendations.