Tętniak
Epidemiologia
Tętniaki naczyniowe, w tym tętniaki wewnątrzczaszkowe (IA) i tętniaki aorty brzusznej (AAA), stanowią poważne zagrożenie kliniczne ze względu na ryzyko pęknięcia i wysoką śmiertelność. Światowe rozpowszechnienie IA wynosi około 3,2% populacji, z wyższą częstością u kobiet po 50. roku życia (stosunek płci do 2:1) oraz średnim wiekiem występowania około 50 lat. W USA około 6,7 miliona osób ma niepęknięty tętniak mózgu, a roczna liczba pęknięć wynosi około 30 000. AAA występuje u 3-8% populacji, głównie u mężczyzn, z roczną zachorowalnością 0,4-0,67% i wysoką śmiertelnością po pęknięciu (około 80%). Czynniki ryzyka obejmują wiek >50 lat, płeć żeńską, palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, czynniki genetyczne oraz pochodzenie etniczne (wyższe ryzyko u Afroamerykanów i Latynosów). Epidemiologia tętniaków wykazuje zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, co wpływa na strategie badań przesiewowych i nadzoru. W przypadku IA stosuje się rutynowe obrazowanie kontrolne, choć optymalna częstotliwość monitorowania pozostaje nieustalona. Techniki obrazowania, takie jak black-blood MRI, wykazują wyższą dokładność w pomiarach tętniaków wewnątrzczaszkowych.
- Epidemiologia tętniaków
- Rozpowszechnienie tętniaków wewnątrzczaszkowych
- Czynniki ryzyka i zróżnicowanie demograficzne
- Tętniaki aorty i zróżnicowanie geograficzne
- Wczesne tętniaki aorty i trendy globalne
- Nadzór i monitorowanie tętniaków
- Strategie nadzoru nad tętniakami wewnątrzczaszkowymi
- Badania przesiewowe i nadzór nad tętniakami aorty
- Nadzór nad tętniakami aorty brzusznej i tętniczy tętnic biodrowych
- Programy nadzoru i efektywność kliniczna
- Inowacyjne podejścia do nadzoru nad tętniakami
- Zastosowanie sztucznej inteligencji w nadzorze nad tętniakami
- Zaawansowane techniki obrazowania w monitorowaniu tętniaków
- Zintegrowane programy opieki nad tętnikami
- Zróżnicowanie regionalne i zróżnicowanie ze względu na płeć w epidemiologii tętniaków
- Zróżnicowanie regionalne w epidemiologii tętniaków
- Zróżnicowanie ze względu na płeć w epidemiologii tętniaków
- Epidemiologia tętniaków pediatrycznych
- Tętniaki tylnego krążenia i szczególne podtypy tętniaków
Epidemiologia tętniaków
Tętniaki naczyniowe są istotnym problemem klinicznym ze względu na ryzyko pęknięcia, które wiąże się z wysoką śmiertelnością. Światowe rozpowszechnienie tętniaków wewnątrzczaszkowych wynosi około 3,2% populacji, ze średnim wiekiem występowania około 50 lat i ogólnym stosunkiem płci 1:1. Jednak po 50. roku życia stosunek ten zmienia się znacząco, z przewagą kobiet sięgającą nawet 2:1, co prawdopodobnie wynika ze zmniejszonego stężenia krążącego estrogenu powodującego redukcję zawartości kolagenu w tkance naczyniowej 1. W Stanach Zjednoczonych około 6,7 miliona osób ma niepęknięty tętniak mózgu, a około 30 000 rocznie doświadcza pęknięcia 2. Częstość występowania tętniaków aorty brzusznej (AAA) w badaniach przesiewowych wynosi od 3 do 8%, dotykając głównie mężczyzn 3.
Rozpowszechnienie tętniaków wewnątrzczaszkowych
Tętniaki wewnątrzczaszkowe (IA) występują u około 26% globalnej populacji i mogą być katastrofalne w przypadku pęknięcia, z wskaźnikiem śmiertelności wynoszącym 30-50% 4. Wskaźnik pęknięcia powodującego krwawienie podpajęczynówkowe (SAH) wynosi około 10 na 100 000 osób, przy czym jest on wyższy w niektórych populacjach, takich jak Finowie i Japończycy, choć nie wynika to z wyższego rozpowszechnienia tętniaków w tych populacjach 1. Ogólna śmiertelność z powodu pęknięcia tętniaka wynosi około 0,4-0,6% wszystkich zgonów, z przybliżoną śmiertelnością 20% i dodatkowymi 30-40% zachorowalności u pacjentów ze znanym pęknięciem 1.
Na całym świecie, tętniaki wewnątrzczaszkowe powodują 500 000 zgonów rocznie, z czego połowa dotyczy osób poniżej 50. roku życia 5. Tętniaki mózgu najczęściej występują u osób w wieku 35-60 lat, ale mogą pojawić się również u dzieci. Większość tętniaków rozwija się po 40. roku życia 5. Co więcej, kobiety są bardziej narażone na tętniaki mózgu niż mężczyźni (stosunek 3:2), a kobiety po 55. roku życia mają około 1,5 razy większe ryzyko pęknięcia tętniaka mózgu niż mężczyźni 5.
Według niektórych badań, rozpowszechnienie tętniaków wewnątrzczaszkowych w Stanach Zjednoczonych wynosi około 15% (10-12 milionów osób), a roczna zapadalność to 1 na 10 000 osób (około 27 000), przy czym grupa wiekowa 30-60 lat jest najbardziej dotknięta 6. Tętniaki wewnątrzczaszkowe występują częściej u kobiet, w stosunku 3:2, i rzadko są obserwowane w populacjach pediatrycznych 6.
Czynniki ryzyka i zróżnicowanie demograficzne
Istnieje kilka czynników ryzyka związanych z rozwojem tętniaków wewnątrzczaszkowych, w tym wiek, płeć żeńska, czynniki genetyczne, palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze 7. Ostatnie dane wykazały, że wiek powyżej 50 lat, płeć żeńska i aktualne palenie papierosów są czynnikami ryzyka tętniaka wewnątrzczaszkowego 8. Od 1984 roku, stosowanie kokainy jest również powiązane z tworzeniem się i pękaniem tętniaków 8.
Osoby pochodzenia afroamerykańskiego i latynoskiego mają około dwukrotnie większe ryzyko pęknięcia tętniaka mózgu w porównaniu z osobami rasy kaukaskiej 52. Predylekcja rasowa dla tętniaków mózgowych jest w dużej mierze nieznana, chociaż zaobserwowano wyższą częstość występowania u Afroamerykanów, z ilorazem szans 2:1 9.
W badaniu przeprowadzonym w Brazylii, kobiety stanowiły 77,6% pacjentów z tętniakami mózgowymi, co przewyższa odsetki odnotowane w innych krajach: 54% w badaniach fińskich, 62% w badaniu chińskim, 68% w badaniu japońskim i około 72% dla populacji Ameryki Północnej i Europy 10. Średni wiek pacjentów w badaniu brazylijskim wynosił 54,9 lat, co jest zgodne z innymi badaniami pokazującymi średni wiek 50 lat dla populacji światowej z rozpoznaniem tętniaka wewnątrzczaszkowego 10.
Tętniaki aorty i zróżnicowanie geograficzne
Tętniak aorty brzusznej (AAA) pozostaje głównym źródłem zachorowalności w krajach rozwiniętych i może postępować do zagrażającego życiu pęknięcia, jeśli nie jest leczony, z niezwykle wysoką śmiertelnością 11. Roczna zachorowalność na nowe rozpoznania AAA wynosi około 0,4-0,67% w populacjach zachodnich, z istotnym wpływem wieku na zapadalność 3.
Według Society for Vascular Surgery, każdego roku w Stanach Zjednoczonych 200 000 osób otrzymuje diagnozę AAA. Pęknięty AAA jest 15. najczęstszą przyczyną śmierci w kraju i 10. najczęstszą przyczyną śmierci u mężczyzn powyżej 55. roku życia 12. Pacjenci, których tętniaki są naprawiane przed pęknięciem, mają co najmniej 90% wskaźnik przeżywalności, podczas gdy wskaźnik przeżywalności spada do 20% w przypadku pęknięcia 13.
Całkowita chorobowość zdiagnozowanego tętniaka aorty brzusznej w USA, UE4 (Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja), Wielkiej Brytanii i Japonii (7MM) wyniosła 1 641 380 przypadków w 2021 roku, z oczekiwanym wzrostem w okresie od 2020 do 2034 roku 14. Epidemiologia AAA w zależności od płci wskazuje, że tętniaki aorty brzusznej są częstsze u mężczyzn 14.
Wczesne tętniaki aorty i trendy globalne
Tętniak aorty ma subtelny początek, wysoką śmiertelność związaną z pęknięciem, szybką progresję u młodszych osób i rosnące roczne wskaźniki śmiertelności 15. W latach 1990-2021 globalny standaryzowany ze względu na wiek wskaźnik śmiertelności (ASDR) z powodu tętniaków aorty u nastolatków i młodych dorosłych wzrósł z 0,12 do 0,13 na 100 000 populacji 15.
ASDR dla kobiet wykazuje tendencję spadkową, z roczną zmianą procentową (AAPC) wynoszącą -0,31. Ten spadek jest bardziej widoczny w krajach o wysokim wskaźniku społeczno-demograficznym (SDI), podczas gdy kraje o niskim do średniego SDI wykazują rosnącą tendencję ASDR, z AAPC wynoszącym 0,72 16.
Globalnie, ASDR i ASDALYR (standaryzowany ze względu na wiek wskaźnik utraty lat życia) dla wczesnych tętniaków aorty można przypisać siedmiu czynnikom ryzyka, skategoryzowanym w cztery główne grupy: ryzyko związane z tytoniem (palenie), ryzyko związane z dietą (niskie spożycie warzyw, niskie spożycie owoców i wysokie spożycie sodu), ryzyko metaboliczne (wysokie ciśnienie skurczowe i wysoki wskaźnik masy ciała) oraz ryzyko środowiskowe (ekspozycja na ołów) 16.
Nadzór i monitorowanie tętniaków
Regularne monitorowanie obrazowe jest kluczowe po diagnozie i po interwencjach związanych z tętniakami 17. W przypadku tętniaków wewnątrzczaszkowych, które pozostają nieleczone, powszechnie uznaje się, że powinny być monitorowane pod kątem oznak wzrostu lub zmian morfologicznych w czasie, jednak konkretna częstotliwość i czas trwania obrazowania nie zostały jasno określone 18.
Strategie nadzoru nad tętniakami wewnątrzczaszkowymi
Pacjenci z niepękniętymi tętniakami wewnątrzczaszkowymi (UIA) rutynowo przechodzą obrazowanie kontrolne w celu monitorowania wzrostu 19. Tętniaki wewnątrzczaszkowe są obecne u około 3% ogólnej populacji, a dla małych tętniaków optymalna strategia nadzoru nad wzrostem tętniaka jest niepewna 20.
W badaniu porównawczym różnych strategii monitorowania, autorzy stwierdzili, że aby zapobiec jednemu przypadkowi krwawienia podpajęczynówkowego (SAH), liczba osób, które należy poddać badaniu przesiewowemu, wynosi: USA – 2222, Wielka Brytania – 1910, Holandia – 2040 20. Ogólnie rzecz biorąc, dla USA i Wielkiej Brytanii, brak nadzoru był najbardziej opłacalną strategią, ale w Holandii roczny nadzór do 70. roku życia był uznany za rozsądny 20.
Dla osób w USA i Wielkiej Brytanii o zwiększonym ryzyku wzrostu tętniaka, roczny nadzór lub obrazowanie w pierwszym i piątym roku było opłacalne u osób poniżej 60. roku życia 20. U młodszych pacjentów, zwłaszcza tych o zwiększonym ryzyku wzrostu tętniaka, różne strategie obrazowania mogą być uzasadnione 20.
W badaniu, które oceniało dokładność i powtarzalność techniki obrazowania 3D bez kontrastu typu black-blood MRI dla pomiarów niepękniętego tętniaka wewnątrzczaszkowego w porównaniu z 3D-TOF i angiografią rezonansem magnetycznym z kontrastem, stwierdzono, że technika black-blood MRI osiąga lepszą dokładność dla pomiarów wielkości tętniaka wewnątrzczaszkowego w porównaniu z 3D-TOF. Ta technika bez kontrastu jest obiecująca dla klinicznego nadzoru pacjentów z niepękniętymi tętniakami wewnątrzczaszkowymi 21.
Badania przesiewowe i nadzór nad tętniakami aorty
Badania przesiewowe i diagnostyczny nadzór nad utajonymi schorzeniami mają głęboki wpływ na wydatki publicznej opieki zdrowotnej i wyniki kliniczne 22. Badania przesiewowe i nadzór nad tętniakiem aorty brzusznej (AAA) powinny być oparte na dowodach i zgodne z wytycznymi klinicznymi, jednak postępy w technologii leczenia i dane epidemiologiczne wpłynęły na wyniki 22.
W Australii nie ma oficjalnych programów badań przesiewowych AAA, mimo istnienia programów badań przesiewowych populacji w Wielkiej Brytanii i Szwecji, gdzie jest 80% akceptacji, oraz w licznych innych krajach europejskich 22. Na podstawie dowodów wykazujących istotne korzyści, amerykańska Preventive Services Task Force (USPSTF) zaleca jednorazowe badanie ultrasonograficzne dla mężczyzn w wieku 65-75 lat, którzy kiedykolwiek palili 23.
Uzasadnienie dla programów badań przesiewowych zostało dodatkowo zweryfikowane przez opublikowaną w 2017 roku metaanalizę wszystkich zgłoszonych badań, która wykazała, że badania przesiewowe zmniejszają liczbę zgonów związanych z AAA (iloraz szans [OR] 0,66, 95% CI: 0,47, 0,93, P = 0,02) 23. Ukierunkowane badania przesiewowe populacji zostały przyjęte w niektórych krajach, ponieważ istnieją dowody na zmniejszenie liczby zgonów związanych z AAA i poprawę wyników sercowo-naczyniowych u pacjentów objętych nadzorem, szczególnie u mężczyzn 23.
Nadzór nad tętniakami aorty brzusznej i tętniczy tętnic biodrowych
Większość małych tętniaków aorty brzusznej (AAA) i izolowanych tętniaków tętnicy biodrowej wspólnej (CIAA) można bezpiecznie monitorować co trzy lata za pomocą ultrasonografii duplex, przy czym większe wymagają częstszego nadzoru 24. Obecne zalecenia towarzystw zawodowych opierają się na dużej ilości danych o niskiej jakości i informacjach z starszych baz danych 24.
Izolowane CIAA, tj. te, które nie są związane z współistniejącym AAA, są rzadkie, stanowiąc tylko około 7% wszystkich tętniaków aortalno-biodrowych 24. Europejskie Towarzystwo Chirurgii Naczyniowej zaleca monitorowanie co trzy lata dla CIAA o średnicy 2,0-2,9 cm oraz corocznie dla większych 24.
Na podstawie wyników badań, autorzy proponują następujący harmonogram nadzoru dla AAA: dla średnic 3,0-3,9 cm – co trzy lata; dla średnic 4,0-4,9 cm – corocznie dla mężczyzn; dla kobiet zbliżających się do progu 5,0 cm dla interwencji (próg wynosi 5,5 cm dla mężczyzn) zalecany jest bliższy nadzór 25.
Programy nadzoru i efektywność kliniczna
Programy badań przesiewowych AAA w Wielkiej Brytanii mają na celu zmniejszenie liczby zgonów związanych z AAA u mężczyzn poprzez identyfikację tętniaków na etapie przed prawdopodobnym wystąpieniem pęknięcia 26. Nadzór i leczenie mogą być następnie oferowane na odpowiednim etapie, aby zmniejszyć ryzyko pęknięcia AAA, leczenia szpitalnego w trybie nagłym i śmierci 26.
Głównym wnioskiem z przeglądu programów badań przesiewowych AAA w Wielkiej Brytanii jest stały spadek liczby zgonów u mężczyzn z powodu pękniętego AAA w ciągu dekady badania 26. Programy badań przesiewowych AAA w Wielkiej Brytanii są skuteczne i znacznie przyczyniają się do ciągłego zmniejszania śmiertelności związanej z AAA 26.
Mężczyźni z małymi (3,0-4,4 cm) tętniakami mają oferowane coroczne skany kontrolne, a mężczyźni ze średnimi tętniakami (4,5-5,4 cm) mają oferowane skany kwartalne 27. Grafy pokazują, jak akceptacja corocznego skanu kontrolnego pozostawała konsekwentnie wysoka, powyżej 80% w Anglii, Walii i Irlandii Północnej w latach 2013-2023, z wyjątkiem lat 2020-2021 podczas pandemii COVID-19, kiedy można zaobserwować spadek akceptacji we wszystkich trzech krajach 27.
Inowacyjne podejścia do nadzoru nad tętniakami
W odpowiedzi na wyzwania związane z monitorowaniem tętniaków, rozwijane są innowacyjne podejścia, które wykorzystują nowoczesne technologie, takie jak sztuczna inteligencja (AI) i zaawansowane techniki obrazowania, aby usprawnić nadzór nad tętniakami i poprawić wyniki kliniczne.
Zastosowanie sztucznej inteligencji w nadzorze nad tętniakami
UC Davis Health i firma zajmująca się oprogramowaniem AI (sztuczna inteligencja) Illuminate opracowały scentralizowany program nadzoru nad tętniakiem aorty brzusznej, który ratuje życie 12. Celem programu jest identyfikacja istniejących pacjentów w elektronicznej dokumentacji medycznej UC Davis, którzy mogą mieć tętniak aorty brzusznej i którzy potrzebują dalszej opieki 12.
Wykorzystując oprogramowanie Illuminate, pielęgniarki nawigujące skutecznie przejrzały pacjentów z tętniakami aorty i zidentyfikowały pacjentów, którzy przegapili badania kontrolne 28. W pierwszych ośmiu miesiącach, program zidentyfikował ponad 11 600 pacjentów z pewną wzmianką o AAA, którzy mogliby skorzystać z monitorowania. Ponad 10 600 pacjentów zostało przejrzanych, a 950 pacjentów, którzy byli utraceni dla opieki, jest teraz pod aktywnym nadzorem i zarządzaniem przez pielęgniarki nawigujące 28.
Nowe badanie UCSF wykorzysta dane zgromadzone z nowego urządzenia i przetworzy je za pomocą nowoczesnego uczenia maszynowego, aby pomóc przewidzieć, które tętniaki mózgu mogą pęknąć 29. Tylko około 6% ludzi rozwija tętniaki mózgu, które w większości przypadków rzadko powodują objawy i nie wymagają inwazyjnego leczenia 29. Pomyślne przewidywanie, które tętniaki mogą pęknąć, a następnie usunięcie ich, mogłoby zapobiec poważnym obrażeniom i śmierci 29.
Zaawansowane techniki obrazowania w monitorowaniu tętniaków
Niedawne oceny niepękniętych tętniaków wewnątrzczaszkowych (UIA) przy użyciu 4D Flow sugerują, że pewne zmienne hemodynamiczne mogą znacznie wpływać na wzrost lub pęknięcie tętniaka 29. 4D Flow jako nieinwazyjna metoda pomiaru przepływu krwi wokół tętniaków może umożliwić ekstrakcję pewnych cech z przepływu krwi, aby określić, czy te cechy są powiązane z trajektorią wzrostu tętniaków 29.
Edouard Aboian z Wydziału Chirurgii Yale ocenił nadzór nad tętniakiem aorty brzusznej w warunkach pooperacyjnych 30. Porównał standard dla pooperacyjnego nadzoru nad tętniakiem aorty brzusznej, maksymalną średnicę aorty, z analizą objętościową tętniaka aorty brzusznej 30. Zmiana objętości była bardziej wrażliwa w porównaniu ze zmianą średnicy, szczególnie po wewnątrznaczyniowej naprawie tętniaka aorty brzusznej 30.
Ocena objętościowa ma mniejszą zmienność międzyobserwacyjną w porównaniu z maksymalną średnicą, ponieważ średnica może być mierzona w różnych płaszczyznach, często nieortogonalnych do linii centralnej przepływu, co może wprowadzać fałszywe wyniki dotyczące zachowania tętniaka aorty 30.
Zintegrowane programy opieki nad tętnikami
Życie z tętniakiem aorty może być stresujące, ale gdy jest właściwie zarządzane, pacjenci mogą cieszyć się doskonałą jakością życia 31. Dobrze ustalony program diagnostyczny, chirurgiczny i nadzorczy oferuje kompleksową opiekę dla pacjentów z tętniakiem aorty 31.
Zintegrowany Program Aorty w Valley oferuje regularne kontrole i staranne zarządzanie, aby zapewnić wysoką jakość opieki opartej na najnowszych dowodach 31. Valley ma obecnie ponad 1700 pacjentów pod nadzorem w programie, w wieku od 17 do 90 lat 31.
Program krewnych pierwszego stopnia zapewnia badania przesiewowe, obrazowanie i długoterminowy nadzór dla tych osób, które mają krewnego z rozpoznanym tętniakiem piersiowym 31. Dla większości pacjentów, regularny nadzór w połączeniu z zarządzaniem czynnikami ryzyka jest wystarczającym leczeniem, aby bezpiecznie zarządzać ich tętniakiem 31.
Każdy pacjent jest regularnie badany w celu monitorowania jego aorty 32. Edukacja jest ważnym aspektem opieki, a program oferuje edukację na temat odżywiania, zarządzania stresem i bezpiecznych ćwiczeń z tętniakiem piersiowym 32. Zintegrowany Program Aorty w Valley ma grupy wsparcia dla pacjentów, które spotykają się regularnie online i osobiście 32.
Zróżnicowanie regionalne i zróżnicowanie ze względu na płeć w epidemiologii tętniaków
Epidemiologia tętniaków wykazuje znaczące zróżnicowanie w zależności od regionu geograficznego i płci, co ma istotne implikacje dla strategii badań przesiewowych, monitorowania i leczenia.
Zróżnicowanie regionalne w epidemiologii tętniaków
Położenie geograficzne, prawdopodobnie ze względu na genetykę specyficzne czynniki środowiskowe, jest ważnym czynnikiem ryzyka 33. Pacjenci fińscy lub japońscy mają większe ryzyko pęknięcia tętniaka niż populacja europejska lub północnoamerykańska 33.
Mimo że położenie geograficzne jest ważnym czynnikiem ryzyka rozwoju i pęknięcia tętniaka wewnątrzczaszkowego, niewiele badań na ten temat przeprowadzono w Brazylii lub Ameryce Łacińskiej 33. Dane brazylijskie dostarczają istotnych informacji na temat rozkładu występowania tętniaków na całym świecie, pomagają zrozumieć specyficzne cechy danej populacji i zarysować politykę zdrowia publicznego 34.
Częstość występowania tętniaka wewnątrzczaszkowego w różnych krajach i regionach może się znacznie różnić 35. Na przykład, w Finlandii i Japonii odnotowano wysokie wskaźniki krwawienia podpajęczynówkowego, podczas gdy badania w Brazylii i innych krajach Ameryki Łacińskiej są nadal ograniczone 933.
Badanie systematyczne i metaanaliza obejmująca 10 553 pacjentów z krwawieniem podpajęczynówkowym z powodu pęknięcia tętniaka (aSAH) ujawniają znaczące globalne dysproporcje w demografii, metodach leczenia i wynikach, przy czym kraje o wysokim dochodzie wykazują wyższe wskaźniki wewnątrznaczyniowej embolizacji spiralami i niższe wskaźniki klipsowania chirurgicznego 35.
Zróżnicowanie ze względu na płeć w epidemiologii tętniaków
Tętniaki wewnątrzczaszkowe dotykają równą liczbę kobiet i mężczyzn poniżej 40. roku życia, chociaż kobiety są częściej dotknięte w starszych grupach wiekowych 9. Ogólnie, stosunek kobiet do mężczyzn został oszacowany na 1,6:1 9.
Tętniaki workowate są najczęstsze w tętnicy łączącej przedniej (ACoA) lub tętnicy mózgowej przedniej (ACA) u mężczyzn, podczas gdy połączenie tętnicy szyjnej wewnętrznej (ICA) z tętnicą łączącą tylną (PCoA) jest najczęstszym miejscem występowania tętniaków workowatych u kobiet 9. Tętniaki olbrzymie są trzy razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn 9. Rokowanie krwawienia podpajęczynówkowego z powodu pękniętego tętniaka jest gorsze dla kobiet niż dla mężczyzn 9.
W badaniu brazylijskim kobiety stanowiły 77,6% pacjentów z tętniakami mózgowymi 36. Najczęstszą lokalizacją była tętnica środkowa mózgu (MCA) z 593 tętniakami (26,3%), następnie tętnica mózgowa przednia (ACA) z 417 tętniakami (18,5%) i tętnica szyjna wewnętrzna w segmencie łączącym tylnym z 405 tętniakami (18,0%) 36. Mężczyźni mieli wyższe wskaźniki tętniaków ACA (29,7%), podczas gdy kobiety miały wyższe wskaźniki tętniaków MCA (26,1%). Występowanie wielu tętniaków było związane z płcią żeńską 36.
Olbrzymie tętniaki mózgowe stanowią około 5% wszystkich tętniaków wewnątrzczaszkowych 37. Występują one w 5-7 dekadzie życia i są częstsze u kobiet 37. W porównaniu z nieolbrzymimi tętniakami mózgowymi, istnieje zwiększona częstość występowania w krążeniu tylnym (około 35%) 37.
Epidemiologia tętniaków pediatrycznych
Tętniaki wewnątrzczaszkowe są rzadko widoczne u niemowląt i dzieci 9. Manifestacje kliniczne zwiększają się z wiekiem, osiągając szczyt u osób w wieku 55-60 lat 9. Tętnica szyjna jest najczęściej dotknięta u osób poniżej 18. roku życia 9. Rokowanie krwawienia podpajęczynówkowego z powodu pękniętego tętniaka pogarsza się wraz z wiekiem 9.
Tętniaki pediatryczne stanowią tylko 2% wszystkich tętniaków mózgowych 9. Częstość występowania tętniaków czaszkowych szacuje się na 0,4% do 3,6% 38. Osoby bez czynników ryzyka mają oczekiwane rozpowszechnienie 2-3% 38. U dorosłych, kobiety są bardziej narażone na tętniaki 38. Są one najbardziej powszechne u osób w wieku 35-60 lat, ale mogą wystąpić również u dzieci 38. Tętniaki są rzadkie u dzieci, a ich zgłoszona częstość występowania wynosi od 0,5% do 4,6% 38.
Badanie przeprowadzone na dzieciach z tętniakami wewnątrzczaszkowymi wykazało, że tętniaki pediatryczne są znacząco różne od tętniaków u dorosłych pod względem płci, prezentacji, lokalizacji, wielkości i wyników 39. Spośród 47 dzieci z 53 tętniakami i 4453 dorosłych z 5097 tętniakami, 53,2% dzieci i 36,4% dorosłych prezentowało krwawienie podpajęczynówkowe (SAH) 40. Tętniaki pediatryczne były znacznie częstsze u mężczyzn, bardziej prawdopodobne olbrzymie (≥ 25 mm) i najczęściej zlokalizowane w tętnicy środkowej mózgu 40.
Ogólnie, 85,1% pacjentów pediatrycznych miało wynik w zmodyfikowanej skali Rankina ≤ 2 przy ostatniej kontroli (przy średnim czasie obserwacji 65,9 miesięcy), a wskaźnik śmiertelności pediatrycznej wynosił 10,6%; wszystkich 5 pacjentów, którzy zmarli, miało SAH 40. Wskaźnik nawrotu leczonych tętniaków wynosił 6,7% (1/15) w grupie wewnątrznaczyniowej, ale 0% (0/31) w grupie mikrochirurgicznej 40. U dzieci nie wystąpiły tętniaki de novo (średni czas obserwacji 5,5 roku) 40.
Tętniaki tylnego krążenia i szczególne podtypy tętniaków
Tętniaki tylnego krążenia i specyficzne podtypy tętniaków stanowią unikalne wyzwania diagnostyczne i terapeutyczne, z odrębnymi cechami epidemiologicznymi.
Epidemiologia tętniaków tylnego krążenia
Leczenie pękniętych tętniaków tylnego krążenia pozostaje wyzwaniem pomimo postępów w technikach wewnątrznaczyniowych i neurochirurgicznych 41. Badanie przeprowadzone w Szwajcarii miało na celu dostarczenie charakterystyki epidemiologicznej osób z pękniętymi tętniakami tylnego krążenia, oceniając wzorce leczenia i wyniki neurologiczne 41.
W latach 2009-2014, badanie objęło 264 pacjentów z pękniętymi tętniakami tylnego krążenia. Zamknięcie wewnątrznaczyniowe było najczęstszym leczeniem we wszystkich trzech grupach (72% w górnej jednej trzeciej, 68% w środkowej jednej trzeciej i 58,8% w dolnej jednej trzeciej) 41. W tym badaniu, zamknięcie wewnątrznaczyniowe było głównym leczeniem, z korzystnym wynikiem dla dwóch trzecich pacjentów przy wypisie i w długim okresie 41.
Chociaż tętniaki tylnego krążenia stanowią co najwyżej 15% wszystkich tętniaków wewnątrzczaszkowych, tętniaki tylnego krążenia mają wyższe ryzyko pęknięcia i gorszy wynik kliniczny niż tętniaki przedniego krążenia 42. Wraz z postępami w technikach wewnątrznaczyniowych i zwiększonym doświadczeniem klinicystów w zakresie tętniaków wewnątrzczaszkowych, wskaźnik coilingu wewnątrznaczyniowego stopniowo wzrasta 42.
Jednak leczenie mikrochirurgiczne wydaje się lepsze pod względem niższych wskaźników ponownego krwawienia, niższych wskaźników nawrotu i wyższych wskaźników obliteracji tętniaka 42. W badaniu 50 pacjentów z tętniakami tylnego krążenia, którzy przeszli leczenie mikrochirurgiczne, śmiertelność wyniosła 8% 43. Ryzyko złych wyników klinicznych i śmierci (mRS 4-6) przy wypisie wynosiło 32%, spadając do 29% po sześciu miesiącach 43.
Szczególne podtypy tętniaków
Naczyniak wątroby jest znacznie częstszy u kobiet, ze stosunkiem K:M do 5:1 44. Rzadko jest obserwowany u małych dzieci, ale dziecięcy naczyniak wątroby jest najczęstszym, łagodnym naczyniowym guzem wątroby u niemowląt 44.
Naczyniaki wątroby są uważane za wrodzone w pochodzeniu, nie-nowotworowe i prawie zawsze są podtypu jamistego 44. Dostarczenie krwi jest głównie przez tętnicę wątrobową, podobnie jak w przypadku innych guzów wątroby 44. Obwodowe umiejscowienie w wątrobie jest najczęstsze 44.
Warianty tętniakowe i krwiopochodne są charakteryzowane przez liczne komórki wielojądrowe i wyraźne złogi hemosyderyny z powodu wynaczynienia krwinek czerwonych; rozróżnienie między tymi dwoma polega na pseudonaczyniowych przestrzeniach z krwią w typie tętniakowym 45.
Tętniaki tętnicy nerkowej i tętnicy śledzionowej są rzadkie, ale klinicznie ważne, ponieważ stwarzają ryzyko pęknięcia z wysokim wskaźnikiem śmiertelności 46. Wskazania do leczenia chirurgicznego lub wewnątrznaczyniowego są oparte na lokalizacji tętniaka i czynnikach ryzyka pęknięcia, takich jak wielkość tętniaka, wzrost i powiązane stany, podczas gdy leczenie medyczne jest również ważne 46.
Regularne monitorowanie obrazowe jest kluczowe zarówno po diagnozie, jak i po interwencjach 46. Jeśli zostanie wykryty tętniak tętnicy nerkowej, ale nie spełnia kryteriów interwencji, niektórzy eksperci zalecają powtórzenie obrazowania po 1, 6 i 12 miesiącach, a następnie co roku, chociaż brakuje wytycznych 46. Jeśli interwencja nie jest planowana, zaleca się nadzór po 6 miesiącach od diagnozy, a następnie co roku 46.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.