Rumień wielopostaciowy
Zapobieganie i profilaktyka
Rumień wielopostaciowy (erythema multiforme) jest chorobą skórną, której profilaktyka opiera się na identyfikacji i eliminacji czynników wywołujących, zwłaszcza wirusa opryszczki (HSV), będącego najczęstszą przyczyną nawrotów. W profilaktyce przeciwwirusowej zaleca się stosowanie acyklowiru 400 mg dwa razy dziennie, walacyklowiru 500 mg dwa razy dziennie lub famcyklowiru 500 mg dwa razy dziennie, a u dzieci w wieku 2-10 lat acyklowiru w dawce 10-20 mg/kg dwa razy dziennie (off-label). Leczenie profilaktyczne powinno trwać od 6 do 12 miesięcy lub dłużej, szczególnie u pacjentów z >5 epizodami rocznie lub ciężkimi postaciami. W przypadku rumienia wywołanego lekami kluczowe jest natychmiastowe odstawienie czynnika wywołującego oraz unikanie leków z tej samej grupy chemicznej, a także edukacja pacjenta i jego rodziny o ryzyku reakcji. Dodatkowo, ekspozycja na promieniowanie UV jest czynnikiem ryzyka, dlatego zaleca się stosowanie kremów z filtrem, odzieży ochronnej i unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce.
- Rumień wielopostaciowy – Profilaktyka i zapobieganie nawrotom
- Zapobieganie w przypadku zakażenia wirusem opryszczki
- Profilaktyka w przypadku rumienia wielopostaciowego wywołananego lekami
- Ochrona przeciwsłoneczna
- Dodatkowe środki zapobiegawcze
- Alternatywne metody profilaktyczne
- Postępowanie w przypadku niepowodzenia standardowej profilaktyki
- Profilaktyka w szczególnych sytuacjach klinicznych
- Kolejne rozdziały
Rumień wielopostaciowy – Profilaktyka i zapobieganie nawrotom
Rumień wielopostaciowy (erythema multiforme) jest chorobą skórną, której wystąpieniu często można zapobiec poprzez odpowiednie działania profilaktyczne. Skuteczna profilaktyka opiera się na zidentyfikowaniu i usunięciu czynników wywołujących oraz zastosowaniu odpowiedniego leczenia profilaktycznego, szczególnie w przypadkach nawracających.12
Zapobieganie w przypadku zakażenia wirusem opryszczki
Wirus opryszczki (HSV) jest najczęstszą przyczyną nawracającego rumienia wielopostaciowego. W przypadku nawrotów związanych z infekcją HSV zaleca się stosowanie profilaktycznego leczenia przeciwwirusowego.12 Rekomendowane są następujące schematy profilaktyczne:
- Acyklowir (Zovirax) 400 mg dwa razy dziennie12
- Walacyklowir 500 mg dwa razy dziennie12
- Famcyklowir 500 mg dwa razy dziennie12
W przypadku dzieci w wieku 2-10 lat, choć nie jest to oficjalnie zatwierdzone przez FDA, można stosować acyklowir w dawce 10-20 mg/kg/dawkę podawaną dwa razy dziennie.12
Profilaktyka przeciwwirusowa jest wskazana w teorii dla pacjentów z więcej niż 5 epizodami rumienia wielopostaciowego rocznie lub nawet przy mniejszej liczbie epizodów w przypadku ciężkich postaci.1 Leczenie profilaktyczne może być wymagane przez 6-12 miesięcy lub dłużej.12
Warto zauważyć, że ciągłe leczenie przeciwwirusowe zapobiega wystąpieniu rumienia wielopostaciowego wywołanego przez HSV, ale wydaje się nie mieć wpływu na przebieg choroby, jeśli rozpocznie się po pojawieniu się zmian skórnych.1
Profilaktyka w przypadku rumienia wielopostaciowego wywołananego lekami
W przypadku rumienia wielopostaciowego wywołanego przez leki, kluczowe jest wyeliminowanie czynnika wywołującego:12
- Po zdiagnozowaniu rumienia wielopostaciowego wywołanego przez lek, pacjent nigdy nie powinien być ponownie narażony na ten sam lek ani na żaden inny lek z tej samej klasy lub o podobnej strukturze chemicznej1
- Należy unikać leków takich jak NLPZ lub antybiotyki, jeśli wywołują zaostrzenia1
- Krewni pierwszego stopnia pacjenta mają zwiększone ryzyko reakcji na podobne leki1
- Pacjentów należy edukować odnośnie natychmiastowego przerwania podejrzanego leku w przypadku wystąpienia objawów sugerujących reakcję (np. ból skóry, zaczerwienienie, pojawienie się pęcherzy z objawami ogólnoustrojowymi jak gorączka, zapalenie gardła)1
Ochrona przeciwsłoneczna
Ekspozycja na promieniowanie słoneczne może być czynnikiem wywołującym zarówno zakażenie HSV, jak i bezpośrednio rumień wielopostaciowy. Zaleca się:12
- Stosowanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym12
- Noszenie odzieży ochronnej1
- Unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce1
- Pacjentom z HSV wywoływanym przez światło słoneczne zaleca się stosowanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym1
Dodatkowe środki zapobiegawcze
Oprócz specyficznych metod profilaktyki, zaleca się również ogólne działania zapobiegawcze:12
- Regularne mycie rąk mydłem i wodą w celu zapobiegania infekcjom grzybiczym lub bakteryjnym1
- Oczyszczanie i pielęgnacja ran w celu zapobiegania infekcjom1
- Praktykowanie bezpiecznego seksu w celu ochrony przed wirusem opryszczki1
- Odpowiednia higiena skóry w celu zapobiegania wtórnym infekcjom12
- Stosowanie rozcieńczonych antyseptyków, takich jak chlorheksydyna, może pomóc zapobiec wtórnym infekcjom1
- Dbanie o odpowiednie odżywianie w celu wsparcia funkcji układu odpornościowego1
Alternatywne metody profilaktyczne
Istnieją również alternatywne metody, które mogą być pomocne w profilaktyce rumienia wielopostaciowego, jednak ich skuteczność nie została w pełni potwierdzona:12
- Suplementacja aminokwasem lizyną może pomóc zapobiegać nawrotom opryszczki1
- Stosowanie roztworu siarczanu cynku na miejsca opryszczki w celu zapobiegania nawrotom1
- Antyoksydanty mogą chronić skórę przed uszkodzeniami spowodowanymi przez promienie UV1
- Miejscowe stosowanie melatoniny (samej lub w połączeniu z witaminą E) może zapewnić pewną ochronę przed oparzeniami słonecznymi u zdrowych osób1
Postępowanie w przypadku niepowodzenia standardowej profilaktyki
W przypadkach opornych na standardowe leczenie profilaktyczne, można rozważyć następujące opcje:12
- W przypadku pacjentów z nawracającym rumieniem wielopostaciowym mimo stosowania przeciwwirusowej terapii supresyjnej, wskazane jest skierowanie do dermatologa w celu dalszego leczenia1
- Jeśli nie zidentyfikowano etiologii, można zaproponować długoterminowe stosowanie innych leków, np. hydroksychlorochiny, dapsonu lub wczesne leczenie kortykosteroidami systemowymi1
- W przypadkach opornych może być wymagana immunomodulacja za pomocą leków, w tym mykofenolanu mofetylu, dapsonu lub azatiopryny1
- W przypadkach ciężkich i opornych na leczenie wykazano pewną skuteczność leków biologicznych, takich jak talidomid, anty-TNF, apremilast, rytuksymab i inhibitory JAK1
Profilaktyka w szczególnych sytuacjach klinicznych
W niektórych szczególnych sytuacjach klinicznych mogą być potrzebne dodatkowe działania profilaktyczne:1
- Ze względu na wysokie ryzyko reaktywacji HSV związane z niektórymi zabiegami, zaleca się profilaktykę przeciwwirusową w okresie okołooperacyjnym, nawet u osób bez znanej historii HSV1
- Profilaktyczne leczenie doustne może zapobiec reaktywacji HSV podczas niektórych zabiegów, takich jak dekompresja korzenia nerwu trójdzielnego, dermabrazja twarzy lub resurfacing laserowy ablacyjny1
- Dla pacjentów z częstymi, bolesnymi lub oszpecającymi zmianami, szczególnie tych, którzy nie mają identyfikowalnych objawów prodromalnych, zaleca się przewlekłą terapię supresyjną zamiast terapii epizodycznej1
- Przewlekła terapia supresyjna jest również odpowiednia dla pacjentów, u których nawroty HSV wiążą się z poważnymi powikłaniami (np. rumieniem wielopostaciowym)1
Należy pamiętać, że nie ma niezawodnych metod zapobiegania epizodom rumienia wielopostaciowego ani nawrotom. Niektórzy autorzy sugerują profilaktyczne stosowanie leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir, u pacjentów z nawracającym rumieniem wielopostaciowym w jamie ustnej o podejrzewanej etiologii wirusowej, jednak dane potwierdzające skuteczność takiego podejścia są niewystarczające.1
Istotne jest, aby pacjenci konsultowali się z lekarzem w sprawie kroków, które mogą podjąć w celu zmniejszenia ryzyka zaostrzenia rumienia wielopostaciowego, ponieważ profilaktyka powinna być dostosowana indywidualnie do czynników wywołujących u danego pacjenta.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.