Przedwczesne wyładowanie ciśnienia
Epidemiologia
Preeklampsja stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykając globalnie od 2% do 8% ciąż, z wyraźnymi różnicami regionalnymi i etnicznymi. W krajach rozwijających się częstość występowania wynosi od 1,8% do 16,7%, podczas gdy w krajach rozwiniętych jest znacznie niższa, około 0,4%. W USA preeklampsja dotyczy około 5% ciąż, z wyższym ryzykiem u kobiet czarnoskórych (o 60% wyższym niż u kobiet białych). Choroba ta odpowiada za około 50 000 zgonów matek rocznie na świecie oraz 500 000 zgonów płodów i noworodków. Czynniki ryzyka obejmują pierwszą ciążę, wiek matki (<20 i >40 lat), przewlekłe nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, otyłość, choroby autoimmunologiczne, trombofilie, choroby nerek, ciąże wielopłodowe oraz czynniki środowiskowe, takie jak zamieszkanie na dużych wysokościach (OR=2,31) i ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza (CO, SO2). Dziedziczność preeklampsji szacowana jest na około 55%.
- Epidemiologia Przedwczesnego Wyładowania Ciśnienia
- Różnice regionalne i etniczne
- Trendy czasowe i obserwowane zmiany
- Śmiertelność związana z preeklampsją
- Czynniki ryzyka i predyspozycje
- Czynniki demograficzne i osobnicze
- Obciążenia medyczne i genetyczne
- Czynniki środowiskowe i geograficzne
- Nadzór epidemiologiczny i monitorowanie
- Systemy nadzoru i monitorowania
- Wytyczne dotyczące nadzoru i monitorowania
- Biomarkery i nowe technologie w nadzorze
- Wpływ preeklampsji na zdrowie publiczne
- Strategie zapobiegania i redukcji ryzyka
- Przyszłe kierunki w nadzorze epidemiologicznym preeklampsji
Epidemiologia Przedwczesnego Wyładowania Ciśnienia
Przedwczesne wyładowanie ciśnienia (preeklampsia) stanowi istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, będąc jedną z głównych przyczyn chorobowości i śmiertelności matek oraz noworodków. Globalnie, szacuje się, że schorzenie to dotyka od 2% do 8% wszystkich ciąż, choć dane wskazują na znaczące rozbieżności między regionami i grupami etnicznymi.123 Niektóre źródła podają, że preeklampsia występuje nawet u 28% ciąż na całym świecie, co wskazuje na rozbieżności w definicjach i metodach zbierania danych epidemiologicznych.45 Systematyczny przegląd wykazał, że około 4,6% (95% CI 2,7-8,2) ciąż na świecie jest powikłanych przez preeklampsię, przy czym w Stanach Zjednoczonych odsetek ten wynosi około 5%.3
Różnice regionalne i etniczne
Częstość występowania preeklampsji różni się znacząco między regionami geograficznymi i grupami etnicznymi. W krajach rozwijających się, szczególnie w Afryce i Ameryce Łacińskiej, wskaźniki są wyższe w porównaniu do krajów rozwiniętych.1 Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w krajach rozwijających się preeklampsia występuje u 1,8-16,7% ciężarnych, podczas gdy w krajach rozwiniętych wskaźnik ten wynosi około 0,4%.6 Preeklampsia i eklampsia odpowiadają za około 10% zgonów matek w Azji i Afryce oraz 25% w Ameryce Łacińskiej.4
Zaobserwowano również, że częstość występowania preeklampsji jest wyższa wśród kobiet czarnoskórych i pochodzenia hiszpańskiego. W Stanach Zjednoczonych wskaźnik preeklampsji u kobiet czarnoskórych jest o 60% wyższy niż u kobiet białych.78 Badania wykazały również, że mieszkańcy Azji mogą stanowić grupę niskiego ryzyka, z niższą częstością występowania preeklampsji u pacjentek w Chinach, Nowej Zelandii oraz wśród Amerykanów pochodzenia azjatyckiego w porównaniu do rdzennych Amerykanów, czarnoskórych Amerykanów i Europejczyków.1
Trendy czasowe i obserwowane zmiany
Częstość występowania preeklampsji w wielu regionach świata wzrasta, co przypisuje się zwiększonej częstości występowania czynników ryzyka, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i otyłość.95 W Stanach Zjednoczonych częstość występowania preeklampsji wzrosła o 25% w latach 1987-2004.8 Badania wskazują również, że ryzyko preeklampsji zwiększyło się na przestrzeni lat – kobiety rodzące w 2003 roku miały 6,7-krotnie wyższe ryzyko preeklampsji w porównaniu z kobietami, które urodziły w 1980 roku.8
Warto zauważyć, że częstość występowania zaburzeń nadciśnieniowych w ciąży, w tym preeklampsji, wzrosła w USA z 13,3% do 15,9% w latach 2017-2019, co stanowi wzrost o około 1 punkt procentowy rocznie.10 Ten wzrost może być związany nie tylko ze zmianami w czynnikach ryzyka, ale także z lepszą diagnostyką i nadzorem.
Śmiertelność związana z preeklampsją
Preeklampsia i eklampsia odpowiadają za około 50 000 zgonów matek rocznie na całym świecie.1 Według innych źródeł, preeklampsia powoduje ponad 70 000 zgonów matek i 500 000 zgonów płodów na całym świecie w ciągu roku.7 Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że rocznie dochodzi do około 46 000 zgonów matek z powodu preeklampsji oraz około 500 000 zgonów płodów lub noworodków.4
Wśród wszystkich zgonów występujących podczas hospitalizacji porodowej, 31,6% miało udokumentowany kod diagnostyczny dla zaburzeń nadciśnieniowych w ciąży.10 Śmiertelność matek jest szczególnie wysoka w krajach rozwijających się, sięgając nawet 14%.11
Czynniki ryzyka i predyspozycje
Wytyczne praktyki klinicznej obejmują około 80 czynników ryzyka preeklampsji, o różnym stopniu związku i jakości dowodów.9 Zrozumienie tych czynników ryzyka jest kluczowe dla identyfikacji kobiet, które mogą wymagać zwiększonego nadzoru i profilaktyki.
Czynniki demograficzne i osobnicze
Preeklampsia częściej występuje u kobiet, które są w ciąży po raz pierwszy.5 Wiek matki również odgrywa istotną rolę – ryzyko jest wyższe u kobiet poniżej 20 i powyżej 40 roku życia.12 Pierwsza ciąża i zaawansowany wiek matki są dobrze znanymi czynnikami ryzyka preeklampsji.13
Przynależność etniczna również wpływa na ryzyko preeklampsji. Stwierdzono, że preeklampsia występuje częściej u kobiet rasy czarnej, rdzennych Amerykanów/mieszkańców Alaski oraz kobiet pochodzenia latynoskiego.1214
Obciążenia medyczne i genetyczne
Kobiety z wcześniejszą preeklampsją mają ośmiokrotnie wyższe ryzyko rozwoju preeklampsji w kolejnej ciąży w porównaniu do pacjentek bez takiego wywiadu.9 Ciężkość preeklampsji w pierwszej ciąży silnie wpływa na ryzyko rozwoju preeklampsji w kolejnej ciąży.9
Inne istotne czynniki ryzyka obejmują przewlekłe nadciśnienie tętnicze, otyłość, cukrzycę, choroby autoimmunologiczne takie jak toczeń, różne dziedziczne trombofilie, choroby nerek, ciąże wielopłodowe i zaawansowany wiek matki.14 Badania dziedziczności preeklampsji wskazują na silne podstawy genetyczne, z badaniami bliźniąt szacującymi dziedziczność preeklampsji na około 55%.15
Czynniki środowiskowe i geograficzne
Kobiety mieszkające na dużych wysokościach są bardziej narażone na preeklampsję.14 Badania przeprowadzone w Ekwadorze wykazały, że duża wysokość ma istotny iloraz szans (OR=2,31, 1,93-2,78) rozwoju preeklampsji.16 Zaobserwowano również, że kobiety mieszkające w odległości większej niż 20 km od szpitala mają zwiększone ryzyko zaburzeń nadciśnieniowych w ciąży.17
Badania sugerują również, że ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza, zwłaszcza tlenek węgla (CO) i dwutlenek siarki (SO2), może zwiększać ryzyko preeklampsji i eklampsji.18
Nadzór epidemiologiczny i monitorowanie
Nadzór epidemiologiczny nad preeklampsją jest kluczowy dla zrozumienia obciążenia chorobą, identyfikacji trendów i opracowania skutecznych strategii profilaktyki i leczenia.
Systemy nadzoru i monitorowania
Wdrożenie standaryzowanego nadzoru nad kobietami z preeklampsją wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka dla matki.19 W niektórych regionach, takich jak Kalifornia, rozwinięto kompleksowe systemy nadzoru i monitorowania. California Maternal Quality Care Collaborative (CMQCC) prowadzi inicjatywy poprawy jakości opieki związanej z preeklampsją, w tym opracowanie narzędzi wspierających wczesne rozpoznanie, diagnostykę, leczenie i postępowanie u kobiet z preeklampsją.20
Szpitale członkowskie CMQCC są zachęcane do korzystania z Maternal Data Center (MDC) w celu monitorowania wskaźników nadciśnienia i preeklampsji.21 Pod linkiem Preeclampsia Patient Safety można znaleźć kilka różnych miar do oceny procesów i wyników związanych z preeklampsją i nadciśnieniem tętniczym u matek.21
Wytyczne dotyczące nadzoru i monitorowania
American College of Obstetrics and Gynecology zaleca, aby kobiety z ciężkim nadciśnieniem tętniczym (ciśnienie 160/110) podczas porodu były ponownie badane w ciągu 72 godzin po porodzie.22 Nadzór ambulatoryjny (ambulatoryjny) jest odpowiedni dla: nadciśnienia ciążowego bez ciężkich objawów lub preeklampsji bez ciężkich objawów. Natomiast opieka szpitalna jest odpowiednia dla: ciężkiej preeklampsji lub słabego przestrzegania zaleceń dotyczących monitorowania.23
W ramach monitorowania zaleca się:
- Ocenę wzrostu płodu co 3-4 tygodnie23
- Badania laboratoryjne co tydzień (częściej, jeśli istnieje obawa, że stan pacjentki się pogarsza)23
- Stosunek sFlt-1/PlGF do przewidywania progresji do preeklampsji z ciężkimi objawami23
Biomarkery i nowe technologie w nadzorze
Rozwój i przyjęcie biomarkerów jest kluczowym elementem w walce z preeklampsją, umożliwiając prostą, szybką i dokładną diagnostykę oraz przewidywanie.24 Fundacja Preeklampsia od ponad dekady opowiada się za rozwojem i przyjęciem biomarkerów, łącząc liderów w dziedzinie badań, przemysłu, organów regulacyjnych, decydentów politycznych, towarzystw zawodowych i ostatecznie płatników.24
Integracja zdalnego monitorowania kobiet w ciąży o zwiększonym ryzyku z rutyną kliniczną ma potencjał do dodatkowej poprawy opieki, leczenia i bezpieczeństwa pacjentów w domu.25 Algorytmy oparte na uczeniu maszynowym do wczesnego wykrywania zdarzeń niepożądanych u kobiet w ciąży z preeklampsją są co najmniej równoważne, a w niektórych przypadkach lepsze od konwencjonalnych metod.25
Wpływ preeklampsji na zdrowie publiczne
Preeklampsia ma znaczący wpływ na zdrowie publiczne, nie tylko ze względu na bezpośrednie skutki dla matki i płodu, ale także ze względu na długoterminowe konsekwencje zdrowotne i obciążenia ekonomiczne.
Obciążenie ekonomiczne
Szacunkowy koszt preeklampsji w Stanach Zjednoczonych wyniósł 2,18 miliarda dolarów w 2012 roku, a średnia ciąża z preeklampsją kosztowała trzy razy więcej niż ciąża bez nadciśnienia.26 Te koszty obejmują bezpośrednie wydatki medyczne związane z hospitalizacją, leczeniem powikłań, a także długoterminową opieką nad matkami i dziećmi z powikłaniami zdrowotnymi.
Nierówności zdrowotne
Występują znaczące nierówności rasowe i etniczne w częstości występowania preeklampsji i jej wynikach. W Stanach Zjednoczonych wyższe odsetki preeklampsji stwierdzono u osób czarnoskórych w porównaniu do osób białych (18,78% vs 13,20%).8 Te zaburzenia dotykają ponad dwukrotnie więcej niehiszpańskich kobiet czarnoskórych w porównaniu do niehiszpańskich kobiet białych i są istotnym czynnikiem przyczyniającym się do wysokiego wskaźnika śmiertelności matek w Stanach Zjednoczonych.27
W 2021 roku w USA odnotowano 1 205 zgonów matek, co przekłada się na 32,9 zgonów na 100 000 żywych urodzeń, wzrost z 861 zgonów, czyli 23,8 na 100 000 żywych urodzeń w 2020 roku.27
Długoterminowe konsekwencje zdrowotne
Preeklampsia może wystąpić również po porodzie (postpartum) i może mieć długotrwały wpływ na zdrowie matki.27 Zarówno American College of Cardiology, jak i American Heart Association wymieniają ją jako główny czynnik ryzyka chorób układu krążenia, nawet w odległej przyszłości.28 Kobiety, które przebyły preeklampsję, są co najmniej dwukrotnie bardziej narażone na choroby serca w późniejszym życiu.28
Badania przeprowadzone w Mayo Clinic wykazały, że kobiety z historią preeklampsji są bardziej narażone na miażdżycę – stwardnienie i zwężenie tętnic – dekady po ciąży.29 To sprawia, że preeklampsia jest powikłaniem ciąży, które wykracza daleko poza samą ciążę.29
Narażenie płodu na preeklampsję wiąże się również z długoterminowymi konsekwencjami zdrowotnymi. Badania wykazały, że osoby narażone na preeklampsję w życiu płodowym mają zwiększone ryzyko rozwoju wysokiego ciśnienia krwi, cukrzycy i wysokiego poziomu cholesterolu w późniejszym życiu.30
Strategie zapobiegania i redukcji ryzyka
Chociaż obecnie nie ma dobrze ustalonych środków zapobiegania preeklampsji, istnieją strategie, które mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka i wczesnym wykryciu tego schorzenia.31
Kwas acetylosalicylowy w profilaktyce
Leczenie małymi dawkami kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) podczas ciąży może zmniejszyć ryzyko rozwoju preeklampsji u pacjentek, które są narażone na tę chorobę.22 Znaczące postępy dokonały się w przewidywaniu i zapobieganiu przedwczesnej preeklampsji, która jest prognozowana we wczesnej ciąży poprzez połączone badania przesiewowe i jest zapobiegana codziennym przyjmowaniem małych dawek aspiryny, rozpoczynanym przed 16 tygodniem ciąży.32
CMQCC współpracuje obecnie z March of Dimes nad inicjatywą dotyczącą aspiryny w małych dawkach w celu zmniejszenia preeklampsji i związanego z nią przedwczesnego porodu, wykorzystując podejście szpitalno-społecznościowe.20
Opieka prenatalna i wczesne wykrywanie
Wczesne wykrycie preeklampsji i ścisła obserwacja są niezbędne dla zapobiegania śmiertelności związanej z tym zaburzeniem.33 Kobiety, które nie otrzymują opieki prenatalnej, są siedem razy bardziej narażone na śmierć z powodu powikłań związanych z preeklampsją-eklampsją niż kobiety, które otrzymują jakiś poziom opieki prenatalnej.31
Opieka prenatalna jest skonfigurowana w taki sposób, aby wykrywać preeklampsję i inne powikłania w czasie ciąży.22 Aby zmniejszyć śmiertelność związaną z preeklampsją, odpowiednia opieka prenatalna musi być dostępna dla wszystkich kobiet.31
| Region | Częstość preeklampsji | Częstość eklampsji | Śmiertelność matek |
|---|---|---|---|
| Kraje rozwinięte | 0,4-5% | 0,56 na 1000 urodzeń | Niska |
| Kraje rozwijające się | 1,8-16,7% | 5,6-16 na 1000 urodzeń | Wysoka (do 14%) |
| Afryka | 2,8-16,7% | Brak dokładnych danych | 10% zgonów matek |
| Ameryka Łacińska | Brak dokładnych danych | Brak dokładnych danych | 25% zgonów matek |
| Azja | Niższa niż w innych regionach | Brak dokładnych danych | 10% zgonów matek |
| Stany Zjednoczone | 5-8% | 1 na 200 przypadków preeklampsji | Trzecia wiodąca przyczyna zgonów związanych z ciążą |
| Pakistan | Do 5% | Brak dokładnych danych | Wysoka |
| Zimbabwe | 1,3% | Brak dokładnych danych | 1,7% |
| Szwajcaria | 2,31% | Brak dokładnych danych | Brak dokładnych danych |
Edukacja i świadomość
Świadomość objawów preeklampsji może uratować życie.34 W Kalifornii 1 na 14 ciężarnych doświadcza preeklampsji, a rozpoznanie jej objawów może być ratujące życie.34
Miesiąc Świadomości Preeklampsji to miesięczna kampania komunikacyjna mająca na celu podniesienie świadomości na temat tego zagrażającego życiu zaburzenia nadciśnienia w ciąży.34 Takie kampanie odgrywają kluczową rolę w edukowaniu społeczeństwa i pracowników służby zdrowia na temat wczesnych objawów i czynników ryzyka preeklampsji.
Przyszłe kierunki w nadzorze epidemiologicznym preeklampsji
Pomimo postępów w zrozumieniu epidemiologii preeklampsji, nadal istnieją znaczące luki w wiedzy, które wymagają dalszych badań i rozwoju systemów nadzoru.
Potrzeba lepszych danych epidemiologicznych
Istnieje potrzeba rozwoju krajowych sieci nadzoru nad preeklampsją, aby lepiej zrozumieć wpływ tej choroby na różne populacje.35 Częstość występowania preeklampsji prawdopodobnie wzrasta w wielu krajach ze względu na nowe kryteria diagnostyczne i zwiększony nadzór.35
Ponieważ preeklampsia i eklampsia są jednymi z głównych przyczyn zgonów matek, dane dotyczące częstości występowania są wymagane zarówno na poziomie krajowym, jak i lokalnym, aby informować polityki, które dalej ukierunkują dotknięte populacje i efektywną dystrybucję zasobów.36
Badania genetyczne i biomarkery
Liczba badań genomowego asocjacyjnego (GWAS) dotyczących preeklampsji jest w ostrym kontraście do jej znaczenia dla zdrowia publicznego.7 Potrzeba więcej badań dotyczących preeklampsji i genetyki.7
Szybkie, niezawodne i klinicznie użyteczne biomarkery preeklampsji są pilnie potrzebne jako pomoce decyzyjne w celu poprawy wyników ciąży.26 W połączeniu ze zwykłym nadzorem klinicznym i ultrasonograficznym podczas ciąży, biomarkery te wykazały, że diagnozują preeklampsję i przewidują niekorzystne wyniki z jeszcze większą dokładnością niż tradycyjne testy, a niektóre wykazały nawet zmniejszenie kosztów medycznych związanych z oceną podejrzewanej preeklampsji.37
Strategie zapobiegania i leczenia
Przyszłe badania muszą analizować patogenezę preeklampsji, w szczególności preeklampsji występującej w terminie porodu i po porodzie, oraz oceniać nowe testy prognostyczne i leczenie w odpowiednio zasilanych badaniach klinicznych.32
Potrzebne są dodatkowe dowody, aby lepiej określić optymalne cele leczenia i próg farmakoterapii w zaburzeniach nadciśnieniowych w ciąży. Leczenie nadciśnienia, zapobieganie drgawkom i terminowy poród są obecnie głównymi podejściami dla kobiet z preeklampsją.38
Nowy raport American Journal of Obstetrics and Gynecology (AJOG) po raz pierwszy syntetyzuje wszystkie te informacje w obiektywne, oparte na dowodach zalecenia i dostarcza listy kontrolne zarówno dla osób zagrożonych, jak i dla pracowników służby zdrowia, które można łatwo pobrać i udostępniać.39 Plan opieki skierowany jest do ciężarnych osób uznawanych za zagrożone preeklampsją, w stopniu wystarczającym do zalecenia profilaktycznej terapii aspiryną podczas ciąży.39
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.