Pemfigus
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Pemfigus, obejmujący pemfigus zwyczajny (PV) i liściasty (PF), to rzadkie autoimmunologiczne choroby pęcherzowe skóry i błon śluzowych, których rokowanie uległo poprawie dzięki terapii kortykosteroidami i lekami immunosupresyjnymi. Śmiertelność w PV obecnie wynosi około 5-15%, podczas gdy w nieleczonym PV przekracza 75%. Niezależne czynniki ryzyka całkowitej śmiertelności to wiek zachorowania ≥65 lat oraz współistniejąca choroba wieńcowa serca (HR=4,27; 95% CI: 1,5-12,13; p=0,006). Wysoki poziom autoprzeciwciał anty-Dsg1 (≥100 U/mL) w chwili diagnozy jest czynnikiem ryzyka w analizie jednoczynnikowej, jednak po korekcie względem wieku nie pozostaje istotny statystycznie. Główne przyczyny zgonów to zakażenia, zaburzenia wodno-elektrolitowe oraz powikłania terapii kortykosteroidowej. Pemfigus paraneoplastyczny (PNP) cechuje się wysoką śmiertelnością (75-90%), głównie z powodu niewydolności oddechowej, a rokowanie zależy od charakteru nowotworu i obecności zarostowego zapalenia oskrzelików.
pemfigusie”>Prognoza w Pemfigusie
Pemfigus jest grupą rzadkich, autoimmunologicznych chorób pęcherzowych dotykających skórę i błony śluzowe. Rokowanie w pemfigusie uległo znacznej poprawie na przestrzeni ostatnich dekad, głównie dzięki wprowadzeniu leczenia kortykosteroidami i lekami immunosupresyjnymi oszczędzającymi sterydy. Mimo to, określenie czynników wpływających na przeżycie pacjentów z pemfigusem stanowi istotny element opieki klinicznej.12
Wskaźniki śmiertelności w pemfigusie
Przed wprowadzeniem kortykosteroidów do terapii, pemfigus zwyczajny (pemphigus vulgaris, PV) był chorobą często prowadzącą do zgonu. Obecnie, dzięki odpowiedniemu leczeniu, śmiertelność uległa drastycznemu zmniejszeniu do około 5-15%. Jednak w przypadku nieleczonego pemfigusa zwyczajnego, śmiertelność nadal przekracza 75%. Pacjenci pozostawieni bez leczenia zazwyczaj umierają w ciągu pierwszych kilku lat od postawienia diagnozy.34
Śmiertelność pacjentów z pemfigusem zwyczajnym jest trzykrotnie wyższa niż w populacji ogólnej. Większość zgonów następuje w pierwszych latach choroby, a jeśli pacjent przeżyje 5 lat, rokowanie jest dobre. Wczesne rozpoznanie i leczenie choroby prawdopodobnie ułatwia jej kontrolę w porównaniu z zaawansowanym stadium.5
Czynniki ryzyka wpływające na przeżycie
Badania retrospektywne wykazały szereg czynników ryzyka związanych z całkowitą śmiertelnością w pemfigusie zwyczajnym i liściastym (pemphigus foliaceus):67
- Wiek zachorowania ≥65 lat – jest niezależnym czynnikiem ryzyka związanym ze zwiększoną śmiertelnością całkowitą u pacjentów z pemfigusem zwyczajnym i liściastym89
- Choroby współistniejące – szczególnie choroby układu sercowo-naczyniowego:
- Poziom autoprzeciwciał przeciw desmogleinie 1 (anty-Dsg1) ≥100 U/mL w momencie diagnozy1213
Analiza wieloczynnikowa zidentyfikowała wiek zachorowania ≥65 lat oraz obecność choroby wieńcowej serca w momencie diagnozy jako niezależne czynniki ryzyka związane z całkowitą śmiertelnością.1415
Chorobowo-specyficzne czynniki prognostyczne
Oprócz powszechnych czynników prognostycznych, takich jak starszy wiek i współistniejące choroby układu krążenia, poziom autoprzeciwciał zidentyfikowano jako specyficzny dla choroby czynnik związany z całkowitą śmiertelnością w pemfigusie zwyczajnym. Poziom przeciwciał anty-Dsg1 ≥100 U/mL w momencie diagnozy stanowił czynnik ryzyka zgonu u pacjentów z PV w początkowej analizie jednoczynnikowej, chociaż po skorygowaniu względem wieku jako zmiennej ciągłej lub dychotomicznej, zależność ta nie była istotna statystycznie (p≥0,05).161718
Przyczyny zgonów w pemfigusie
Główne przyczyny zgonów w pemfigusie obejmują:1920
- Zakażenia bakteryjne i wirusowe
- Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej
- Powikłania związane ze stosowaniem wysokich dawek kortykosteroidów
Szczególne podtypy pemfigusa i ich rokowanie
Pemfigus paraneoplastyczny
Pemfigus paraneoplastyczny (PNP) jest wyjątkową autoimmunologiczną chorobą pęcherzową, mogącą dotykać wielu narządów poza skórą. Jest to choroba zagrażająca życiu, związana z chorobą nowotworową, najczęściej pochodzenia limfoproliferacyjnego.21
Rokowanie w PNP jest zasadniczo niekorzystne, ze wskaźnikiem śmiertelności wynoszącym od 75% do 90%. Główną przyczyną zgonu jest niewydolność oddechowa. Rokowanie jest lepsze, gdy choroba jest związana z guzami łagodnymi i może nawet ustąpić po wycięciu guza.2223
Czynniki wpływające na rokowanie w pemfigusie paraneoplastycznym:2425
- Charakter związanego nowotworu – pacjenci doświadczają szybkiej poprawy po wycięciu łagodnego guza, np. PNP związany z chorobą Castlemana
- Obecność zarostowego zapalenia oskrzelików – koreluje z gorszym rokowaniem
- Zajęcie płuc – występuje u 30-92,8% pacjentów, szacuje się, że jedna trzecia zgonów w PNP wynika z niewydolności płucnej
Zarostowe zapalenie oskrzelików może nadal się pogarszać pomimo poprawy objawów skórno-śluzówkowych po immunosupresji i resekcji guza. Szybka diagnoza i wczesne rozpoczęcie leczenia są obowiązkowe.26
Pemfigoid pęcherzowy jako niepożądany efekt immunoterapii
Pemfigoid pęcherzowy stanowi rzadkie dermatologiczne zdarzenie niepożądane związane z układem immunologicznym, występujące podczas leczenia inhibitorami białka programowanej śmierci komórki 1 (PD-1) lub jego liganda (PD-L1). Ocena wyników leczenia nowotworów nie wykazała poprawy przeżycia u pacjentów, u których rozwinął się pemfigoid pęcherzowy podczas immunoterapii, w przeciwieństwie do innych typów toksyczności skórnej, w tym bielactwa.27
Wyniki leczenia nowotworu udokumentowano dla 39 pacjentów z pemfigoidem pęcherzowym związanym z immunoterapią:28
- Całkowita odpowiedź (CR) lub częściowa odpowiedź (PR) została osiągnięta u 53,8% (21/39) pacjentów
- Stabilizacja choroby (SD) wystąpiła u 7,7% (3/39) pacjentów
- Progresja choroby (PD) nastąpiła u 38,8% (15/39) pacjentów
Wyniki te należy interpretować ostrożnie ze względu na retrospektywną analizę danych, która nie może ocenić wpływu czynników zakłócających (np. przedłużonej immunosupresji ogólnoustrojowej, przerwania immunoterapii) na wynik leczenia nowotworu. Dodatkowo, nie stwierdzono korelacji między nasileniem pemfigoidu pęcherzowego a wynikami leczenia nowotworu.29
Czynniki predykcyjne remisji i nawrotów
Wskaźniki remisji
W medycynie weterynaryjnej, całkowitą remisję (CR) uzyskano u 26/40 psów (65%), które otrzymały leczenie. Spontaniczna remisja bez żadnego leczenia została zgłoszona tylko u 1/40 psów (3%). Dane te wskazują na kluczową rolę leczenia w osiągnięciu remisji.30
W medycynie ludzkiej, powrót wyników bezpośredniego badania immunofluorescencyjnego (DIF) do wartości ujemnych może być przydatny do przewidywania trwałej remisji po odstawieniu leków.31
Czynniki ryzyka nawrotów
Nawroty mogą wystąpić u ponad 50% pacjentów z pemfigusem (w tym wariantów innych niż pemfigus zwyczajny). W jednym z badań stwierdzono, że następujące czynniki są związane z ryzykiem nawrotu:32
- Rozległe zajęcie powierzchni ciała (BSA)
- Wysoki wskaźnik masy ciała pacjenta (BMI)
- Duży stopień nasilenia choroby na początku, określony za pomocą wskaźnika obszaru choroby pemfigus (PDAI)
- Opóźnione rozpoczęcie leczenia
- Wysokie miana przeciwciał anty-DSG1 i anty-DSG3 po leczeniu
Podsumowanie czynników prognostycznych w pemfigusie
Chorobowość i śmiertelność w pemfigusie są związane z kilkoma kluczowymi czynnikami:3334
- Zakres zajęcia skóry i błon śluzowych
- Dawka kortykosteroidów wymagana do leczenia
- Obecność chorób współistniejących wysokiego ryzyka
- Wiek pacjenta – rokowanie jest gorsze u starszych pacjentów
- Stan immunologiczny – pacjenci z obniżoną odpornością mają gorsze rokowanie
- Rozległość lub nasilenie choroby – rozległa choroba wiąże się z gorszym rokowaniem
Rokowanie jest zwykle lepsze w przypadku zachorowania w dzieciństwie niż w wieku dorosłym. Pacjenci zdiagnozowani w wieku poniżej 65 lat mają lepsze rokowanie niż pacjenci zdiagnozowani w wieku ≥65 lat.3536
Dalsze badania mogą wyjaśnić podstawowe mechanizmy immunogenetyczne tego schorzenia, zidentyfikować pacjentów zagrożonych rozwojem pemfigusa oraz ustalić skuteczność i bezpieczeństwo istniejących środków terapeutycznych pod kątem ich potencjału do kontrolowania objawów bez wpływu na skuteczność przeciwnowotworową immunoterapii w przypadku pemfigoidu pęcherzowego związanego z immunoterapią.37
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.