Mięśniaki macicy
Objawy
Mięśniaki macicy (myoma uteri) to łagodne guzy o wysokiej częstości występowania (70-80% kobiet do 50. roku życia), szczególnie u kobiet rasy czarnej. Objawy zależą od lokalizacji, liczby i wielkości mięśniaków, z najczęstszym symptomem w postaci nieprawidłowego krwawienia macicznego, obejmującego menorrhagię (konieczność zmiany środków higienicznych co godzinę), przedłużone miesiączki (>7-8 dni), obecność skrzepów krwi (≥50-pensowa moneta) oraz plamienia między miesiączkami. Mięśniaki podśluzówkowe i śródścienne są szczególnie związane z obfitymi krwawieniami. Dolegliwości bólowe obejmują dysmenorrheę, ból miednicy, dyspareunię oraz ból promieniujący do nóg, a także objawy ze strony układu moczowego i jelitowego, takie jak częstomocz, zaparcia czy uczucie niepełnego wypróżnienia. Mięśniaki mogą również wpływać na płodność (2-3% przypadków niepłodności) oraz przebieg ciąży, zwiększając ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu, cesarskiego cięcia (6-krotnie wyższe ryzyko) i krwotoku poporodowego.
Mięśniaki macicy – objawy
Mięśniaki macicy (łac. myoma uteri, fibroids) to łagodne, nienowotworowe guzy, które rozwijają się w obrębie macicy lub na jej powierzchni. Są niezwykle powszechne – szacuje się, że dotykają od 70% do 80% kobiet do 50. roku życia, przy czym częstość występowania jest wyższa u kobiet rasy czarnej12. Wiele kobiet może nie zdawać sobie sprawy z obecności mięśniaków, ponieważ często nie powodują one żadnych objawów. Objawy, jeśli występują, zależą od wielkości, lokalizacji i liczby mięśniaków3.
Bezobjawowy przebieg mięśniaków
Szacuje się, że około połowa kobiet z mięśniakami nie doświadcza żadnych objawów i mogą one zostać wykryte przypadkowo podczas rutynowego badania ginekologicznego lub ultrasonografii wykonanej z innych powodów45. W przypadku bezobjawowych mięśniaków często nie jest wymagane żadne leczenie, a jedynie okresowa kontrola i monitorowanie6.
Najczęstsze objawy mięśniaków macicy
Zaburzenia krwawienia miesiączkowego
Nieprawidłowe krwawienie maciczne jest najczęstszym objawem mięśniaków macicy78. Objawy mogą obejmować:
- Obfite miesiączki (menorrhagia) – często definiowane jako konieczność zmiany środków higienicznych co godzinę przez kilka kolejnych godzin9
- Przedłużone okresy miesiączkowania (ponad 7-8 dni)10
- Występowanie skrzepów krwi, często wielkości monety 50-pensowej lub większych11
- Krwawienia między miesiączkami (plamienia)12
- Nieregularne cykle miesiączkowe13
Intensywność krwawienia miesiączkowego może być związana z lokalizacją mięśniaków. Mięśniaki podśluzówkowe (rozwijające się pod wyściółką macicy) często powodują najsilniejsze krwawienia1718. Mięśniaki śródścienne (w ścianie macicy) mogą utrudniać kurczenie się macicy, co również przyczynia się do obfitych krwawień19.
Ból i dyskomfort w miednicy
Mięśniaki mogą wywoływać różnego rodzaju dolegliwości bólowe20:
- Tępy, ciężki i uporczywy ból w dolnej części brzucha21
- Uczucie ucisku lub pełności w miednicy22
- Bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhea)23
- Ból w dolnej części pleców24
- Ból lub dyskomfort podczas stosunku płciowego (dyspareunia)25
- Ból promieniujący do nóg, szczególnie w przypadku mięśniaków podsurowicówkowych26
Intensywność bólu zależy od wielkości, liczby i lokalizacji mięśniaków. Duże mięśniaki mogą powodować silniejszy ból poprzez ucisk na otaczające narządy29.
Problemy z układem moczowym
Mięśniaki zlokalizowane w pobliżu pęcherza moczowego mogą powodować30:
- Częste oddawanie moczu, również w nocy31
- Nagłe parcie na mocz32
- Trudności z całkowitym opróżnieniem pęcherza33
- Nietrzymanie moczu34
- W ciężkich przypadkach, niemożność oddania moczu, wymagająca cewnikowania35
- Infekcje dróg moczowych spowodowane zaleganiem moczu36
Zaburzenia jelitowe
Mięśniaki uciskające odbytnicę lub jelita mogą powodować39:
- Zaparcia40
- Uczucie niepełnego wypróżnienia41
- Ból podczas wypróżniania42
- Wzdęcia43
- Czasami biegunkę naprzemiennie z zaparciami44
- Hemoroidy (żylaki odbytu) jako efekt wtórny zaparć45
Wpływ mięśniaków na rozrodczość
Problemy z płodnością
Większość kobiet z mięśniakami może zajść w ciążę bez problemów48. Jednak w niektórych przypadkach mięśniaki mogą wpływać na płodność49:
- Mięśniaki zniekształcające jamę macicy (szczególnie podśluzówkowe) mogą utrudniać implantację zarodka50
- Mięśniaki mogą blokować jajowody51
- Mogą zaburzać ukrwienie endometrium52
- Mogą wpływać na kształt szyjki macicy i liczbę plemników docierających do macicy53
Szacuje się, że od 2% do 3% przypadków niepłodności u kobiet może być przypisanych mięśniakom macicy56.
Wpływ na ciążę
Mięśniaki mogą wpływać na przebieg ciąży57:
- Zwiększone ryzyko poronienia, szczególnie w drugim trymestrze58
- Przedwczesny poród59
- Nieprawidłowe położenie płodu (np. położenie miednicowe)60
- Zwiększone ryzyko cesarskiego cięcia (sześciokrotnie wyższe)61
- Krwotok poporodowy62
- Ograniczenie wzrostu płodu63
- Oddzielenie łożyska64
Mięśniaki mogą się powiększać w czasie ciąży ze względu na zwiększony przepływ krwi i wyższy poziom estrogenów. Zazwyczaj wracają do swojego pierwotnego rozmiaru po porodzie6768.
Inne objawy mięśniaków macicy
Powikłania hematologiczne
Obfite krwawienia miesiączkowe spowodowane mięśniakami mogą prowadzić do69:
- Niedokrwistości z niedoboru żelaza (anemii) – objawia się osłabieniem, zmęczeniem, zawrotami głowy, bólem w klatce piersiowej, niemiarowym biciem serca, ziemistą cerą, zimnem dłoni i stóp70
- Osłabienia i zmęczenia chronicznego71
- Duszności podczas wysiłku72
Zmiany w wyglądzie brzucha
Duże mięśniaki mogą powodować75:
- Powiększenie macicy76
- Wzdęcie i powiększenie brzucha77
- Widoczne wybrzuszenie brzucha, które może być mylone z przyrostem masy ciała lub ciążą78
- Przyrost masy ciała79
Ból podczas współżycia
Dyspareunia (ból podczas stosunku płciowego) związana z mięśniakami może być spowodowana82:
- Uciskiem mięśniaków na pochwę lub szyjkę macicy83
- Przesunięciem narządów podczas stosunku84
- Nieprawidłowymi skurczami podczas orgazmu85
Ból może występować tylko w określonych pozycjach lub w określonych momentach cyklu miesiączkowego88.
Ostry ból przy degeneracji mięśniaków
W rzadkich przypadkach mięśniaki mogą powodować ostry, silny ból, gdy przechodzą przez proces degeneracji (obumierania)89. Degeneracja mięśniaka występuje, gdy guz przerasta swoje ukrwienie lub gdy dochodzi do skręcenia szypuły mięśniaka, co powoduje nagłe odcięcie dopływu krwi90.
Objawy degeneracji mięśniaka obejmują91:
- Ostry, nagły ból w obrębie miednicy lub brzucha
- Obrzęk miejscowy
- Gorączkę (szczególnie częstą u kobiet w ciąży)
- Silne krwawienie
- Podwyższony poziom białych krwinek (przejściowo)
Ból związany z degeneracją mięśniaka może trwać od kilku dni do kilku tygodni. Po zmniejszeniu mięśniaka do rozmiaru, który może być ponownie podtrzymywany przez ukrwienie, proces degeneracji może się zatrzymać, a ból ustąpić93.
Progresja mięśniaków macicy
Wzorce wzrostu
Wzrost mięśniaków może przebiegać różnie94:
- Mogą rosnąć powoli lub szybko95
- Mogą pozostawać tej samej wielkości przez dłuższy czas96
- Niektóre przechodzą przez okresy przyspieszonego wzrostu97
- Część może się samoistnie zmniejszać (około 7% mięśniaków)9899
Wpływ hormonów
Wzrost mięśniaków jest silnie związany z poziomem hormonów płciowych100:
- Wysokie poziomy estrogenów i progesteronu mogą powodować powiększanie się mięśniaków101
- Mięśniaki zwykle nie występują przed pokwitaniem102
- Są najczęstsze w wieku rozrodczym (30-50 lat)103
- Mogą szybko rosnąć podczas ciąży104
- Po menopauzie zwykle ulegają zmniejszeniu lub stabilizacji z powodu spadku poziomu estrogenów105
Mięśniaki nie znikają całkowicie po menopauzie, ale mogą się zmniejszyć i przestać powodować objawy108109. Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej w okresie menopauzy może jednak zapobiegać zmniejszaniu się mięśniaków u niektórych kobiet110.
Wpływ na jakość życia
Objawy mięśniaków mogą znacząco wpływać na jakość życia111:
- Negatywny wpływ na życie seksualne (42,9% kobiet z mięśniakami)112
- Obniżenie wydajności w pracy (27,7%)113
- Wpływ na relacje rodzinne (27,2%)114
- Zmęczenie i wyczerpanie115
- Trudności z zasypianiem z powodu bólu lub częstego oddawania moczu116
- Poczucie wstydu związane z obfitym krwawieniem117
- Depresja i problemy ze zdrowiem psychicznym118
Nasilenie objawów może postępować z czasem, jeśli mięśniaki nie są leczone i nadal rosną120. Około 25% kobiet z mięśniakami wymaga leczenia ze względu na objawy, które wpływają na ich codzienne funkcjonowanie121.
Kiedy udać się do lekarza
Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli występują122123:
- Uporczywy ból miednicy, który nie ustępuje
- Obfite lub bolesne miesiączki ograniczające codzienną aktywność
- Plamienia lub krwawienie między miesiączkami
- Trudności z opróżnianiem pęcherza
- Utrzymujące się zmęczenie i osłabienie (mogące świadczyć o anemii)
- Szybki wzrost brzucha lub macicy
- Niepłodność lub powtarzające się poronienia
Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga126127:
- Silne krwawienie z pochwy
- Ostry ból miednicy, który pojawia się nagle
- Gorączka z bólem brzucha
- Zasłabnięcia, zawroty głowy lub skrajna słabość
Nawet jeśli mięśniaki nie powodują objawów, zaleca się regularne badania kontrolne u ginekologa, ponieważ mogą one rosnąć i z czasem powodować problemy129130.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.