Keratitis
Etiologia i przyczyny
Keratitis to zapalenie rogówki o etiologii infekcyjnej i nieinfekcyjnej, które może prowadzić do poważnych powikłań okulistycznych, w tym utraty wzroku. Infekcyjne keratitis najczęściej wywołują bakterie (19-42% przypadków), w tym Gram-dodatnie ziarniaki (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae), Gram-ujemne pałeczki (Pseudomonas aeruginosa) oraz inne patogeny, takie jak wirusy (głównie Herpes simplex virus), grzyby (Aspergillus, Fusarium) i pasożyty (Acanthamoeba, stanowiące 1-3% zakażeń). Czynniki ryzyka obejmują noszenie soczewek kontaktowych (częstość keratitis bakteryjnego 3-20/10 000 rocznie w zależności od typu soczewek), urazy rogówki, zaburzenia powiek, zespół suchego oka oraz choroby ogólnoustrojowe, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość penetracji nieuszkodzonego nabłonka rogówki przez niektóre bakterie (np. Neisseria gonorrhoeae) oraz na czynniki predysponujące do reaktywacji HSV.
Keratitis – Etiologia
Keratitis to stan zapalny rogówki, przezroczystej warstwy oka znajdującej się przed tęczówką i źrenicą. Może być wywołany różnorodnymi czynnikami, które można klasyfikować jako infekcyjne i nieinfekcyjne. Znajomość przyczyn keratitis jest kluczowa dla właściwego rozpoznania i leczenia tego potencjalnie zagrażającego wzrokowi schorzenia.123
Keratitis infekcyjne
Infekcyjne keratitis, określane również jako keratitis mikrobiologiczne, stanowi istotny problem okulistyczny na całym świecie i jest jedną z głównych przyczyn utraty wzroku. Szacuje się, że globalnie występuje około 500 000 przypadków rocznie, w tym 25 000-30 000 w Stanach Zjednoczonych.12
Keratitis bakteryjne
Bakterie są najczęstszymi mikroorganizmami wywołującymi zakaźne keratitis, stanowiąc około 19-42% wszystkich przypadków infekcyjnego keratitis.123 Najczęściej izolowane bakterie to:
- Gram-dodatnie ziarniaki: Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus pneumoniae12
- Gram-ujemne pałeczki: Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter12
- Enterobakterie: Escherichia coli, Klebsiella, Serratia, Proteus mirabilis12
- Gram-ujemne dwoinki: Neisseria gonorrhoeae, Neisseria meningitidis1
- Gram-ujemne dwupałeczki: Moraxella lacunata1
- Mykobakterie niegruźlicze: Mycobacterium fortuitum, Mycobacterium chelonae1
- Gram-ujemne kokopałeczki: Haemophilus influenza, Haemophilus aegyptius1
- Gram-dodatnie bakterie nitkowate: Nocardia asteroids, Nocardia brasiliensis1
Warto zaznaczyć, że niektóre bakterie, takie jak Neisseria gonorrhoeae, Corynebacterium diphtheriae, Hemophilus aegyptius oraz Listeria monocytogenes, mogą penetrować nieuszkodzony nabłonek rogówki.12
Keratitis wirusowe
Wirusowe keratitis jest najczęstszym typem keratitis infekcyjnego i może być wywołane przez różne wirusy:12
- Herpes simplex virus (HSV) – najczęstsza przyczyna keratitis wirusowego, często powoduje nawracające infekcje12
- Herpes zoster virus (HZV) – wirus powodujący ospę wietrzną i półpasiec12
- Adenowirusy – wirusy odpowiedzialne za infekcje górnych dróg oddechowych12
HSV-keratitis jest często wynikiem reaktywacji wirusa, który pozostaje uśpiony w organizmie po pierwotnej infekcji. Czynnikami aktywującymi mogą być stres, obniżona odporność lub ekspozycja na promieniowanie słoneczne.12
Keratitis grzybicze
Grzybicze keratitis jest rzadsze w krajach rozwiniętych, ale stanowi istotny problem w regionach tropikalnych i subtropikalnych, szczególnie wśród społeczności rolniczych.12 Najczęstsze grzyby wywołujące keratitis to:
- Aspergillus – najczęściej A. flavus i A. fumigatus12
- Fusarium – głównie F. solani12
- Candida – C. albicans, C. guilliermondii, C. parapsilosis12
- Inne: Cladosporium, Alternaria, Curvularia, Microsporidia1
W badaniach przeprowadzonych w niektórych regionach świata, takich jak Indie i Chiny, stwierdzono dominację grzybów Fusarium jako czynnika etiologicznego keratitis.1
Keratitis pasożytnicze
Pasożytnicze keratitis jest stosunkowo rzadkie, ale może być szczególnie groźne dla wzroku. Najczęstszym pasożytem powodującym keratitis jest Acanthamoeba – jednokomórkowy organizm występujący w wodzie, glebie i powietrzu.12 Zakażenie tym pasożytem jest szczególnie związane z używaniem soczewek kontaktowych podczas pływania lub mycia w zanieczyszczonej wodzie.12 Globalnie, keratitis wywołane przez Acanthamoeba stanowi około 1-3% wszystkich przypadków zakaźnego keratitis.1
Innym rzadkim organizmem powodującym keratitis jest Pythium – patogen morfologicznie podobny do grzybów, jednak różniący się budową ściany komórkowej, która zawiera (1-3)(1-6) beta D glukan.1
Keratitis nieinfekcyjne
Nieinfekcyjne keratitis może być wywołane przez różne czynniki, które nie są związane z zakażeniem mikroorganizmami.12
Uraz rogówki
Urazy rogówki są jedną z najczęstszych przyczyn nieinfekcyjnego keratitis. Mogą one obejmować:12
- Zadrapania, otarcia mechaniczne12
- Urazy chemiczne (opary lub płyny rozpryskujące się do oka)1
- Oparzenia termiczne1
- Ciała obce w oku12
- Urazy po zabiegach chirurgicznych na gałce ocznej lub powiekach12
Warto zauważyć, że urazy rogówki nie tylko mogą bezpośrednio prowadzić do keratitis, ale również stwarzają wrota dla wtórnych infekcji.12
Nieprawidłowe używanie soczewek kontaktowych
Używanie soczewek kontaktowych jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju zarówno infekcyjnego, jak i nieinfekcyjnego keratitis.12 Do problemów związanych z soczewkami kontaktowymi, które mogą prowadzić do keratitis, należą:
- Noszenie soczewek przez zbyt długi czas, w tym podczas snu12
- Niedostateczna higiena soczewek i pojemników12
- Przechowywanie lub płukanie soczewek w wodzie z kranu1
- Używanie zanieczyszczonego płynu do soczewek1
- „Dolewanie” płynu zamiast jego całkowitej wymiany1
- Noszenie soczewek podczas pływania w basenach, jeziorach lub morzach23
- Udostępnianie kolorowych lub dekoracyjnych soczewek innym osobom1
- Tymczasowe przekształcanie rogówki poprzez noszenie sztywnych soczewek1
Badania pokazują, że roczna częstość występowania keratitis bakteryjnego związanego z soczewkami codziennego noszenia wynosi 3 przypadki na 10 000 osób, natomiast przy soczewkach wielodniowych zwiększa się do 20 przypadków na 10 000 osób rocznie.12
Zespół suchego oka
Niewystarczająca produkcja łez lub ich nieprawidłowa jakość może prowadzić do wysuszenia i uszkodzenia nabłonka rogówki, co sprzyja rozwojowi keratitis.12 Problem suchego oka może być związany z:
- Czynnikami środowiskowymi (suche powietrze, wiatr)1
- Zaburzeniami autoimmunologicznymi (np. zespół Sjögrena)12
- Wiekiem1
- Niektórymi lekami1
Zaburzenia powiek
Nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu powiek mogą prowadzić do keratitis poprzez niedostateczną ochronę rogówki lub jej mechaniczne drażnienie:12
- Entropion – podwinięcie powieki do wewnątrz12
- Ektropion – wywinięcie powieki na zewnątrz12
- Trichiasis – nieprawidłowy wzrost rzęs powodujący ich tarcie o rogówkę1
- Zapalenie brzegów powiek (blepharitis)12
- Przewlekłe zapalenie woreczka łzowego1
- Lagophthalmos – niepełne zamknięcie powiek12
Ekspozycja na promieniowanie UV
Fotokeratitis to rodzaj keratitis wywołany przez uszkodzenie rogówki przez promieniowanie ultrafioletowe. Może być spowodowane przez:12
- Nadmierną ekspozycję na światło słoneczne (np. obserwacja zaćmienia słońca)1
- Lampy UV, solaria12
- Łuki spawalnicze12
- Odbicie światła od śniegu (tzw. ślepota śnieżna)1
Keratitis związane z chorobami układowymi
Różne choroby ogólnoustrojowe mogą być związane z wystąpieniem keratitis, szczególnie typu obwodowego wrzodziejącego keratitis (PUK – Peripheral Ulcerative Keratitis):12
- Choroby tkanki łącznej i choroby autoimmunologiczne:
- Choroby neurologiczne wpływające na unerwienie rogówki:
- Choroby metaboliczne i endokrynologiczne:
- Niedobory witaminowe:
- Choroby dermatologiczne:
Keratitis polekowe i związane z immunosupresją
Długotrwałe stosowanie niektórych leków może zwiększać ryzyko wystąpienia keratitis:12
- Kortykosteroidy miejscowe i ogólnoustrojowe12
- Leki zawierające chlorek benzalkoniowy jako konserwant12
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne1
- Leki immunosupresyjne12
- Leki narkotyczne i przeciwpsychotyczne1
Również stany związane z obniżoną odpornością (np. AIDS, alkoholizm przewlekły, niedożywienie) mogą predysponować do rozwoju keratitis.12
Czynniki ryzyka keratitis
Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia keratitis obejmują:12
- Noszenie soczewek kontaktowych, szczególnie nieprzestrzeganie zasad higieny i czasu noszenia12
- Urazy oka, w tym również związane z zabiegami chirurgicznymi12
- Osłabienie układu odpornościowego z powodu chorób lub leków12
- Stosowanie miejscowych kortykosteroidów12
- Istniejące choroby powierzchni oka (np. suche oko, zapalenie powiek)12
- Płeć męska (według niektórych badań)1
- Cukrzyca12
- Życie w klimacie ciepłym i wilgotnym (szczególnie dla keratitis grzybiczego)12
- Praca w rolnictwie lub narażenie na obrażenia roślinne12
- Wcześniejsze epizody keratitis, szczególnie herpetycznego1
Podsumowanie
Keratitis jest wieloczynnikowym schorzeniem rogówki, którego etiologia obejmuje zarówno przyczyny infekcyjne, jak i nieinfekcyjne. Najczęstszymi patogenami wywołującymi infekcyjne keratitis są bakterie (szczególnie Staphylococcus, Streptococcus i Pseudomonas), wirusy (zwłaszcza HSV), grzyby (głównie Aspergillus i Fusarium) oraz pasożyty (Acanthamoeba). Wśród przyczyn nieinfekcyjnych dominują urazy rogówki, nieprawidłowe używanie soczewek kontaktowych, zespół suchego oka, zaburzenia powiek oraz choroby układowe.12
Szczególne znaczenie ma prawidłowa diagnoza czynnika etiologicznego, gdyż determinuje ona wybór właściwego leczenia. W przypadku keratitis bakteryjnego stosuje się antybiotyki, w keratitis wirusowym – leki przeciwwirusowe, a w grzybiczym – leki przeciwgrzybicze. Keratitis nieinfekcyjne wymaga leczenia przyczynowego oraz łagodzenia objawów zapalnych.12
Szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania powikłaniom, takim jak bliznowacenie rogówki czy trwała utrata wzroku. Pacjenci z czynnikami ryzyka, takimi jak noszenie soczewek kontaktowych czy osłabienie odporności, powinni być szczególnie wyczuleni na wczesne objawy keratitis i niezwłocznie zgłaszać się do okulisty w przypadku ich wystąpienia.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.