Dystonia
Epidemiologia
Dystonia, trzecie najczęstsze zaburzenie ruchu po drżeniu samoistnym i chorobie Parkinsona, charakteryzuje się mimowolnymi skurczami mięśni prowadzącymi do nieprawidłowych ruchów i postaw ciała. Epidemiologia dystonii jest złożona i wykazuje dużą zmienność w zależności od typu dystonii, regionu geograficznego, wieku i płci. Częstość występowania wszystkich form dystonii w badaniu z Hanoweru wynosi 601,1 przypadków na milion osób, co jest znacznie wyższą wartością niż wcześniejsze szacunki. Dystonia pierwotna lub izolowana jest 3,3 razy częstsza niż wcześniej sądzono, a uwzględniając wszystkie formy dystonii, częstość występowania jest 3,7 razy wyższa. Dystonia szyjna, najczęstsza forma izolowanej dystonii ogniskowej o późnym początku, ma częstość występowania od 5 do 30 na 100 000 osób, z zapadalnością w USA na poziomie 1,18 na 100 000 osobolat. Występuje wyraźna przewaga kobiet (stosunek około 1,7:1 do 2:1). Dystonia tardywna dotyczy 0,5-1,6% pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, z przewagą mężczyzn i średnim wiekiem zachorowania około 40 lat. Dystonia krtaniowa ma częstość występowania 0,7 na 100 000 w Europie, a w Japonii 3,5-7,0 na 100 000, z dominacją kobiet (stosunek 1:4,1).
- Dystonia – Epidemiologia i nadzór
- Globalna częstotliwość występowania dystonii
- Dystonia szyjna – epidemiologia
- Epidemiologia różnych typów dystonii
- Epidemiologia dystonii tardywnej
- Epidemiologia dystonii reagującej na dopaminę
- Epidemiologia dystonii krtaniowej
- Różnice geograficzne w epidemiologii dystonii
- Różnice płciowe w epidemiologii dystonii
- Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym dystonii
- Poprawa wykrywalności i nadzoru
- Przewidywane trendy epidemiologiczne
- Wnioski
Dystonia – Epidemiologia i nadzór
Dystonia jest zaburzeniem ruchu charakteryzującym się mimowolnymi skurczami mięśni, które powodują skręcające ruchy i nieprawidłowe postawy ciała. Jest to trzecie najczęściej występujące zaburzenie ruchu, po drżeniu samoistnym i chorobie Parkinsona.12 Mimo swojej częstości występowania, dystonia jest często niedostatecznie rozpoznawana, a w konsekwencji niewłaściwie leczona. Pacjenci z dystonią szyjną, najbardziej powszechną formą izolowanej dystonii ogniskowej o późnym początku, mogą odwiedzić wielu lekarzy przez ponad rok, zanim zostanie postawiona właściwa diagnoza i wdrożone optymalne leczenie.1
Globalna częstotliwość występowania dystonii
Częstość występowania dystonii była badana od lat 80. XX wieku, jednak dotychczasowe dane epidemiologiczne są często niejednoznaczne i różnią się znacząco w zależności od zastosowanej metodologii badawczej.34 Według badania przeprowadzonego w Hanowerze, częstość występowania wszystkich form dystonii wynosi 601,1 przypadków na milion osób, co jest wartością znacznie wyższą niż wcześniej szacowano.3
W porównaniu do wcześniejszych danych meta-analitycznych, dystonia pierwotna lub izolowana jest 3,3 razy częstsza niż wcześniej sądzono. Gdy uwzględni się wszystkie formy dystonii, w tym dystonię psychogenną, uogólnioną, tardywną i inne dystonię objawowe, częstość występowania jest 3,7 razy wyższa niż wcześniej wierzono. Rzeczywista częstość występowania jest prawdopodobnie jeszcze wyższa.56
Częstość występowania pierwotnej (izolowanej) dystonii jest szacowana na około 16,4 przypadków na 100 000 osób.78 Częstość występowania nosicieli wariantu patogennego DYT-TOR1A, najczęstszej genetycznej formy dystonii, wynosi od 18 do 26 na 100 000 osób. W Stanach Zjednoczonych przewiduje się od 54 000 do 81 000 nosicieli wariantu patogennego DYT-TOR1A, spośród których od 16 000 do 25 000 będzie miało objawy dystonii, ze względu na zmniejszoną penetrację genu.7
Dystonia szyjna – epidemiologia
Dystonia szyjna jest jedną z najczęstszych dystonii ogniskowych i najbardziej powszechną dystonią o późnym początku w niektórych częściach świata. Szacowana częstość występowania waha się od 5 do 30 przypadków na 100 000 osób.9 Zapadalność w Stanach Zjednoczonych została oszacowana na poziomie 1,18 przypadku na 100 000 osobolat.9
Systematyczny przegląd literatury dotyczący częstości występowania dystonii szyjnej wykazał szeroki zakres szacunków – od 20 do 4 100 przypadków na milion osób.1011 Ta duża zmienność wynika z różnic w projekcie badania i badanych populacjach. Istotnym ograniczeniem metodologicznym jest brak opublikowanych, zwalidowanych kryteriów diagnostycznych dla dystonii szyjnej.11
Badania oparte na analizie danych z systemów opieki zdrowotnej i połączonych rejestrów prawdopodobnie zaniżają częstość występowania dystonii szyjnej (od 20 do 183 przypadków na milion), natomiast badania populacyjne mogą zawyżać te szacunki (od 100 do 4 100 przypadków na milion).12 Mimo tych rozbieżności, większość badań wskazuje na wyraźną przewagę kobiet, z przeciętnym stosunkiem kobiet do mężczyzn wynoszącym 1,7:1.13
Ostatnio opublikowana meta-analiza dystonii pierwotnej sugeruje ogólną częstość występowania dystonii szyjnej na poziomie około 50 przypadków na milion. Natomiast szacunki zapadalności są relatywnie spójne w dostępnych badaniach i sugerują minimalną zapadalność na poziomie 8-12 przypadków na milion osobolat.14
Epidemiologia różnych typów dystonii
Badanie z Hanoweru dostarczyło szczegółowych informacji na temat częstości występowania różnych form dystonii. Częstość występowania (na milion osób) i względna częstość wynosi:34
| Typ dystonii | Częstość na milion | Częstość względna (%) |
|---|---|---|
| Wszystkie formy dystonii | 601,1 | 100% |
| Dystonia szyjna | 251,1 | 42% |
| Kurcz powiek (blepharospasm) | 87,5 | 15% |
| Kurcz pisarski | 55,2 | 9% |
| Dystonia tardywna | 38,0 | 6% |
| Dystonia muzyków | 32,3 | 5% |
| Dystonia psychogenna | 28,5 | 5% |
| Dystonia uogólniona | 26,6 | 4% |
| Dystonia krtaniowa | 24,7 | 4% |
| Dystonia segmentalna | 20,9 | 3% |
| Dystonia ramienia | 15,2 | 3% |
| Dystonia ustno-żuchwowa | 13,3 | 2% |
Epidemiologia dystonii tardywnej
Dystonia tardywna występuje u 0,5-1,6% pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przy czym większość badań wskazuje na dolną granicę tego zakresu.15 W badaniu 555 pacjentów psychiatrycznych, Yassa i wsp. stwierdzili częstość występowania tardywnych dyskinez jamy ustnej na poziomie 34%, ale tylko 1,4% dla dystonii tardywnej.15 Podobnie, Friedman i wsp. odnotowali częstość występowania na poziomie zaledwie 1,5% wśród 352 hospitalizowanych pacjentów psychiatrycznych.15
Dystonia tardywna występuje we wszystkich grupach etnicznych i rasowych, w których była badana. Literatura wskazuje na wyższą częstość występowania u mężczyzn niż u kobiet. W 1982 roku Burke i wsp. zgłosili przewagę mężczyzn w stosunku 1,6:1. W obserwacji 107 pacjentów, stosunek ten wynosił 1,14:1.15 Badania Friedmana i wsp. oraz Yassy i wsp. przeprowadzone na dwóch niewyselekcjonowanych populacjach psychiatrycznych potwierdziły przewagę mężczyzn w stosunku odpowiednio 4:1 i 3:1.16
Dystonia tardywna charakteryzuje się wcześniejszym średnim wiekiem zachorowania niż inne powiązane stany dystoniczne. W badaniu Yassy i wsp. średni wiek zachorowania na dystonię tardywną wynosił 40,5 lat. W badaniu przeprowadzonym przez Kiriakakisa i wsp. na 107 pacjentach z dystonią tardywną średni wiek zachorowania wynosił 38,3 ± 13,7 lat, przy czym mężczyźni zachorowali wcześniej niż kobiety (ale też wcześniej rozpoczęli przyjmowanie leków przeciwpsychotycznych).16
Epidemiologia dystonii reagującej na dopaminę
Badania epidemiologiczne dotyczące dystonii odpowiadającej na dopaminę (DRD) nie są dostępne, ale większość przypadków została zgłoszona z Japonii i Azji Południowo-Wschodniej. Wraz ze wzrostem świadomości na temat tego schorzenia, coraz więcej przypadków jest zgłaszanych również z innych części świata. Szacuje się, że dotyka ona 1 na 1 milion osób na całym świecie.17
Kobiety są dotknięte częściej niż mężczyźni, ze stosunkiem wahającym się od 2:1 do 4,3:1. Penetracja mutacji genu GCH jest podobno 2,3 razy wyższa u kobiet niż u mężczyzn. W dominującej autosomalnie DYT/PARK-GCH1 kobiety mają tendencję do niższego mediany wieku zachorowania i większej dystonii w porównaniu do mężczyzn. Natomiast bezobjawowi nosiciele mutacji GCH1 to przeważnie mężczyźni.17
Epidemiologia dystonii krtaniowej
Częstość występowania dystonii krtaniowej (LD) w Europie wynosi 0,7 na 100 000 osób.18 W ogólnokrajowym badaniu epidemiologicznym przeprowadzonym w Japonii w 2015 roku ponad połowa (59,0%) pacjentów była stosunkowo młoda (w wieku 20-30 lat), ze średnim wiekiem zachorowania wynoszącym 30,9 lat i stosunkiem mężczyzn do kobiet wynoszącym 1:4,1. Częstość występowania w Japonii szacowano na 3,5-7,0 na 100 000 osób.18
Różnice geograficzne w epidemiologii dystonii
Istnieją znaczące różnice w częstości występowania dystonii pomiędzy różnymi regionami geograficznymi. Badanie przeprowadzone w mieście Al Quseir w Egipcie wykazało częstość występowania dystonii na poziomie 39 przypadków na 100 000 osób, co jest wartością wyższą niż ogólnoświatowa.1920 Częstość występowania dystonii pierwotnej w tym badaniu (9 na 100 000) jest zgodna z wynikami zgłoszonymi w innym badaniu w Egipcie, które wykazało częstość występowania na poziomie 10 na 100 000.19
Dane epidemiologiczne z siedmiu dużych rynków (7MM: Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) wskazują, że w 2022 roku było około 106 252 zdiagnozowanych przypadków dystonii szyjnej. Spośród nich Stany Zjednoczone stanowiły około 57,4%, UE4 (Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania) i Wielka Brytania około 39,3%, a Japonia około 3,3% wszystkich zdiagnozowanych przypadków.2122
Wśród krajów UE4 i Wielkiej Brytanii, Niemcy miały najwyższą liczbę zdiagnozowanych przypadków dystonii szyjnej – około 21 172, następnie Wielka Brytania z około 7 932 przypadkami, podczas gdy Hiszpania miała najmniej przypadków – około 2 688 w 2022 roku.23
Różnice płciowe w epidemiologii dystonii
Większość badań epidemiologicznych dotyczących dystonii wykazuje przewagę kobiet. W przypadku dystonii szyjnej, pomimo różnych szacunków częstości występowania, konsekwentnie obserwuje się przewagę kobiet w stosunku około 2:1.10
Według szacunków opartych na modelu epidemiologicznym, dystonia szyjna wykazuje wyższą przewagę u kobiet niż u mężczyzn w Stanach Zjednoczonych. Spośród wszystkich zdiagnozowanych przypadków w USA, około 21% stanowili mężczyźni, a 79% kobiety w 2022 roku.2425
Wśród przypadków specyficznych dla płci w krajach UE4 i Wielkiej Brytanii, kobiety stanowiły około 29 713 przypadków, a mężczyźni około 12 070 przypadków w 2022 roku.23 W Japonii mężczyźni stanowili około 1 623 przypadków, natomiast kobiety około 1 855 przypadków dystonii szyjnej w 2022 roku.26
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym dystonii
Nadzór epidemiologiczny nad dystonią napotyka wiele wyzwań. Obecne informacje na temat przyczyn dystonii pierwotnej, szczególnie dystonii o późnym początku, są często niewiarygodne ze względu na problemy metodologiczne nieodłącznie związane z badaniami kontrolnymi przypadków oraz heterogeniczność dystonii.27
Wysoki wskaźnik błędnych diagnoz lub braku diagnoz zwiększa trudność w oszacowaniu częstości występowania.28 Według eksperta KOL w Stanach Zjednoczonych, choroba jest często błędnie diagnozowana, a ponieważ dystonia szyjna nie jest tak dobrze znana jak wiele innych schorzeń neurologicznych, droga do diagnozy może być długa. Objawy dystonii szyjnej mogą przypominać skręcenie szyi, wypadnięcie dysku w szyi, drżenie i chorobę Parkinsona.24
Aby rozszerzyć naszą wiedzę na temat dystonii, potrzebne jest projektowanie badań populacyjnych, przeprowadzanie badań asocjacyjnych z uwzględnieniem heterogeniczności dystonii oraz zbieranie wyczerpujących danych klinicznych w sposób standaryzowany i wiarygodny.27
Poprawa wykrywalności i nadzoru
Od czasu pierwszej ogólnoeuropejskiej oceny zarządzania dystonią w 2016 roku podjęto kilka wysiłków w celu poprawy opieki nad pacjentami z dystonią. Europejska Sieć Referencyjna ds. Rzadkich Chorób Neurologicznych (ERN-RND) przeprowadziła ankietę w celu oceny obecnego stanu zarządzania dystonią w Europie.8
Eksperci ds. zaburzeń ruchu dla dorosłych pacjentów byli dostępni we wszystkich ankietowanych krajach. Jednak prawie połowa krajów oceniła dostępność jako jedynie zadowalającą. Dostęp do badań genetycznych i neurofizjologicznych był w różnym stopniu utrudniony w ponad połowie krajów.8
Chociaż metody leczenia dystonii, takie jak toksyna botulinowa, są powszechnie dostępne, istnieje potrzeba zwiększenia świadomości na temat dystonii wśród pracowników służby zdrowia i ogółu społeczeństwa, co może przyczynić się do wcześniejszego wykrywania i odpowiedniego zarządzania chorobą.24
Przewidywane trendy epidemiologiczne
Przewiduje się, że częstość występowania dystonii szyjnej wzrośnie w okresie prognozy (2023-2034). Wzrost ten przypisuje się zwiększonej świadomości wśród pracowników służby zdrowia i ogółu społeczeństwa na temat dystonii szyjnej, a także starzeniu się populacji.2925
Według modelu epidemiologicznego, w Stanach Zjednoczonych dystonia szyjna jest klasyfikowana jako kręcz szyi (torticollis), laterocollis, retrocollis i anterocollis. W 2022 roku, spośród wszystkich zdiagnozowanych przypadków dystonii szyjnej, odnotowano około 33 563, 22 015, 2 526 i 2 887 przypadków odpowiednio kręczu szyi, laterocollis, retrocollis i anterocollis.30
W Japonii, spośród całkowitej liczby zdiagnozowanych przypadków dystonii szyjnej, kręcz szyi stanowił największą liczbę przypadków, z około 2 310 przypadkami, następnie laterocollis z 838 przypadkami, retrocollis z 228 i anterocollis z 102 przypadkami w 2022 roku.26
Wnioski
Epidemiologia dystonii jest złożona i zróżnicowana w zależności od typu dystonii, regionu geograficznego, wieku i płci. Dystonia jest prawdopodobnie znacznie częstsza niż wcześniej sądzono, ale dokładne oszacowanie jej częstości występowania jest utrudnione ze względu na heterogeniczność schorzenia, różnice metodologiczne w badaniach i wysoki wskaźnik niedodiagnozowania.2731
Według minimalnych szacunków częstości występowania, dystonię pierwotną należy uznać za trzecie najczęstsze zaburzenie ruchu po drżeniu samoistnym i chorobie Parkinsona.27 Potrzebne są jednak dobrze zaprojektowane badania epidemiologiczne dotyczące dystonii, które obejmą duże populacje, zastosują zdefiniowane kryteria diagnostyczne oraz uwzględnią czynniki takie jak wiek, płeć i pochodzenie etniczne.10
Ocena epidemiologii dystonii może pomóc w lepszym zrozumieniu przyczyn tego zaburzenia oraz poprawić edukację medyczną, świadomość społeczną i usługi zdrowotne dla pacjentów.10 Dane epidemiologiczne uzyskane w badaniach pozwolą na lepsze przydzielanie zasobów do kompleksowego leczenia dystonii.5
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.