Choroba zwyrodnieniowa stawów
Epidemiologia
Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) stanowi najczęstsze schorzenie stawów na świecie, dotykając około 607 milionów osób w 2021 roku, z 46,6 milionami nowych przypadków i 21,3 milionami lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALYs). Największe obciążenie przypada na chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych, która odpowiada za ponad 56% wszystkich przypadków, ze standaryzowanymi wskaźnikami zapadalności i chorobowości wynoszącymi odpowiednio ponad 300 i 3900 na 100 000 osób. Choroba jest dwukrotnie częstsza u kobiet niż u mężczyzn, a jej rozpowszechnienie rośnie gwałtownie po 50. roku życia. Czynniki ryzyka dzielą się na niemodyfikowalne (wiek, płeć, pochodzenie etniczne, genetyka, wcześniejsze urazy) oraz modyfikowalne, z których otyłość jest kluczowym czynnikiem zwiększającym ryzyko rozwoju choroby, zwłaszcza kolanowej, nawet 4,4-krotnie u kobiet. Epidemiologia wskazuje na regionalne różnice w rozpowszechnieniu, z najwyższym obciążeniem w Europie i Azji Wschodniej oraz niższym w Afryce i Oceanii.
- Epidemiologia Choroby Zwyrodnieniowej Stawów
- Częstotliwość występowania choroby zwyrodnieniowej stawów
- Globalne różnice w występowaniu choroby zwyrodnieniowej stawów
- Czynniki ryzyka rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów
- Trendy epidemiologiczne i obciążenie systemu opieki zdrowotnej
- Obciążenie ekonomiczne związane z chorobą zwyrodnieniową stawów
- Regionalne różnice w obciążeniu chorobą zwyrodnieniową stawów
- Zmiany demograficzne a przyszłe trendy
- Znaczenie dla zdrowia publicznego i przyszłych badań
- Podsumowanie trendów epidemiologicznych
Epidemiologia Choroby Zwyrodnieniowej Stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) jest najczęstszym schorzeniem stawów na świecie i główną przyczyną niepełnosprawności wśród osób starszych. Obciążenie zdrowotne związane z tą chorobą stale rośnie, co czyni ją istotnym problemem zdrowia publicznego o globalnym zasięgu.12 Według danych z 2019 roku, około 528 milionów ludzi na całym świecie żyło z chorobą zwyrodnieniową stawów, co oznacza wzrost o 113% w porównaniu z rokiem 1990.3
Częstotliwość występowania choroby zwyrodnieniowej stawów
Rozpowszechnienie choroby zwyrodnieniowej stawów różni się w zależności od definicji stosowanej do diagnozy, badanych stawów oraz charakterystyki populacji.4 Szacunki wskazują, że objawowa choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych występuje u około 10% mężczyzn i 13% kobiet w wieku 60 lat i starszych.1 W populacji amerykańskiej standaryzowane według wieku rozpowszechnienie objawowej choroby zwyrodnieniowej stawów ręki i kolana wynosi odpowiednio 6,8% i 4,9%.4
Według Światowej Organizacji Zdrowia, około 73% osób żyjących z chorobą zwyrodnieniową stawów jest w wieku powyżej 55 lat, a 60% stanowią kobiety.3 Badania wskazują, że częstość występowania zmian radiograficznych wskazujących na chorobę zwyrodnieniową stawów występuje u większości osób powyżej 65 roku życia i u około 80% osób w wieku powyżej 75 lat.5
Częstość występowania nowych przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych, kolanowych i rąk wynosi odpowiednio 88, 240 i 100 na 100 000 osobolat.4 Wskaźniki zachorowalności na objawową chorobę zwyrodnieniową stawów gwałtownie wzrastają około 50 roku życia, a następnie stabilizują się po 70 roku życia.4
Globalne różnice w występowaniu choroby zwyrodnieniowej stawów
Występowanie choroby zwyrodnieniowej stawów różni się znacząco w poszczególnych regionach świata. Bazując na kryterium radiograficznym z klasyfikacją Kellgrena-Lawrence’a ≥2, skumulowane występowanie choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego na świecie wynosi 8,55%.6 Najniższe występowanie odnotowano w Afryce (1,20%), następnie w Azji (4,26%) i Ameryce Północnej (7,95%), najwyższe zaś w Europie (12,59%).6
Badania wykazały, że kobiety pochodzenia chińskiego mają o około 45% wyższe rozpowszechnienie radiograficznej i objawowej choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych w porównaniu z kobietami rasy białej, podczas gdy nie zaobserwowano różnicy między mężczyznami pochodzenia chińskiego i białego.7 Ponadto, choroba zwyrodnieniowa stawów jest częstsza u osób o niższym statusie społeczno-ekonomicznym oraz w społecznościach wiejskich.8
W przypadku Kanady szacunkowe rozpowszechnienie zdiagnozowanej choroby zwyrodnieniowej stawów wynosi 14,2% (15,6% wśród kobiet, 12,4% wśród mężczyzn).9 Natomiast w Meksyku, według badania wykorzystującego zarówno kliniczne, jak i radiologiczne kryteria diagnostyczne, rozpowszechnienie choroby zwyrodnieniowej stawów w populacji powyżej 40 roku życia wynosi około 20% przy zastosowaniu samych kryteriów klinicznych i około 25% przy zastosowaniu kryteriów radiologicznych.1011
Czynniki ryzyka rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów
Czynniki ryzyka choroby zwyrodnieniowej stawów można podzielić na modyfikowalne i niemodyfikowalne.12
Niemodyfikowalne czynniki ryzyka obejmują:
- Wiek – jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka, choć choroba zwyrodnieniowa stawów nie jest normalną częścią procesu starzenia. W 2018 roku, wśród amerykańskich dorosłych z samodzielnie zgłoszoną chorobą zwyrodnieniową stawów, 57% było w wieku poniżej 65 lat.13
- Płeć – choroba zwyrodnieniowa stawów jest dwukrotnie częstsza u kobiet niż u mężczyzn.13 Kobiety są szczególnie podatne na chorobę zwyrodnieniową dystalnych stawów międzypaliczkowych palców.14
- Pochodzenie etniczne – starsze kobiety pochodzenia afroamerykańskiego, rdzennych Amerykanów i Latynosów częściej rozwijają chorobę zwyrodnieniową stawów niż kobiety rasy białej.13 Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych wydaje się częstsza u czarnoskórych kobiet niż w innych grupach.15
- Czynniki genetyczne – badania bliźniąt wykazały istotną rolę genetyki w rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów.16
- Wcześniejsze urazy – pourazowa choroba zwyrodnieniowa stawów stanowi około 12% wszystkich przypadków i może wynikać z urazów odniesionych w wypadkach samochodowych, wojskowych, upadkach lub podczas uprawiania sportu.13
Modyfikowalne czynniki ryzyka obejmują:
- Otyłość – istnieje wyraźny związek między nadwagą a zwiększonym ryzykiem choroby zwyrodnieniowej stawów, szczególnie kolanowych. Jeden przegląd systematyczny wykazał, że otyłość zwiększa ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów około 3-krotnie.8 Mężczyźni i kobiety z otyłością mają odpowiednio około 2,8-krotnie i 4,4-krotnie zwiększone ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych.13
- Zawód – niektóre zawody (np. budownictwo, opieka zdrowotna, rolnictwo, organy ścigania, służby ratownicze, wojsko) wiążące się z długotrwałym staniem, kucaniem, podnoszeniem, klęczeniem i powtarzalnymi ruchami zwiększają ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów i mogą nasilać objawy.17
- Nieprawidłowe ustawienie stawów – kolana, które nie są mechanicznie prawidłowo ustawione, prowadzące do szpotawości (kolana koślawe) lub koślawości (kolana szpotawe), mogą zwiększać ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych.17
- Osłabienie mięśni czworogłowych – może prowadzić do zwiększonej niepełnosprawności funkcjonalnej i bólu u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych.17
Trendy epidemiologiczne i obciążenie systemu opieki zdrowotnej
Dane epidemiologiczne wskazują, że choroba zwyrodnieniowa stawów dotyka ponad 300 milionów osób na całym świecie, z nieproporcjonalnie wyższą częstością występowania i zachorowalnością obserwowaną w populacjach w średnim i starszym wieku.18 Globalne obciążenie chorobą zwyrodnieniową stawów znacznie wzrosło w latach 1990-2021.19 W tym okresie liczba przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów w populacji w wieku produkcyjnym wzrosła z 16 420 160 do 35 494 218, co stanowi wzrost o 116,16%.20
W 2021 roku na całym świecie było 607 milionów osób cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów, z 46,6 milionami nowych przypadków i 21,3 milionami lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALYs). Standaryzowane według wieku wskaźniki zapadalności, chorobowości i DALYs wzrosły odpowiednio do 535,00, 6967,29 i 244,50 na 100 000 ludności, przy czym choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych stanowiła ponad 56% wszystkich przypadków.19
W przypadku młodszych dorosłych (w wieku od 30 do 44 lat), w 2019 roku na całym świecie odnotowano łącznie 32 971 701 przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów, z dodatkowymi 7 794 008 nowymi przypadkami. Choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych była głównym czynnikiem wpływającym zarówno na wskaźniki zapadalności, jak i chorobowości w ciągu ostatnich trzech dekad.21
Obciążenie ekonomiczne związane z chorobą zwyrodnieniową stawów
Obciążenie ekonomiczne związane z chorobą zwyrodnieniową stawów w Stanach Zjednoczonych szacuje się na 136,8 miliarda dolarów rocznie.22 Kwota ta podwoiła się w ciągu ostatniej dekady, co podkreśla rosnący wpływ tej choroby na systemy opieki zdrowotnej.22
Choroba zwyrodnieniowa stawów jest jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności wśród osób starszych, a choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych i kolanowych stanowi 1,12% wszystkich lat życia z niepełnosprawnością (YLD), ogólnej miary obciążenia chorobą.23 W badaniach Global Burden of Disease (GBD), choroba zwyrodnieniowa stawów jest konsekwentnie wymieniana wśród głównych czynników przyczyniających się do globalnych YLD.23
Regionalne różnice w obciążeniu chorobą zwyrodnieniową stawów
Obciążenie chorobą zwyrodnieniową stawów różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego. Wschodnia Azja, Południowa Azja i Europa Zachodnia są konsekwentnie identyfikowane jako trzy główne regiony o największym obciążeniu chorobą zwyrodnieniową stawów.24 Chiny, Indie i Stany Zjednoczone to trzy kraje o najwyższym obciążeniu.25
Obciążenie chorobą zwyrodnieniową stawów było najwyższe w Azji Wschodniej, Azji Południowej i Europie Zachodniej, a najniższe na Karaibach i w Oceanii.24 Według najnowszego raportu Banku Światowego, populacja Azji Wschodniej starzeje się szybciej niż jakakolwiek inna populacja w historii.24
Wyższe wskaźniki standaryzowane według wieku w krajach o wysokich dochodach mogą być związane z lepszą opieką zdrowotną i wyższym postrzeganiem dochodów w tych regionach, co pozwala na diagnozowanie i uwzględnianie w statystykach większej liczby przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów.24 Z drugiej strony, niższe wskaźniki mogą być związane z takimi czynnikami, jak brak lokalnych zasobów opieki zdrowotnej, nieodpowiednia opieka medyczna i brak świadomości choroby zwyrodnieniowej stawów, co prowadzi do niedodiagnozowania i niedostatecznego rejestrowania przypadków choroby w danym regionie.24
Zmiany demograficzne a przyszłe trendy
Wraz ze starzeniem się populacji i rosnącymi wskaźnikami otyłości, obciążenie chorobą zwyrodnieniową stawów będzie nadal wzrastać.19 Prognozy oparte na modelu BAPC (Bayesian Age-Period-Cohort) sugerują, że do 2040 roku zapadalność i chorobowość choroby zwyrodnieniowej stawów będą nadal rosnąć, a liczba przypadków ma osiągnąć 38 800 395, szczególnie w wyniku znacznych wzrostów wśród kobiet.20
W najbliższych 30 latach obciążenie chorobą zwyrodnieniową stawów będzie nadal rosło; istotne jest priorytetowe traktowanie środków zapobiegawczych i wczesnych interwencji.26 Konieczne jest opracowanie i wdrożenie skutecznych strategii zapobiegania i leczenia.19
Znaczenie dla zdrowia publicznego i przyszłych badań
Choroba zwyrodnieniowa stawów będzie miała coraz większy wpływ na systemy opieki zdrowotnej i systemy zdrowia publicznego w przyszłości.1 Szybki wzrost częstości występowania tej już powszechnej choroby wraz ze starzeniem się populacji i epidemią otyłości stwarza poważne wyzwania dla systemów opieki zdrowotnej.27
Zrozumienie ewoluującego krajobrazu epidemiologii choroby zwyrodnieniowej stawów może lepiej informować o przyszłych interwencjach i inicjatywach mających na celu zmniejszenie obciążenia chorobami stawów.19 Prognozy podkreślają pilną potrzebę zapobiegania i zarządzania chorobą zwyrodnieniową stawów na całym świecie.19
Terminowe i kompleksowe analizy obecnego obciążenia chorobą zwyrodnieniową stawów oraz prognozy przyszłych trendów czasowych mogą ułatwić podejmowanie decyzji politycznych.28 Kluczowym będzie opracowanie efektywnych strategii zdrowia publicznego, które uwzględniają zarówno działania zapobiegawcze, jak i podejścia terapeutyczne w celu zmniejszenia wpływu choroby zwyrodnieniowej stawów na poziomie jednostki i populacji.
Nadzór i badania epidemiologiczne
Publiczna Agencja Zdrowia Kanady (PHAC), we współpracy ze wszystkimi kanadyjskimi prowincjami i terytoriami, prowadzi krajowy nadzór nad chorobą zwyrodnieniową stawów w celu wspierania działań w zakresie zdrowia publicznego.29 Dane z kanadyjskiego systemu nadzoru chorób przewlekłych (CCDSS) pokazują, że około 3,9 miliona (13,6%) Kanadyjczyków w wieku 20 lat i starszych żyje ze zdiagnozowaną chorobą zwyrodnieniową stawów, a 219 000 (8,7 na 1000 osób rocznie) zostało nowo zdiagnozowanych w latach 2016-2017.29
Prowadzone są również duże badania obserwacyjne, takie jak Multicenter Osteoarthritis Study (MOST), aby zidentyfikować nowatorskie i modyfikowalne czynniki biomechaniczne, czynniki związane z aktywnością fizyczną, czynniki strukturalne kości i stawów oraz czynniki żywieniowe, które wpływają na występowanie i progresję objawów związanych z chorobą zwyrodnieniową stawów i radiograficzną chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych.5
Badania te mają na celu określenie, czy czynniki ryzyka dla nowej choroby różnią się od czynników ryzyka progresji choroby zwyrodnieniowej stawów, co może prowadzić do lepszego zrozumienia mechanizmów choroby i potencjalnie do opracowania skuteczniejszych strategii zapobiegania i leczenia.5
Wpływ wysokiego BMI na obciążenie chorobą zwyrodnieniową stawów
Global Burden of Disease (GBD) Study wskazało, że wysokie BMI przyczyniło się do 20,4% (95% UI 1,7 do 36,6) przypadków choroby zwyrodnieniowej stawów w 2020 roku.30 DALYs choroby zwyrodnieniowej stawów przypisywane wysokiemu BMI w 2021 roku wynosiły 4,43 miliona, co stanowi 21% całkowitego globalnego DALYs.26
Ponadto, przypisywalne DALYs dla choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych wzrosły globalnie o 207,64%.26 Wyniki te podkreślają znaczenie ukierunkowanych interwencji mających na celu zmniejszenie otyłości jako strategii zapobiegania i zarządzania chorobą zwyrodnieniową stawów.
| Typ choroby zwyrodnieniowej | Zapadalność (na 100 000) | Chorobowość (na 100 000) | DALYs (na 100 000) | Odsetek całkowitego obciążenia |
|---|---|---|---|---|
| Kolano | 300+ | 3900+ | 137+ | >56% |
| Ręka | 120+ | 1530+ | 54+ | >22% |
| Biodro | 85+ | 1200+ | 45+ | ~16% |
| Inne | 30+ | 337+ | 8+ | ~6% |
| Ogółem (Kobiety) | 570+ | 7400+ | 260+ | 60% |
| Ogółem (Mężczyźni) | 500+ | 6500+ | 229+ | 40% |
Powyższa tabela przedstawia przybliżone standaryzowane wg wieku wskaźniki choroby zwyrodnieniowej stawów w 2021 roku, oparte na danych z badań Global Burden of Disease.3132 Widoczne jest, że choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych stanowi największy odsetek całkowitego obciążenia, z wyższymi wskaźnikami obserwowanymi u kobiet niż u mężczyzn.
Podsumowanie trendów epidemiologicznych
Choroba zwyrodnieniowa stawów pozostaje istotnym obciążeniem zdrowotnym na całym świecie, z przewidywanym dalszym wzrostem w najbliższych dziesięcioleciach. Globalne dane epidemiologiczne wykazują następujące kluczowe trendy:
- Obserwuje się stały wzrost globalnego obciążenia chorobą zwyrodnieniową stawów, przy czym liczba przypadków wzrosła o 116,16% w latach 1990-2021.20
- Kobiety konsekwentnie wykazują wyższe wskaźniki zapadalności, chorobowości i DALYs w porównaniu z mężczyznami.19
- Najwyższe obciążenie związane z chorobą zwyrodnieniową stawów obserwowano w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych zarówno w 1990, jak i 2021 roku, podczas gdy najbardziej znaczący wzrost wystąpił w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów ręki.32
- Liczba przypadków, chorobowość i zapadalność wykazały wzorzec początkowego wzrostu, a następnie spadku wraz z wiekiem, podczas gdy wskaźniki chorobowości i DALYs wykazały stały wzrost wraz z wiekiem.32
- Wschodnia Azja, Południowa Azja i Europa Zachodnia zostały zidentyfikowane jako główne regiony o największym obciążeniu chorobą zwyrodnieniową stawów.24
- Wysokie BMI stanowi znaczący modyfikowalny czynnik ryzyka, odpowiadający za 21% globalnego obciążenia DALYs związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów.26
Wskaźnik nierówności Slope Index of Inequality (SII) wskazał, że różnica w zapadalności, chorobowości i DALYs choroby zwyrodnieniowej stawów wzrosła z 339,169 w 1990 roku do 584,079 w 2021 roku u osób w wieku produkcyjnym między krajami o najwyższym i najniższym wskaźniku rozwoju społecznego (SDI).18 Trend ten sugeruje, że dysproporcje w obciążeniu zdrowotnym związanym z chorobą zwyrodnieniową stawów między krajami o wysokim i niskim SDI stale się powiększają.33
Zrozumienie tych trendów epidemiologicznych ma kluczowe znaczenie dla opracowania skutecznych strategii zdrowia publicznego mających na celu zmniejszenie obciążenia chorobą zwyrodnieniową stawów na poziomie globalnym, regionalnym i krajowym. Biorąc pod uwagę starzenie się populacji i rosnącą częstość występowania otyłości, priorytetowe traktowanie interwencji ukierunkowanych na modyfikowalne czynniki ryzyka będzie miało zasadnicze znaczenie dla łagodzenia wpływu choroby zwyrodnieniowej stawów na jednostki i systemy opieki zdrowotnej w nadchodzących dziesięcioleciach.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.