Choroba niemanna-picka – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Choroba niemanna-picka
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Choroba Niemanna-Picka jest autosomalnie recesywnym zaburzeniem spichrzania lizosomalnego o zróżnicowanym przebiegu klinicznym i rokowaniu, które zależy od typu choroby, wieku wystąpienia pierwszych objawów neurologicznych oraz podłoża genetycznego. Typ A cechuje się najcięższym przebiegiem, z przeżywalnością rzadko przekraczającą 4 lata, typ B umożliwia przeżycie do wczesnej dorosłości, choć z licznymi powikłaniami, natomiast typ C wykazuje zmienną progresję – wczesne objawy (przed 5. rokiem życia) wiążą się z przeżywalnością poniżej 5 lat, a późniejsze manifestacje z przeżyciem do około 20 lat. Wiek pojawienia się pierwszych objawów neurologicznych po 3. miesiącu życia jest kluczowym czynnikiem prognostycznym, a ponad połowa pacjentów diagnozowana jest przed 10. rokiem życia. W przypadku dorosłych pacjentów objawy psychiatryczne mogą dominować przez lata przed rozwojem klasycznych symptomów.

Rokowanie w chorobie Niemanna-Picka

Czynniki prognostyczne w poszczególnych typach choroby
Wpływ wieku pojawienia się objawów na przebieg choroby
Rokowanie w zależności od profilu genetycznego
Ocena ciężkości choroby i jej wpływ na rokowanie
Rokowanie w ciąży u pacjentek z chorobą Niemanna-Picka
Wyzwania w ustalaniu rokowania
Kolejne rozdziały

Rokowanie w chorobie Niemanna-Picka

Choroba Niemanna-Picka jest rzadkim, autosomalnie recesywnym zaburzeniem spichrzania lizosomalnego, które charakteryzuje się zróżnicowanym przebiegiem klinicznym i rokowaniem. Rokowanie w tej chorobie jest ściśle uzależnione od typu choroby, wieku wystąpienia pierwszych objawów neurologicznych oraz podłoża genetycznego.¹²

Czynniki prognostyczne w poszczególnych typach choroby

Rokowanie różni się znacząco w zależności od typu choroby Niemanna-Picka:¹

Typ A: Forma o najcięższym przebiegu, niemal zawsze prowadząca do śmierci. Dzieci dotknięte tym typem choroby rzadko dożywają wieku powyżej 4 lat.
Typ B: Pacjenci mają nieco lepsze rokowanie niż w typie A i mogą dożyć późnego dzieciństwa lub wczesnej dorosłości. Jednakże jakość życia jest znacząco obniżona z powodu licznych powikłań chorobowych.
Typ C: Rokowanie zależy od czasu pierwszej manifestacji objawów. Jeśli choroba ujawnia się w okresie niemowlęcym, szanse przeżycia powyżej 5 lat są bardzo niskie. W przypadku manifestacji po 5. roku życia, pacjenci mogą dożyć około 20 lat.

Wpływ wieku pojawienia się objawów na przebieg choroby

Wiek pojawienia się pierwszych objawów neurologicznych (po 3. miesiącu życia) jest kluczowym czynnikiem predykcyjnym ciężkości choroby i determinuje oczekiwaną długość życia.¹² Badania prowadzone na dużej kohorcie francuskich pacjentów z chorobą Niemanna-Picka wykazały, że klasyfikacja choroby oparta na wieku wystąpienia pierwszego objawu neurologicznego może być używana do oszacowania trajektorii przebiegu choroby.³

W przypadku choroby Niemanna-Picka typu C obserwuje się zmienną progresję choroby, przy czym wcześniejszy początek wiąże się z szybszym postępem:¹²

Pacjenci zdiagnozowani w okresie niemowlęcym rzadko przeżywają dłużej niż 5 lat
U osób zdiagnozowanych w dzieciństwie, choroba zwykle prowadzi do zgonu w późnym okresie nastoletnim lub dwudziestych latach życia, najczęściej z powodu zapalenia płuc
Osoby zdiagnozowane w wieku dorosłym generalnie przeżywają 10-20 lat lub więcej po rozpoznaniu

¹²

Ponad połowa osób z tą chorobą zostaje zdiagnozowana przed ukończeniem 10. roku życia.¹ Pacjenci, u których objawy pojawiają się w wieku dorosłym, częściej przez lata wykazują wyłącznie objawy psychiatryczne, zanim rozwiną bardziej klasyczne symptomy choroby.¹

Rokowanie w zależności od profilu genetycznego

Profile genetyczne pacjentów mają znaczący wpływ na rokowanie w chorobie Niemanna-Picka:¹²

Młodsi zdiagnozowani pacjenci (około 5. roku życia) wykazują wyższe poziomy biomarkerów i częściej posiadają warianty prowadzące do utraty funkcji (LoF) oraz fenotyp trzewny (objawy dotyczące jamy brzusznej/wątroby)
Wariant p.S954L w genie NPC1 jest znacząco związany z fenotypem dotyczącym narządu wzroku (głównie nieprawidłowości ruchów gałek ocznych), późniejszym wiekiem diagnozy i niższymi poziomami biomarkerów
Trzy najczęstsze warianty genu NPC1 (p.P1007A, p.A1035V i p.S954L) wiążą się z niższymi poziomami biomarkerów i późniejszym wiekiem diagnozy

Badania sugerują, że biomarker PPCS może służyć jako wskaźnik ciężkości i progresji choroby.¹² Różnice w prezentacjach klinicznych pacjentów z różnych regionów mogą być związane ze specyficznymi wariantami genetycznymi wykrywanymi u pacjentów z każdego obszaru.¹

Ocena ciężkości choroby i jej wpływ na rokowanie

Specyficzne dla choroby Niemanna-Picka skale ciężkości są przydatnym uzupełnieniem oceny klinicznej w określaniu obciążenia chorobą, odpowiedzi na terapię i ustalaniu rokowania.¹ Kliniczna ocena ciężkości choroby zależy od doświadczenia leczącego lekarza, ale takie osądy kliniczne mogą nie być wiarygodne, gdy choroba jest rzadka, a większość klinicystów ma ograniczone doświadczenie z tym schorzeniem.¹

Żaden model predykcyjny nie pozwala na jednoznaczną kategoryzację pacjentów do określonych grup, dlatego modele predykcyjne najlepiej traktować jako użyteczne uzupełnienie osądu klinicznego.¹ Regularna ponowna ocena ciężkości choroby w trakcie jej przebiegu jest obowiązkowa do oceny odpowiedzi na leczenie.¹

Rokowanie w ciąży u pacjentek z chorobą Niemanna-Picka

W przypadku pacjentek z chorobą Niemanna-Picka typu B, ciąża może przebiegać bez powikłań.¹ Typ mutacji w genie SMPD1 oraz ciężkość choroby przed ciążą mogą przewidzieć rokowanie ciąży.¹ Wyniki ciąży i powikłania mogą różnić się w zależności od stopnia ciężkości choroby na początku ciąży.¹

Chociaż nie ma wystarczających danych dotyczących czasu i sposobu porodu, wszystkie opisane przypadki zakończyły się cięciem cesarskim, a w dwóch z trzech przypadków odnotowano krwotok poporodowy z powodu małopłytkowości lub dysfunkcji płytek krwi.¹

Wyzwania w ustalaniu rokowania

Ustalenie diagnozy choroby Niemanna-Picka i przewidywanie przebiegu choroby jest wyzwaniem ze względu na heterogeniczne prezentacje kliniczne, zmienny wiek wystąpienia objawów i heterogeniczność alleliczną choroby.¹ Każdy pacjent ma nieco inny przebieg w zależności od ciężkości i prezentacji choroby.¹

Oczekiwana długość życia u pacjentów z chorobą Niemanna-Picka jest zróżnicowana – od kilku dni do kilku dekad, w zależności od wieku wystąpienia objawów choroby.¹ Ta zmienność podkreśla znaczenie indywidualnego podejścia do każdego pacjenta w prognozowaniu przebiegu choroby i planowaniu opieki.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Niemann-Pick Disease – StatPearls – NCBI Bookshelf
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556129/
Type A: It is almost always fatal, and affected children are unlikely to live beyond 4 years of age. […] Type B: These children have a slightly better prognosis than type A and may live till late childhood or early adulthood. But they develop many complications from the disease, so the life quality is not so good. […] Type C: The prognosis depends on the time of the initial presentation. If it affects in infancy, the chances are very poor for survival beyond 5 years of age. If it affects after 5 years, then patients may live to the age of 20 years. But each patient has a slightly different outlook depending on the severity and presentation of the disease.
#1 Consensus clinical management guidelines for Niemann-Pick disease type C | Orphanet Journal of Rare Diseases | Full Text
https://ojrd.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13023-018-0785-7
Niemann-Pick disease type C (NPC) is a progressive and life limiting autosomal recessive disorder caused by mutations in either the NPC1 or NPC2 gene. The clinical spectrum of NPC disease ranges from a neonatal rapidly progressive fatal disorder to an adult-onset chronic neurodegenerative disease. The age of onset of the first (beyond 3 months of life) neurological symptom may predict the severity of the disease and determines life expectancy. […] Life expectancy in patients with NPC disease varies with the age of onset of the disease and ranges from a few days to several decades. […] Based on data gathered from a large cohort of French NPC patients, the age of onset of neurological symptoms predicts the severity of the disease and determines life expectancy. […] Disease classifications based on the age of onset of the first (beyond 3 months of life) neurological symptom may be used to guide clinicians in providing day to day care, genetic counselling and estimate the trajectory of the disease course.
#1 Niemann-Pick disease type C2 | Myriad ForesightÂ® Carrier Screen
https://myriad.com/womens-health/diseases/niemann-pick-disease-type-c2/
Niemann-Pick disease type C shows variable disease advancement, with an earlier onset associated with faster disease progression. […] For those diagnosed during childhood, the disease is usually fatal in the late teens or twenties, due to pneumonia. […] Over half of those with this disease will be diagnosed by the age of 10. […] Individuals diagnosed in adulthood generally survive 10 to 20 years after diagnosis.
#1 Niemann-Pick disease type C1 | Myriad ForesightÂ® Carrier Screen
https://myriad.com/womens-health/diseases/niemann-pick-disease-type-c1/
For Niemann-Pick disease type C, an earlier age of onset is associated with a faster disease progression, while later onset is associated with slower progression and more attenuated symptoms. […] Individuals diagnosed in infancy rarely survive beyond 5 years. […] For those diagnosed during childhood, the disease is usually fatal in the late teens or twenties due to pneumonia. […] Those diagnosed in adulthood generally survive 10 to 20 years or more after diagnosis. […] Individuals presenting in adulthood are also more likely to have isolated psychiatric signs for years before developing more classic symptoms. […] The majority of individuals with Niemann-Pick disease type C develop symptoms in childhood.
#1 At a glance: the largest Niemann-Pick type C1 cohort with 602 patients diagnosed over 15 years | European Journal of Human Genetics
https://www.nature.com/articles/s41431-023-01408-7
Niemann-Pick type C1 disease (NPC1 [OMIM 257220]) is a rare and severe autosomal recessive disorder, characterized by a multitude of neurovisceral clinical manifestations and a fatal outcome with no effective treatment to date. […] The age of onset of clinical symptoms is highly variable and can range between the neonatal period through adulthood. Furthermore, age of onset of neurological symptoms directly correlates to life expectancy and could be used to predict disease severity. […] Establishing the diagnosis of NPC and prediction of disease course is challenging given the heterogeneous clinical presentations, variable age of onset, and allelic heterogeneity of the disease. […] Our results suggest that besides its utility in variant classification, the biomarker PPCS might serve to indicate disease severity/progression.
#1 At a glance: the largest Niemann-Pick type C1 cohort with 602 patients diagnosed over 15 years | European Journal of Human Genetics
https://www.nature.com/articles/s41431-023-01408-7
Younger diagnosed patients (5 years old) had higher biomarker levels. These patients with a young age at diagnosis and higher biomarker levels also more frequently presented LoF variants and a visceral (abdomen/liver) phenotype. This suggests that the biomarker PPCS could serve as an indicator of disease severity. […] The variant p.S954L was significantly associated with eye-related phenotypes (mainly abnormality of eye movement), to a later age at diagnosis, and to lower biomarker levels. This confirms previous reports of this variant in patients with late onset neurological presentations, including supranuclear palsy. […] The three most common NPC1 variants in our cohort are associated with lower biomarker levels and later age at diagnosis: p.P1007A, p.A1035V, and p.S954L. These are also the most frequently identified variants in tested patients from Europe and Latin America. Therefore, the differences among clinical presentations of patients from these regions might be related to the specific variants detected in patients from each area.
#1 Consensus clinical management guidelines for Niemann-Pick disease type C | Orphanet Journal of Rare Diseases | Full Text
https://ojrd.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13023-018-0785-7
NPC-specific disease severity scores are useful adjuncts to clinical judgement in assessing disease burden, response to therapy and determining prognosis. […] Clinical assessment of disease severity is dependent on the experience of the treating clinician, but such clinical judgement may not be reliable when the disease is rare and most clinicians have limited exposure to the condition. […] No predictive model allows the unequivocal categorisation of patients into definite groups and predictive models are best viewed as useful adjuncts to clinical judgement. Regular reassessment of severity over the course of the disease is mandatory to assess the response to treatment.
#1 SUCCESSFUL PREGNANCY OUTCOME IN PATIENT WITH NIEMANN-PICK DISEASE TYPE B AND REVIEW OF THE LITERATURE
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10439333/
Niemann-Pick disease (NPD), is a rare autosomal recessive lysosomal storage disorder. […] Type of mutations in SMPD 1 gene and severity of disease before pregnancy can predict the prognosis of pregnancy. […] Pregnancy outcome and complications may differ according to the degree of the disease severity at the onset of pregnancy. […] Although there is not enough data on timing and mode of delivery, all above mentioned cases were delivered by C/S and two of three cases reported postpartum hemorrhage due to thrombocytopenia or thrombocyte dysfunction. […] In conclusion, pregnancy can be uncomplicated in NPD type B patients and type of mutations in SMPD1 gene and severity of disease before pregnancy can predict the prognosis of pregnancy.
#2 Consensus clinical management guidelines for Niemann-Pick disease type C | Orphanet Journal of Rare Diseases | Full Text
https://ojrd.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13023-018-0785-7
Niemann-Pick disease type C (NPC) is a progressive and life limiting autosomal recessive disorder caused by mutations in either the NPC1 or NPC2 gene. The clinical spectrum of NPC disease ranges from a neonatal rapidly progressive fatal disorder to an adult-onset chronic neurodegenerative disease. The age of onset of the first (beyond 3 months of life) neurological symptom may predict the severity of the disease and determines life expectancy. […] Life expectancy in patients with NPC disease varies with the age of onset of the disease and ranges from a few days to several decades. […] Based on data gathered from a large cohort of French NPC patients, the age of onset of neurological symptoms predicts the severity of the disease and determines life expectancy. […] Disease classifications based on the age of onset of the first (beyond 3 months of life) neurological symptom may be used to guide clinicians in providing day to day care, genetic counselling and estimate the trajectory of the disease course.
#2 At a glance: the largest Niemann-Pick type C1 cohort with 602 patients diagnosed over 15 years | European Journal of Human Genetics
https://www.nature.com/articles/s41431-023-01408-7
Niemann-Pick type C1 disease (NPC1 [OMIM 257220]) is a rare and severe autosomal recessive disorder, characterized by a multitude of neurovisceral clinical manifestations and a fatal outcome with no effective treatment to date. […] The age of onset of clinical symptoms is highly variable and can range between the neonatal period through adulthood. Furthermore, age of onset of neurological symptoms directly correlates to life expectancy and could be used to predict disease severity. […] Establishing the diagnosis of NPC and prediction of disease course is challenging given the heterogeneous clinical presentations, variable age of onset, and allelic heterogeneity of the disease. […] Our results suggest that besides its utility in variant classification, the biomarker PPCS might serve to indicate disease severity/progression.
#2 Niemann-Pick disease type C1 | Myriad ForesightÂ® Carrier Screen
https://myriad.com/womens-health/diseases/niemann-pick-disease-type-c1/
For Niemann-Pick disease type C, an earlier age of onset is associated with a faster disease progression, while later onset is associated with slower progression and more attenuated symptoms. […] Individuals diagnosed in infancy rarely survive beyond 5 years. […] For those diagnosed during childhood, the disease is usually fatal in the late teens or twenties due to pneumonia. […] Those diagnosed in adulthood generally survive 10 to 20 years or more after diagnosis. […] Individuals presenting in adulthood are also more likely to have isolated psychiatric signs for years before developing more classic symptoms. […] The majority of individuals with Niemann-Pick disease type C develop symptoms in childhood.
#2 Niemann-Pick disease type C2 | Myriad ForesightÂ® Carrier Screen
https://myriad.com/womens-health/diseases/niemann-pick-disease-type-c2/
Niemann-Pick disease type C shows variable disease advancement, with an earlier onset associated with faster disease progression. […] For those diagnosed during childhood, the disease is usually fatal in the late teens or twenties, due to pneumonia. […] Over half of those with this disease will be diagnosed by the age of 10. […] Individuals diagnosed in adulthood generally survive 10 to 20 years after diagnosis.
#2 At a glance: the largest Niemann-Pick type C1 cohort with 602 patients diagnosed over 15 years | European Journal of Human Genetics
https://www.nature.com/articles/s41431-023-01408-7
Younger diagnosed patients (5 years old) had higher biomarker levels. These patients with a young age at diagnosis and higher biomarker levels also more frequently presented LoF variants and a visceral (abdomen/liver) phenotype. This suggests that the biomarker PPCS could serve as an indicator of disease severity. […] The variant p.S954L was significantly associated with eye-related phenotypes (mainly abnormality of eye movement), to a later age at diagnosis, and to lower biomarker levels. This confirms previous reports of this variant in patients with late onset neurological presentations, including supranuclear palsy. […] The three most common NPC1 variants in our cohort are associated with lower biomarker levels and later age at diagnosis: p.P1007A, p.A1035V, and p.S954L. These are also the most frequently identified variants in tested patients from Europe and Latin America. Therefore, the differences among clinical presentations of patients from these regions might be related to the specific variants detected in patients from each area.
#3 Consensus clinical management guidelines for Niemann-Pick disease type C | Orphanet Journal of Rare Diseases | Full Text
https://ojrd.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13023-018-0785-7
Niemann-Pick disease type C (NPC) is a progressive and life limiting autosomal recessive disorder caused by mutations in either the NPC1 or NPC2 gene. The clinical spectrum of NPC disease ranges from a neonatal rapidly progressive fatal disorder to an adult-onset chronic neurodegenerative disease. The age of onset of the first (beyond 3 months of life) neurological symptom may predict the severity of the disease and determines life expectancy. […] Life expectancy in patients with NPC disease varies with the age of onset of the disease and ranges from a few days to several decades. […] Based on data gathered from a large cohort of French NPC patients, the age of onset of neurological symptoms predicts the severity of the disease and determines life expectancy. […] Disease classifications based on the age of onset of the first (beyond 3 months of life) neurological symptom may be used to guide clinicians in providing day to day care, genetic counselling and estimate the trajectory of the disease course.