Leki w grupie
„środki przeczyszczające osmotyczne”

Środki przeczyszczające osmotyczne to grupa leków stosowanych w leczeniu zaparć, które działają poprzez zwiększenie ciśnienia osmotycznego w świetle jelita. Dzięki temu mechanizmowi przyciągają wodę do światła jelita, zmiękczają masy kałowe i zwiększają ich objętość, co stymuluje perystaltykę i ułatwia wypróżnienie. Te leki nie są wchłaniane z przewodu pokarmowego, co czyni je bezpiecznymi w długotrwałym stosowaniu.

Do najważniejszych środków przeczyszczających osmotycznych należą: makrogole (glikol polietylenowy – PEG), laktuloza, laktitol, sorbitol, mannitol oraz sole magnezu i sodu. Makrogole (np. Forlax, Fortrans, Movicol, Dicopeg) są coraz częściej stosowane ze względu na dobrą tolerancję i niewielkie ryzyko działań niepożądanych. Laktuloza (Duphalac, Lactulosum, Lactulol) jest disacharydem, który dodatkowo wykazuje działanie prebiotyczne. Sole magnezu występują jako siarczan magnezu (Magnezium Sulfuricum, znany jako sól gorzka) czy wodorotlenek magnezu (Milk of Magnesia).

Największą zaletą środków przeczyszczających osmotycznych jest ich bezpieczeństwo w porównaniu do innych grup leków przeczyszczających. Nie wywołują zależności ani degradacji funkcji motorycznej jelita nawet przy długotrwałym stosowaniu. Makrogole są rekomendowane w leczeniu przewlekłych zaparć także u kobiet ciężarnych, dzieci i osób starszych. Dodatkowo laktuloza wykazuje pozytywny wpływ na mikroflorę jelitową, co może mieć dodatkowe korzyści zdrowotne.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków obejmują głównie zaburzenia elektrolitowe przy nadużywaniu, szczególnie w przypadku soli magnezu i sodu. Mogą one prowadzić do odwodnienia i zaburzeń równowagi elektrolitowej, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek. Ponadto laktuloza i laktitol mogą powodować wzdęcia, gazy i dyskomfort brzuszny, szczególnie na początku terapii. Rzadziej obserwuje się reakcje alergiczne na składniki preparatów.

Środki przeczyszczające osmotyczne można podzielić na kilka podgrup: makrogole (polimery glikolu polietylenowego), disacharydy niestrawne (laktuloza, laktitol), alkohole cukrowe (sorbitol, mannitol) oraz środki solne (siarczan magnezu, cytrynian magnezu, wodorofosforan sodu). Makrogole są najlepiej tolerowane i mają najlepszy profil bezpieczeństwa. Disacharydy niestrawne są fermentowane przez bakterie jelitowe do kwasów organicznych, które dodatkowo stymulują perystaltykę. Środki solne działają najszybciej, ale ich stosowanie powinno być ograniczone do krótkotrwałej terapii.