pooperacyjne zatrzymanie moczu
Wskazanie

Pooperacyjne zatrzymanie moczu (POUR – Post-Operative Urinary Retention) to częste powikłanie występujące u pacjentów po zabiegach chirurgicznych, charakteryzujące się niemożnością oddania moczu pomimo wypełnionego pęcherza moczowego. Stan ten może wystąpić u 5-70% pacjentów po operacjach, w zależności od rodzaju zabiegu, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz zastosowanego znieczulenia. Szczególnie narażeni są pacjenci po operacjach w obrębie miednicy mniejszej, kręgosłupa oraz po zabiegach urologicznych.

Patofizjologia pooperacyjnego zatrzymania moczu obejmuje zaburzenia funkcji nerwowo-mięśniowej pęcherza moczowego, które mogą być spowodowane działaniem leków (szczególnie opioidów, leków antycholinergicznych), znieczuleniem (zwłaszcza regionalnym), bólem pooperacyjnym, unieruchomieniem pacjenta czy nadmiernym wypełnieniem pęcherza. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, badaniu USG oraz, w razie potrzeby, na badaniu urodynamicznym.

W leczeniu pooperacyjnego zatrzymania moczu stosuje się przede wszystkim cewnikowanie pęcherza moczowego, które może być jednorazowe lub długotrwałe w zależności od nasilenia i przyczyny problemu. W farmakoterapii wykorzystuje się leki poprawiające funkcję pęcherza, takie jak: tamsulosyna (Omnic, Fokusin, Ranlosin), alfuzosin (Dalfaz, Alfuzostad), silodosyna (Silodosin, Urorec) – alfa-blokery, które zmniejszają napięcie mięśni gładkich szyi pęcherza i cewki moczowej. U kobiet zastosowanie znajdują cholinolityki, np. solifenacyna (Vesicare, Solifenacin), tolterodyna (Uroflow, Detrusitol) czy oksybutynina (Driptane).

Największe trudności w leczeniu pooperacyjnego zatrzymania moczu stanowi zrównoważenie potrzeby skutecznego leczenia bólu pooperacyjnego (które często wymaga stosowania opioidów) z koniecznością ograniczenia leków zwiększających ryzyko zatrzymania moczu. Dodatkowym wyzwaniem jest zapobieganie powikłaniom długotrwałego cewnikowania, takim jak zakażenia układu moczowego, które mogą znacząco wydłużyć hospitalizację i pogorszyć rokowanie. Istotne jest również różnicowanie przejściowego zatrzymania moczu od trwałych zaburzeń czynności pęcherza, które mogą wymagać długotrwałego leczenia specjalistycznego.

Profilaktyka POUR obejmuje ograniczenie nadmiernego nawodnienia w okresie okołooperacyjnym, wczesne uruchamianie pacjentów, racjonalną farmakoterapię bólu oraz monitorowanie diurezy. W przypadku pacjentów z czynnikami ryzyka (wiek powyżej 60 lat, zabiegi w obrębie miednicy, przerost prostaty) zaleca się profilaktyczne cewnikowanie pęcherza na czas zabiegu i wczesnego okresu pooperacyjnego.