Właściwości farmakodynamiczne
Benfotiamina

Benfotiamina, lipofilny prolek tiaminy (witamina B1), ulega biotransformacji do aktywnego pirofosforanu tiaminy (TPP), który jest kluczowym koenzymem w metabolizmie węglowodanów, uczestniczącym m.in. w konwersji pirogronianu do acetylo-CoA, reakcji transketolazy w cyklu pentozofosforanowym oraz w cyklu Krebsa. Niedobór tiaminy prowadzi do akumulacji toksycznych metabolitów (pirogronian, mleczan, ketoglutaran), co szczególnie uszkadza mięśnie, mięsień sercowy i OUN. Benfotiamina wykazuje działanie przeciwneuralgiczne i analgetyczne, co potwierdzają badania kliniczne w polineuropatii cukrzycowej i alkoholowej, gdzie stosowano dawki od 300 do 600 mg/dobę, z istotną poprawą objawów neuropatycznych, zwłaszcza bólu. Minimalne zapotrzebowanie na tiaminę wynosi 0,2-0,3 mg/1000 kcal, a zalecane dawki dobowe to 1,3-1,5 mg u mężczyzn i 1,1-1,3 mg u kobiet, z dodatkowymi 0,3-0,5 mg w ciąży i laktacji.

  1. Właściwości farmakodynamiczne benfotiaminy
    1. Mechanizm działania
    2. Funkcje niekoenzymatyczne
  2. Konsekwencje niedoboru witaminy B1
  3. Zapotrzebowanie na witaminę B1
  4. Skuteczność kliniczna benfotiaminy
    1. Polineuropatia cukrzycowa
    2. Polineuropatia alkoholowa
  5. Profil bezpieczeństwa benfotiaminy
  6. Zastosowanie u dzieci i młodzieży
  7. Parametry oceny statusu witaminy B1
    1. Kolejne rozdziały

Właściwości farmakodynamiczne benfotiaminy

Benfotiamina jest rozpuszczalnym w tłuszczach prolekiem, który ulega biotransformacji do postaci czynnej – witaminy B1 (tiaminy). Jako lipofilny analog tiaminy przekształcany jest w organizmie do biologicznie aktywnego pirofosforan tiaminy (TPP, TDP, PFT), który pełni kluczową rolę w metabolizmie węglowodanów.12

Mechanizm działania

Pirofosforan tiaminy jako koenzym w sposób zasadniczy oddziałuje na metabolizm węglowodanów, pełniąc funkcje w kilku kluczowych procesach biochemicznych:34

56

Pirofosforan tiaminy pełni między innymi funkcje koenzymu dehydrogenezy pirogronianowej, która odgrywa kluczową rolę w oksydacyjnym rozkładzie glukozy. Ponieważ energia w komórkach nerwowych jest wytwarzana głównie w drodze oksydacyjnego rozkładu glukozy, odpowiednie ilości tiaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania nerwów.7

W przypadku podwyższonego stężenia glukozy zapotrzebowanie na tiaminę wzrasta. Jeśli stężenie TPP we krwi jest niewystarczające, pośrednie produkty metabolizmu, takie jak pirogronian, mleczan i ketoglutaran gromadzą się we krwi i tkankach. Na te metabolity szczególnie wrażliwe są mięśnie, mięsień sercowy oraz ośrodkowy układ nerwowy. Benfotiamina może hamować kumulację tych potencjalnie toksycznych metabolitów.89

Funkcje niekoenzymatyczne

Poza rolą koenzymatyczną, witamina B1 pełni także istotne funkcje niekoenzymatyczne:10

  • Jest farmakologicznym antagonistą acetylocholiny, co może tłumaczyć zmiany w układzie nerwowym powodowane jej niedoborem
  • Uczestniczy w budowie i czynności błon komórkowych
  • Przeciwdziała indukowanej cytotoksyczności
  • Działa naprawczo w obszarze błony komórkowej
  • Wykazuje właściwości przeciwneuralgiczne

11

Doświadczenia na zwierzętach sugerują, że witamina B1 posiada właściwości analgetyczne.12 Przeciwneuralgiczne działanie wykazano dla witaminy B1 (i odpowiednio benfotiaminy) w różnych modelach doświadczalnych na zwierzętach.13

Konsekwencje niedoboru witaminy B1

Niedobór tiaminy może prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych. Najczęściej występuje u osób z przewlekłym alkoholizmem, cukrzycą typu I i II, w stanach niedożywienia, przy stosowaniu wysokich dawek leków moczopędnych oraz w stanach zwiększonego zapotrzebowania, takich jak ciąża lub karmienie piersią.14

Najbardziej charakterystyczne objawy niedoboru witaminy B1 dotyczą układu nerwowego:15

  • Zapalenie wielonerwowe (polineuropatia)
  • Porażenie nerwów obwodowych
  • Zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym – encefalopatia Wernickiego
  • Neuropatie obwodowe

16

Niedobór tiaminy, dość częsty u alkoholików, może prowadzić do encefalopatii Wernickiego wymagającej leczenia wysokimi dawkami witaminy B1.17 Wykazano skuteczność dużych dawek witaminy B1 (benfotiaminy) w leczeniu encefalopatii Wernickego.18

Niedobór witaminy B1 powoduje u ludzi chorobę o nazwie beri-beri, której główne objawy obejmują zaburzenia układu nerwowego (postać sucha) i sercowo-naczyniowego (postać mokra).19

Spożywanie nadmiernych ilości alkoholu związane jest często z kardiomiopatią alkoholową i niedoborem witaminy B1. Ponadto zaobserwowano związek między niewydolnością serca, a niedoborem witaminy B1. Wykazano, że suplementacja tiaminy zwiększa frakcję wyrzutową lewej komory.20

Zapotrzebowanie na witaminę B1

Ze względu na szybki obrót metaboliczny i ograniczone zdolności magazynowania, witaminę B1 należy przyjmować codziennie w ilościach wystarczających do zaspokojenia zapotrzebowania.21

  • Minimalne zapotrzebowanie na tiaminę u ludzi wynosi 0,2-0,3 mg/1000 kcal
  • Zalecana dawka dobowa witaminy B1 u mężczyzn: 1,3-1,5 mg na dobę
  • Zalecana dawka dobowa witaminy B1 u kobiet: 1,1-1,3 mg na dobę
  • W trakcie ciąży konieczne jest zwiększenie tej dawki o 0,3 mg
  • W okresie laktacji konieczne jest zwiększenie tej dawki o 0,5 mg

22

W profilaktyce niedoboru klinicznego zaleca się dawki 1-20 mg benfotiaminy, natomiast leczenie farmakologiczne stanów niedoboru objawowego wymaga zastosowania dawek wyższych niż w profilaktyce, przynajmniej na początku.23

Skuteczność kliniczna benfotiaminy

Polineuropatia cukrzycowa

Skuteczność benfotiaminy w leczeniu polineuropatii cukrzycowej wykazano w kilku podwójnie ślepych próbach klinicznych kontrolowanych placebo.24 Wyniki badań eksperymentalnych i klinicznych wskazują, że skuteczność w leczeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej i ich następstw wykracza poza proste uzupełnienie niedoborów witaminy B1.25

W dwóch badaniach oceniano benfotiaminę podawaną w monoterapii:26

  1. Badanie Haupt i wsp. (2005): Przeprowadzono badanie porównujące benfotiaminę z placebo u 40 pacjentów z polineuropatią cukrzycową. Pacjentom podawano 400 mg benfotiaminy lub placebo. Statystycznie istotną (p=0,0287) poprawę wyników neuropatii zaobserwowano w grupie otrzymującej lek, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Najbardziej wyraźnym skutkiem leczenia było zmniejszenie bólu. W innym opisie tego badania podano, że pacjenci otrzymywali dawkę 100 mg 4 razy na dobę przez 3 tygodnie.2728
  2. Badanie BENDIP (Benfotiamine in Diabetic Polyneuropathy; Stracke i wsp. 2008): W podwójnie ślepym kontrolowanym placebo badaniu III fazy zbadano 165 pacjentów z polineuropatią cukrzycową, którym podawano placebo lub odpowiednio 300 mg albo 600 mg benfotiaminy. W czasie trwania leczenia (6 tygodni) odnotowano istotną poprawę wyników w skali do badania neuropatii NNS (Neuropathy Symptom Score) w grupie przyjmującej benfotiaminę (600 mg > 300 mg). W skali do badania ogólnych objawów TSS (Total Symptom Score), największą poprawę obserwowano w kategorii objawów bólowych, następnie – odrętwienia, pieczenia i parestezji. W otwartym długoterminowym przedłużeniu tego badania odnotowana poprawa dodatkowo się nasiliła. 300 mg). W skali do badania ogólnych objawów TSS (Total Symptom Score), największą poprawę obserwowano w kategorii objawów bólowych, następnie – odrętwienia, pieczenia i parestezji. W otwartym długoterminowym przedłużeniu tego badania odnotowana poprawa dodatkowo się nasiliła.”>2930

Dwa randomizowane badania z podwójnie ślepą próbą kontrolowane placebo (Ledermann, 1989; Stracke, 1996) z zastosowaniem benfotiaminy w skojarzeniu z witaminą B6 i B12 potwierdzają wyniki badań nad benfotiaminą w monoterapii.31

Polineuropatia alkoholowa

Benfotiaminę w monoterapii analizowano w kilku badaniach dotyczących polineuropatii alkoholowej:32

  1. Badanie Woelk i wsp. (1998): Pacjentom podawano 320 mg benfotiaminy na dobę w tygodniach 1-4 oraz 120 mg benfotiaminy w tygodniach 5-8, w porównaniu z placebo. Zaobserwowano statystycznie istotną poprawę wyników neuropatii, funkcji motorycznych i odczucia drżenia w grupie, której podawano benfotiaminę, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.33
  2. Badania Anisimova i wsp. (2001) i Peters i wsp. (2006): Wyniki te zostały poparte przez badania Anisimova i wsp. (2001) i Peters i wsp. (2006).34

Profil bezpieczeństwa benfotiaminy

Benfotiamina charakteryzuje się bardzo niską toksycznością i dobrą tolerancją. Zazwyczaj opisywana jest dobra tolerancja i brak działań niepożądanych.35

W badaniach klinicznych nad benfotiaminą udokumentowano pojedyncze przypadki zaburzeń układu żołądkowo-jelitowego, jak wzdęcia, biegunka, zaparcia, nudności i ból brzucha. Związek przyczynowo-skutkowy z benfotiaminą nie jest jeszcze wystarczająco poznany i może być zależny od dawki. Odnotowano bardzo rzadkie przypadki wystąpienia reakcji alergicznych.36

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Spostrzeżenia dotyczące stosowania witaminy B1 u dzieci opierają się przede wszystkim na doświadczeniu w leczeniu rzadkich form niedoboru witaminy B1 (np. dziecięca postać beri-beri, złośliwa postać beri-beri, zaburzenia wrodzone lub metabolizm zależny od tiaminy).37

W leczeniu tych niedoborów u dzieci wymagane są duże dawki witaminy B1. Zalecane są dawki tiaminy do 200 mg na dobę, a niekiedy do 1000 mg na dobę. Mając to na uwadze, wskazane są odpowiednie dawki benfotiaminy. Nie są jednak dostępne dane z badań klinicznych dotyczących stosowania benfotiaminy u dzieci i młodzieży.38

Nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania u dzieci i młodzieży do 18 lat. W związku z obecnym stanem wiedzy nie jest zalecane stosowanie benfotiaminy u dzieci i młodzieży.39

Parametry oceny statusu witaminy B1

Status witaminy B1 może być określony poprzez pomiar aktywności enzymu zależnego od difosforanu tiaminy w erytrocytach, takiego jak transketolaza (ETK) oraz zakresu jego potencjału aktywacji (współczynnik aktywacji α-ETK). Stężenia ETK w osoczu wynoszą od 2 do 4 µg/100 ml.40

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 18.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl