Właściwości farmakodynamiczne leku Zenofor SR

Zenofor SR zawiera metforminę chlorowodorek w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu. Każda tabletka dostarcza 1000 mg metforminy chlorowodorku, co odpowiada 780 mg metforminy. Lek należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki obniżające stężenie glukozy we krwi z wyłączeniem insuliny, pochodne biguanidu (kod ATC: A10BA02).¹

Mechanizm działania

Metformina jest biguanidem, którego kluczową właściwością jest działanie przeciwhiperglikemiczne. Zmniejsza ona poziom glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą metforminy jest fakt, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie wywołuje hipoglikemii.²

Lek zmniejsza podstawową hiperinsulinemię, a przy zastosowaniu w połączeniu z insuliną zmniejsza zapotrzebowanie organizmu na insulinę egzogenną.³

Mechanizmy działania przeciwcukrzycowego

Zenofor SR wykazuje wielokierunkowe działanie przeciwcukrzycowe poprzez kilka mechanizmów fizjologicznych:⁴

• Hamowanie wątrobowej produkcji glukozy – metformina zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie, co stanowi jeden z głównych mechanizmów kontroli glikemii⁵
• Poprawa obwodowego metabolizmu glukozy – lek ułatwia obwodowy wychwyt i wykorzystanie glukozy przez tkanki, częściowo poprzez wzmocnienie działania insuliny⁶
• Modulacja metabolizmu glukozy w przewodzie pokarmowym – metformina zmienia obrót glukozy w jelitach, zwiększając jej wchłanianie z krążenia oraz zmniejszając wchłanianie glukozy pochodzącej z pożywienia⁷
• Wpływ na hormony jelitowe – dodatkowe mechanizmy działania na poziomie jelit obejmują zwiększenie uwalniania glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) oraz zmniejszenie resorpcji kwasów żółciowych⁸
• Modyfikacja mikrobiomu jelitowego – metformina wpływa na skład i funkcję mikroflory jelitowej, co może przyczyniać się do jej działania przeciwcukrzycowego⁹
• Poprawa profilu lipidowego – lek może korzystnie wpływać na parametry gospodarki lipidowej u pacjentów z hiperlipidemią¹⁰

Warto zaznaczyć, że metformina aktywuje kinazę białkową aktywowaną przez monofosforan adenozyny (AMPK) i zwiększa zdolność transportową wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUTs), co ma kluczowe znaczenie w jej działaniu przeciwcukrzycowym.¹¹

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się z utrzymaniem masy ciała lub z niewielką jej redukcją, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną, szczególnie u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą.¹²

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna metforminy została potwierdzona w długoterminowych badaniach klinicznych, spośród których szczególne znaczenie ma prospektywne, randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Badanie to wykazało długotrwałe korzyści intensywnej kontroli glikemii za pomocą metforminy u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, u których leczenie dietą okazało się niewystarczające.¹³

Analiza wyników dla pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskuteczności leczenia dietetycznego wykazała:¹⁴

• Redukcja powikłań cukrzycowych – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wszystkich związanych z cukrzycą powikłań w grupie metforminy (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z leczeniem wyłącznie dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034¹⁵
• Zmniejszenie śmiertelności związanej z cukrzycą – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą: w grupie metforminy 7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą 12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,017¹⁶
• Redukcja śmiertelności całkowitej – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności z jakiejkolwiek przyczyny: metformina 13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą 20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,011) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii 18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,021)¹⁷
• Zmniejszenie ryzyka zawału serca – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wystąpienia zawału serca: metformina 11 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą 18 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,01)¹⁸

Dodatkowe informacje kliniczne

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku stosowania metforminy jako leczenia drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika, nie wykazano korzyści związanych z wynikiem klinicznym.¹⁹

W odniesieniu do cukrzycy typu 1, skojarzone leczenie metforminą i insuliną zostało zastosowane u wybranych pacjentów, jednak nie ustalono jednoznacznych klinicznych korzyści wynikających z takiego połączenia terapeutycznego.²⁰