Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania alprazolamu

Podczas stosowania produktu leczniczego Xanax SR należy przestrzegać szeregu specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, które wpływają na bezpieczeństwo terapii. Właściwe postępowanie terapeutyczne wymaga znajomości potencjalnych zagrożeń i ścisłego monitorowania stanu pacjenta.¹

Czas trwania leczenia i postępowanie przy odstawianiu

Terapia alprazolamem powinna być możliwie krótkotrwała, nieprzekraczająca 2-4 tygodni. Każde wydłużenie tego okresu wymaga ponownej oceny klinicznej stanu pacjenta. Przy rozpoczęciu leczenia należy poinformować pacjenta o ograniczonym czasie terapii oraz o konieczności stopniowego zmniejszania dawki podczas odstawiania produktu leczniczego. Istotne jest również uświadomienie pacjentowi możliwości wystąpienia objawów odstawienia, co pozwoli zmniejszyć lęk w przypadku ich pojawienia się.²

Szczególną uwagę należy zwrócić na benzodiazepiny o krótkim czasie działania, gdyż objawy odstawienia mogą wystąpić już w przerwach między dawkami, zwłaszcza przy stosowaniu dużych dawek leku. W przypadku zmiany z benzodiazepin o długim czasie działania na te o krótkim czasie działania pacjent powinien zostać uprzedzony o możliwości rozwoju objawów odstawienia.³

Benzodiazepiny zwykle podaje się doraźnie lub krótkotrwale, co powoduje, że ich działanie na organizm jest krótkie. W przypadkach gdy stan zdrowia pacjenta wymaga przedłużenia okresu leczenia, lekarz prowadzący powinien okresowo weryfikować konieczność kontynuowania terapii. Długotrwałe stosowanie alprazolamu może prowadzić do rozwoju zależności psychicznej.⁴

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem z opioidami

Jednoczesne stosowanie benzodiazepin i opioidów może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak znaczne uspokojenie, depresja oddechowa, śpiączka, a nawet zgon. Z uwagi na te zagrożenia, jednoczesne przepisywanie preparatu Xanax SR z opioidami powinno być ograniczone wyłącznie do pacjentów, u których alternatywne metody leczenia okazały się niewystarczające. W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania obu grup leków, należy ograniczyć dawki oraz czas trwania leczenia do niezbędnego minimum.⁵

Tolerancja i uzależnienie

Zjawisko rozwoju tolerancji na działanie alprazolamu występuje rzadko, jednak jest możliwe. Wykazano tolerancję na działanie uspokajające alprazolamu, natomiast nie stwierdzono jej w przypadku działania przeciwlękowego. Po wielokrotnym stosowaniu produktu przez kilka tygodni może nastąpić zmniejszenie skuteczności nasennego działania benzodiazepin.⁶

W trakcie stosowania benzodiazepin, w tym alprazolamu, może rozwinąć się uzależnienie oraz zależność emocjonalna lub fizyczna. Ryzyko uzależnienia wzrasta wraz ze zwiększaniem dawki oraz wydłużaniem czasu trwania leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować przy przepisywaniu benzodiazepin pacjentom mającym w wywiadzie skłonność do nadużywania leków (w tym narkotyków) i alkoholu, gdyż ta grupa jest szczególnie narażona na rozwój uzależnienia. Należy podkreślić, że uzależnienie lekowe może wystąpić również podczas stosowania dawek terapeutycznych i/lub u pacjentów bez widocznych czynników ryzyka.⁷

Ryzyko uzależnienia zwiększa się również podczas jednoczesnego stosowania kilku benzodiazepin, niezależnie od wskazania (przeciwlękowego czy nasennego). Znanym zagrożeniem związanym z alprazolamem i innymi benzodiazepinami jest ich nadużywanie, dlatego pacjentów leczonych alprazolamem należy odpowiednio monitorować. Istnieje również ryzyko, że przepisany pacjentowi alprazolam zostanie przekazany osobie, której lek nie został przepisany.⁸

Odnotowano przypadki zgonów związanych z przedawkowaniem, gdy alprazolam był nadużywany z innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym opioidami, innymi benzodiazepinami i alkoholem. To ryzyko należy uwzględnić podczas przepisywania lub wydawania alprazolamu. Aby je zmniejszyć, pacjentom należy przepisywać możliwie najmniejszą ilość produktu leczniczego oraz poinformować ich o właściwym przechowywaniu i pozbywaniu się niewykorzystanego leku.⁹

Objawy odstawienia

W przypadku zależności psychicznej, nagłe przerwanie leczenia alprazolamem wiąże się z wystąpieniem objawów odstawienia. Do najczęstszych objawów należą:

• Bóle głowy
• Bóle mięśni
• Skrajny lęk
• Napięcie
• Niepokój
• Dezorientacja
• Drażliwość

W cięższych przypadkach mogą wystąpić również takie objawy jak:

• Derealizacja (zaburzenie percepcji rzeczywistości)
• Depersonalizacja (zaburzenie poczucia własnej tożsamości)
• Nadwrażliwość słuchowa
• Drętwienie i swędzenie kończyn
• Nadwrażliwość na światło, hałas i dotyk
• Omamy
• Napady padaczki

Objawy te mogą pojawić się również po nagłym odstawieniu benzodiazepin podawanych nawet w dawkach leczniczych. U pacjentów ze stanami lękowymi lub podobnymi zaburzeniami, przerwanie leczenia może wywołać objawy nawracające, które bardzo przypominają objawy odstawienia. Mogą im towarzyszyć inne objawy, takie jak zmienny nastrój, lęk, zaburzenia snu oraz niepokój.¹⁰

Nagłe odstawienie benzodiazepin zwiększa ryzyko pojawienia się działań niepożądanych, takich jak zjawisko „z odbicia” czy objawy odstawienia. Z tego względu dawka powinna być zmniejszana stopniowo.¹¹

Zwiększone ryzyko samobójstwa i zachowań samobójczych

W przypadku pacjentów z depresją i skłonnościami samobójczymi należy zastosować odpowiednie środki ostrożności, a lek przepisywać w ściśle wyliczonej ilości. Istnieje udokumentowany związek pomiędzy stanami lękowymi oraz podobnymi zaburzeniami, a dużą pierwotną lub wtórną depresją oraz zwiększoną liczbą samobójstw u pacjentów nieleczonych. W związku z tym, stosując duże dawki produktu Xanax SR u pacjentów w stanach lękowych, należy wdrożyć te same środki ostrożności, co u pacjentów z depresją przyjmujących leki psychotropowe lub u pacjentów, u których podejrzewa się występowanie myśli samobójczych.¹²

Dzieci i młodzież

Bezpieczeństwo oraz skuteczność alprazolamu nie zostały potwierdzone u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Z tego powodu nie zaleca się stosowania alprazolamu w tej grupie pacjentów.¹³

Niepamięć

Podobnie jak inne pochodne benzodiazepiny, alprazolam może wywoływać amnezję następczą. Objawy amnezji następczej występują najczęściej kilka godzin po zażyciu leku. W takim przypadku należy zapewnić pacjentowi 7 do 8 godzin nieprzerwanego snu.¹⁴

Reakcje psychiczne i paradoksalne

Podczas stosowania benzodiazepin mogą wystąpić reakcje paradoksalne, takie jak:

• Niepokój ruchowy
• Pobudzenie psychoruchowe
• Drażliwość
• Agresja
• Urojenia
• Gniew
• Koszmary senne
• Omamy
• Psychozy
• Niewłaściwe zachowanie
• Inne zaburzenia zachowania

W przypadku pojawienia się któregokolwiek z wymienionych objawów, stosowanie leku należy przerwać. Prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych tego typu jest większe u dzieci i osób w podeszłym wieku.¹⁵

Szczególne grupy pacjentów

W przypadku pacjentów z ostrą jaskrą zamkniętego kąta przesączania należy zastosować odpowiednie środki ostrożności.¹⁶

U pacjentów w podeszłym wieku lub osłabionych zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki, aby zapobiec ataksji lub nadmiernemu uspokojeniu. Benzodiazepiny i podobnie działające substancje powinny być stosowane ostrożnie u osób starszych ze względu na ryzyko sedacji i/lub osłabienia układu mięśniowo-szkieletowego, które mogą prowadzić do upadków, często z poważnymi konsekwencjami w tej grupie pacjentów.¹⁷

Mniejsza dawka jest zalecana również u pacjentów z przewlekłą niewydolnością oddechową ze względu na możliwość depresji oddechowej.¹⁸

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek albo z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością wątroby zaleca się zachowanie ostrożności.¹⁹

Dodatkowe ostrzeżenia

Benzodiazepiny nie są wskazane do leczenia podstawowego psychoz.²⁰

Pacjentom z depresją nie należy przepisywać benzodiazepin ani pochodnych benzodiazepin w monoterapii, ponieważ może to wywołać lub zwiększać ryzyko prób samobójczych. Stosowanie produktu Xanax SR u pacjentów z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi depresji lub u pacjentów o skłonnościach samobójczych wymaga szczególnej uwagi i kontroli ilości przepisywanego leku. Zgłaszano epizody hipomanii i manii związane ze stosowaniem alprazolamu u pacjentów z depresją.²¹

Należy zachować szczególną ostrożność, stosując benzodiazepiny u pacjentów nadużywających w przeszłości alkoholu lub leków.²²