Właściwości farmakodynamiczne leku Symformin XR

Symformin XR to lek zawierający metforminę chlorowodorek w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, dostępny w trzech dawkach: 500 mg, 750 mg i 1000 mg. Pod względem farmakoterapeutycznym metformina należy do grupy leków obniżających stężenie glukozy we krwi, innych niż insuliny, a dokładniej do pochodnych biguanidu (kod ATC: A10BA02).¹

Mechanizm działania

Metformina wykazuje działanie przeciwcukrzycowe poprzez obniżanie stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą działania metforminy jest fakt, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie powoduje hipoglikemii.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach:

• Zmniejszenie wytwarzania glukozy w wątrobie poprzez hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę, w szczególności mięśni, poprzez usprawnienie wychwytu glukozy i jej wykorzystania
• Opóźnienie absorpcji glukozy w jelicie³

Na poziomie komórkowym metformina pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu oddziałując na syntazę glikogenu. Dodatkowo zwiększa ona zdolności transportowe wszystkich poznanych dotychczas rodzajów nośników glukozy przez błony komórkowe (ang. glucose transporters – GLUTs).⁴

Działanie farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się z utrzymaniem masy ciała lub jej umiarkowanym zmniejszeniem, co stanowi dodatkową korzyść w terapii cukrzycy typu 2, gdzie nadwaga często jest problemem współistniejącym.⁵

Poza korzystnym wpływem na gospodarkę węglowodanową, metformina wykazuje również pozytywne działanie na profil lipidowy. W kontrolowanych średnio- i długoterminowych badaniach klinicznych wykazano, że metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu stosowana w dawkach terapeutycznych zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL i trójglicerydów.⁶

Skuteczność kliniczna

Istotne dane dotyczące skuteczności klinicznej metforminy pochodzą z prospektywnego, randomizowanego badania United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS). Badanie to wykazało długoterminowe korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, którzy otrzymywali metforminę w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenie pierwszego rzutu po nieskutecznym leczeniu samą dietą.⁷

Analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznej terapii samą dietą wykazała znaczące korzyści kliniczne:

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023 oraz w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034⁸
• Zmniejszenie śmiertelności związanej z cukrzycą – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanego z cukrzycą: w grupie leczonej metforminą 7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat, w porównaniu ze stosowaniem samej diety 12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,017⁹
• Zmniejszenie śmiertelności ogólnej – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej: w grupie leczonej metforminą 13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat, w porównaniu z grupą leczoną samą dietą 20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,011), oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii 18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,021)¹⁰
• Zmniejszenie ryzyka zawału mięśnia sercowego – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego: w grupie leczonej metforminą 11 zdarzeń/1000 pacjento-lat, w grupie leczonej samą dietą 18 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,01)¹¹

Dodatkowe zastosowania kliniczne metforminy

Należy zaznaczyć, że w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika, nie wykazano korzyści dotyczących odległego rokowania.¹²

U wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1 stosowano metforminę w skojarzeniu z insuliną, jednak nie potwierdzono oficjalnie korzyści klinicznych takiego skojarzonego leczenia.¹³

Zastosowanie w zespole policystycznych jajników

Wyniki przeprowadzonych badań klinicznych potwierdzają skuteczność metforminy stosowanej u pacjentek z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Zastosowanie metforminy u tych pacjentek przynosi następujące korzyści:

• Zmniejszenie nasilenia zmian skórnych, takich jak trądzik i hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego), występujących w przebiegu PCOS
• Normalizacja występowania i regularności cyklów menstruacyjnych
• Indukcja owulacji oraz zwiększenie częstości owulacji¹⁴