Właściwości farmakodynamiczne rywaroksabanu

Rywaroksaban należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa, i jest klasyfikowany kodem ATC: B01AF01. Lek ten jest dostępny w postaci tabletek powlekanych zawierających 2,5 mg substancji czynnej.^{1 2}

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką selektywnością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, wykazując dobrą biodostępność po podaniu doustnym. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Warto podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (określanej również jako aktywowany czynnik II), a badania nie wykazały jego wpływu na płytki krwi.³

Działanie farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban ma charakter ściśle zależny od dawki leku. Istotnym aspektem farmakodynamiki rywaroksabanu jest jego wpływ na czas protrombinowy (PT), który również wykazuje zależność od dawki. Przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT stwierdzono silną korelację między uzyskanymi wynikami a stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi, osiągając współczynnik korelacji r=0,98. Należy jednak zwrócić uwagę, że użycie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników. Zgodnie z zaleceniami, wartości czasu protrombinowego powinny być wyrażane w sekundach, a nie w postaci Międzynarodowego Współczynnika Znormalizowanego (INR), ponieważ współczynnik ten został skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie jest odpowiedni do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.⁴

Badania kliniczne odwracania działania

W ramach farmakologicznego badania klinicznego oceniającego możliwość odwracania farmakodynamiki rywaroksabanu u zdrowych dorosłych ochotników (n=22) przeanalizowano działanie pojedynczych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• 3-czynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X)
• 4-czynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X)

Wyniki badania wykazały, że 3-czynnikowy PCC skracał średnie wartości PT (mierzone odczynnikiem Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut od podania. Dla porównania, 4-czynnikowy PCC wykazywał silniejszy efekt, skracając PT o około 3,5 sekundy. Interesującą obserwacją było to, że pomimo słabszego wpływu na PT, 3-czynnikowy PCC charakteryzował się silniejszym i szybszym działaniem w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu z 4-czynnikowym PCC.⁵

Inne parametry układu krzepnięcia

Poza wpływem na czas protrombinowy, rywaroksaban oddziałuje również na inne parametry układu krzepnięcia. Zarówno czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT), jak i HepTest ulegają wydłużeniu pod wpływem leku w sposób zależny od dawki. Pomimo tych obserwowalnych zmian, nie zaleca się wykorzystywania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.

Istotną cechą terapii rywaroksabanem jest brak konieczności rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia w codziennej praktyce klinicznej. Jednakże w przypadkach, gdy istnieją określone wskazania kliniczne, możliwe jest oznaczenie stężenia rywaroksabanu przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁶

Skład i postać farmaceutyczna

Rivaroxaban Bayer o mocy 2,5 mg występuje w postaci tabletek powlekanych. Każda tabletka ma charakterystyczny jasnożółty kolor i okrągły, obustronnie wypukły kształt o średnicy 6 mm i promieniu krzywizny 9 mm. Tabletki posiadają charakterystyczne oznaczenia: logo firmy BAYER na jednej stronie oraz liczbę „2.5” i trójkąt na drugiej stronie. Poza substancją czynną (rywaroksaban) tabletki zawierają jako substancję pomocniczą o znanym działaniu laktozę jednowodną w ilości 34 mg na tabletkę.⁷