Właściwości farmakodynamiczne
Pentasa 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Pentasa 500 mg

Mesalazyna, substancja czynna zawarta w tabletce o przedłużonym uwalnianiu Pentasa 500 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwzapalnych stosowanych w chorobach jelit (kod ATC: A07EC02). Jest to czynny metabolit sulfasalazyny, która od wielu lat znajduje zastosowanie w terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz choroby Crohna.¹

Mechanizm działania i efekty farmakodynamiczne

Wartość terapeutyczna mesalazyny, zarówno po podaniu doustnym jak i doodbytniczym, przypisywana jest głównie miejscowemu działaniu przeciwzapalnemu na zmienione chorobowo tkanki jelita, a nie działaniu ogólnoustrojowemu. Badania kliniczne wskazują na odwrotną korelację między nasileniem zmian zapalnych u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego a stężeniem mesalazyny w śluzówce jelita.²

W przebiegu chorób zapalnych jelit charakterystyczne są następujące procesy patofizjologiczne obserwowane w zmienionych zapalnie tkankach jelita:

• Zwiększona migracja leukocytów
• Nieprawidłowa produkcja cytokin
• Wzmożone wytwarzanie metabolitów kwasu arachidonowego, szczególnie leukotrienu B4
• Nasilona produkcja wolnych rodników

Powyższe procesy stanowią cel działania terapeutycznego mesalazyny.³

Wielokierunkowe działanie mesalazyny na poziomie molekularnym

Dokładny mechanizm działania mesalazyny nie został w pełni poznany, jednakże zidentyfikowano kilka istotnych ścieżek molekularnych, przez które substancja ta wywiera swój efekt terapeutyczny w śluzówce jelita:

• Aktywacja izoformy-γ receptorów aktywowanych proliferatorami peroksysomów (PRAR-γ)
• Hamowanie czynnika jądrowego kappa B (NF-κB)

Farmakologiczne efekty mesalazyny potwierdzone w badaniach in vitro oraz in vivo polegają na:

1. Hamowaniu chemotaksji leukocytów – ograniczenie napływu komórek zapalnych do miejsca zapalenia
2. Zmniejszeniu wytwarzania cytokin – redukcja mediatorów stanu zapalnego
3. Obniżeniu produkcji leukotrienów – zmniejszenie intensywności reakcji zapalnej
4. Eliminacji wolnych rodników – ograniczenie uszkodzeń oksydacyjnych tkanek

Należy podkreślić, że dotychczas nie ustalono, który z powyższych mechanizmów odgrywa dominującą rolę w skuteczności klinicznej mesalazyny.⁴

Potencjalne działanie przeciwnowotworowe mesalazyny

U pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego obserwuje się zwiększone ryzyko rozwoju raka jelita grubego (CRC) w porównaniu z populacją ogólną. Badania na modelach eksperymentalnych oraz analizy biopsji pobranych od pacjentów sugerują potencjalną rolę mesalazyny w zapobieganiu rozwojowi raka jelita grubego w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Działanie to może zachodzić poprzez desensytyzację zarówno zależnych, jak i niezależnych od zapalenia szlaków sygnałowych, zaangażowanych w patogenezę nowotworów związanych z przewlekłym procesem zapalnym.⁵

Należy jednak zauważyć, że dane pochodzące z metaanaliz, obejmujących zarówno populacje referencyjne, jak i niereferencyjne, dostarczają niejednoznacznych informacji klinicznych odnośnie potencjalnego korzystnego wpływu mesalazyny na ryzyko karcynogenezy związane z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Konieczne są dalsze badania w celu jednoznacznego określenia chemoprewencyjnego działania mesalazyny w kontekście raka jelita grubego u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.⁶