Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, mogące prowadzić do uszkodzenia wątroby, niewydolności narządowej, a nawet zgonu. Szczególnie narażone są osoby z grup ryzyka, takie jak osoby w podeszłym wieku, małe dzieci, pacjenci z chorobami wątroby, długotrwale nadużywający alkoholu, osoby niedożywione, z niedoborem glutationu oraz pacjenci stosujący równocześnie leki indukujące enzymy wątrobowe.¹

Mechanizm uszkodzenia narządów

Przedawkowanie paracetamolu prowadzi przede wszystkim do cytolizy wątrobowej, czyli rozpadu komórek wątroby. Dawka od 140 mg/kg masy ciała może już spowodować uszkodzenie wątroby, natomiast dawka od 200 mg/kg może prowadzić do poważnych uszkodzeń wątroby skutkujących niewydolnością wątroby, martwicą kanalików nerkowych i encefalopatią, co może skutkować śpiączką oraz śmiercią.²

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy przedawkowania paracetamolu można podzielić na wczesne (występujące w ciągu pierwszych 24 godzin) oraz późne (rozwijające się w ciągu kolejnych dni). Początkowo pacjent może doświadczać nudności, wymiotów, braku łaknienia, bladości, bólu brzucha, senności lub nadmiernego pocenia się.³

Powikłaniami niewydolności wątroby wywołanej przedawkowaniem paracetamolu są: kwasica metaboliczna, obrzęk mózgu, krwawienia, hipoglikemia, niedociśnienie, zakażenia oraz niewydolność nerek. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się podwyższoną aktywność aminotransferaz wątrobowych (AspAT, AlAT), dehydrogenazy mleczanowej i bilirubiny wraz ze zmniejszeniem stężenia protrombiny. Zmiany parametrów laboratoryjnych mogą pojawić się od 12 do 48 godzin po przyjęciu toksycznej dawki leku.⁴

Pierwsze kliniczne objawy uszkodzenia wątroby są widoczne zwykle po 2 dniach i osiągają maksimum po 4-6 dniach od przedawkowania. Ostra niewydolność nerek może wystąpić nawet bez ciężkiego uszkodzenia wątroby. Inne możliwe objawy zatrucia to uszkodzenie mięśnia sercowego i zapalenie trzustki.⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania paracetamolu konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja, nawet jeśli u pacjenta nie występują znaczące wczesne objawy. Po przedawkowaniu należy jak najszybciej pobrać próbkę krwi w celu określenia stężenia paracetamolu, jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.⁶

Leczenie w przypadku znacznego przedawkowania obejmuje następujące etapy:

1. Terapia absorpcyjno-redukcyjna – szybka eliminacja leku z układu pokarmowego poprzez płukanie żołądka (jeśli to możliwe w ciągu jednej godziny po przyjęciu leku)
2. Podanie metioniny (2,5 g doustnie) lub węgla aktywowanego jako adsorbenta
3. Zastosowanie antidotum – N-acetylocysteiny (NAC), dożylnie lub doustnie (w przypadku podania doustnego nie stosuje się węgla aktywowanego)

Najlepsze efekty terapeutyczne osiąga się przy podaniu N-acetylocysteiny w ciągu 8-15 godzin od spożycia paracetamolu. Należy jednak pamiętać, że NAC może zapewnić pewien stopień ochrony nawet po 36 godzinach od przedawkowania, jeżeli stężenie paracetamolu jest nadal wykrywalne w organizmie. Dalsze leczenie ma charakter objawowy.⁷

Monitorowanie pacjenta

Testy funkcji wątroby powinny być wykonywane na początku terapii, a następnie powtarzane co 24 godziny podczas leczenia. W większości przypadków aktywność aminotransferaz wątrobowych wraca do normy w ciągu dwóch tygodni od przedawkowania, z całkowitym powrotem czynności wątroby. W rzadkich przypadkach może być konieczne przeszczepienie wątroby. Zaleca się również regularne monitorowanie poziomów protrombiny.⁸

Tabela objawów przedawkowania

Należy podkreślić, że przedawkowanie paracetamolu (Panacit) wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, nawet przy braku wczesnych objawów, ponieważ początkowo pacjent może nie wykazywać żadnych widocznych symptomów zatrucia, podczas gdy w organizmie rozwijają się poważne i potencjalnie śmiertelne zmiany patologiczne.⁹