Właściwości farmakodynamiczne mirtazapiny

Mirtazapina należy do grupy farmakoterapeutycznej innych leków przeciwdepresyjnych, oznaczonej kodem ATC: N06AX11. Produkt leczniczy Mirtagen, dostępny w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej w dawkach 15 mg, 30 mg i 45 mg, wykazuje złożony mechanizm działania wpływający na układ neuroprzekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Mechanizm działania

Mirtazapina działa jako centralny antagonista presynaptycznych receptorów α2, co prowadzi do zwiększenia ośrodkowego neuroprzekaźnictwa noradrenergicznego i serotoninergicznego. Jest to kluczowy element jej mechanizmu działania przeciwdepresyjnego.²

Szczególną cechą mirtazapiny jest selektywność jej działania w stosunku do receptorów serotoninergicznych. Nasilenie neurotransmisji serotoninergicznej zachodzi specyficznie poprzez receptory 5-HT1, podczas gdy receptory 5-HT2 i 5-HT3 są przez nią blokowane.³ Ta selektywność ma istotne znaczenie dla profilu działania terapeutycznego i występowania działań niepożądanych.

Działanie enancjomerów

Za działanie przeciwdepresyjne mirtazapiny odpowiedzialne są oba jej enancjomery, jednak każdy z nich działa poprzez nieco inny mechanizm:⁴

• Enancjomer S(+) – działa głównie poprzez blokowanie receptorów α2 i 5-HT2
• Enancjomer R(-) – działa głównie poprzez blokowanie receptorów 5-HT3

Ta dwoistość działania przyczynia się do kompleksowego efektu terapeutycznego mirtazapiny.

Działanie sedatywne

Właściwości sedatywne mirtazapiny są bezpośrednio związane z jej antagonistycznym działaniem na receptory histaminowe H1.⁵ Jest to istotny element profilu farmakodynamicznego leku, który może być wykorzystywany klinicznie u pacjentów z zaburzeniami snu towarzyszącymi depresji.

Inne właściwości farmakodynamiczne

W przeciwieństwie do wielu innych leków przeciwdepresyjnych, mirtazapina praktycznie nie wykazuje działania przeciwcholinergicznego.⁶ Ta cecha zmniejsza ryzyko wystąpienia typowych działań niepożądanych związanych z blokadą receptorów muskarynowych, takich jak suchość w ustach, zaburzenia widzenia, zaparcia czy zatrzymanie moczu.

Wpływ mirtazapiny na układ sercowo-naczyniowy w dawkach terapeutycznych jest ograniczony. Może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, jednak efekt ten nie jest znaczący klinicznie u większości pacjentów.⁷

Wpływ na odstęp QT

Bezpieczeństwo kardiologiczne mirtazapiny w kontekście potencjalnego wpływu na odstęp QT zostało dokładnie zbadane. W randomizowanym badaniu klinicznym z kontrolą placebo i aktywną kontrolą (moksyfloksacyna) przeprowadzonym u 54 zdrowych ochotników oceniano wpływ zarówno terapeutycznej dawki 45 mg, jak i dawki supraterapeutycznej 75 mg mirtazapiny na odstęp QTc.⁸

Zastosowanie liniowego modelowania e-max wykazało, że wydłużenie odstępów QTc pod wpływem mirtazapiny pozostawało poniżej progu dla klinicznie znaczącego wydłużenia.⁹ Wynik ten ma istotne znaczenie kliniczne, wskazując na korzystny profil bezpieczeństwa kardiologicznego mirtazapiny, nawet przy stosowaniu wyższych dawek.

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania mirtazapiny u dzieci i młodzieży zostały ocenione w dwóch randomizowanych badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo.¹⁰ Do badań włączono pacjentów w wieku 7-18 lat z rozpoznaniem dużego zaburzenia depresyjnego (n=259).

Schemat dawkowania w badaniach obejmował:

• Pierwsze 4 tygodnie: zmienna dawka 15-45 mg mirtazapiny
• Kolejne 4 tygodnie: dawka stała wynosząca 15 mg, 30 mg lub 45 mg mirtazapiny

Wyniki badań nie wykazały znamiennej statystycznie różnicy między mirtazapiną a placebo zarówno w punktach pierwszorzędowych, jak i drugorzędowych.¹¹ Oznacza to, że skuteczność przeciwdepresyjna mirtazapiny w tej grupie wiekowej nie została potwierdzona.

Podczas badań zaobserwowano istotne klinicznie działania niepożądane związane ze stosowaniem mirtazapiny u dzieci i młodzieży:^{7%) u 48,8% pacjentów leczonych mirtazapiną w porównaniu do 5,7% otrzymujących placebo. Często obserwowano również pokrzywkę (11,8% vs 6,8%) oraz hipertriglicerydemię (2,9% vs 0%).”>12}

Wyraźne różnice w częstości występowania zwiększenia masy ciała, pokrzywki i hipertriglicerydemii między grupą przyjmującą mirtazapinę a grupą otrzymującą placebo wskazują na konieczność monitorowania tych parametrów u młodszych pacjentów podczas terapii tym lekiem.^{7%) u 48,8% pacjentów leczonych mirtazapiną w porównaniu do 5,7% otrzymujących placebo. Często obserwowano również pokrzywkę (11,8% vs 6,8%) oraz hipertriglicerydemię (2,9% vs 0%).”>13}