Właściwości farmakodynamiczne melatoniny

Melatonina należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki nasenne i uspokajające, działające jako agoniści receptora melatoninowego. Zgodnie z klasyfikacją ATC przypisano jej kod N05CH01. Melatonina stanowi naturalnie występujący w organizmie człowieka neurohormon, którego produkcja zachodzi głównie w ośrodkowym układzie nerwowym, dokładniej w szyszynce. ¹

Synteza i występowanie melatoniny w organizmie

Warto podkreślić, że synteza melatoniny z aminokwasu tryptofanu nie jest ograniczona wyłącznie do szyszynki. Proces ten zachodzi również w innych komórkach i narządach organizmu, takich jak:

• siatkówka oka
• gruczoły łzowe
• przewód pokarmowy
• skóra
• limfocyty

²

Dodatkowo, badania wykazały, że wysokie stężenia melatoniny można zaobserwować w komórkach szpiku kostnego oraz w żółci ssaków. ³

Rola melatoniny w regulacji rytmu biologicznego

Jedną z najważniejszych funkcji melatoniny jest jej udział w regulacji biologicznego rytmu okołodobowego. Hormon ten odpowiada za regulację godzin snu i czuwania w ciągu doby. ⁴

Charakterystyczną cechą endogennej melatoniny jest jej rytmiczny dobowy profil syntezy i wydzielania. W czasie dnia stężenia tego hormonu utrzymują się na niskim poziomie, natomiast najwyższe wartości osiągają w nocy. ⁵

Oprócz cyklu dobowego, wydzielanie melatoniny podlega również rytmowi sezonowemu, który jest związany ze zmianami długości oświetlenia w różnych porach roku. ⁶

Mechanizmy działania melatoniny w leczeniu zaburzeń snu

W terapii zaburzeń snu melatonina wykazuje dwa główne kierunki działania:

1. Bezpośredni efekt nasenny – prawdopodobnie wynika z interakcji z ośrodkowym układem GABA-ergicznym
2. Działanie chronobiologiczne – dostosowuje zmiany w zakresie rytmu snu i czuwania do zmian oświetlenia oraz długości trwania dnia i nocy

⁷

Działanie chronobiologiczne melatoniny odbywa się przede wszystkim poprzez specyficzne ośrodkowe receptory melatoninowe MT1 i MT2. ⁸

Dodatkowe właściwości farmakodynamiczne melatoniny

Melatonina, poza korzystnym wpływem na sen, wykazuje również szereg innych właściwości farmakodynamicznych:

• Aktywność przeciwzapalna – pomaga w redukcji procesów zapalnych w organizmie
• Działanie antyoksydacyjne – neutralizuje wolne rodniki i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym
• Działanie immunostymulujące – wzmacnia funkcjonowanie układu odpornościowego
• Efekt przeciwnowotworowy – wykazuje potencjalne działanie hamujące rozwój komórek nowotworowych
• Działanie hipotensyjne – może przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego
• Wpływ termoregulacyjny – uczestniczy w regulacji temperatury ciała
• Właściwości cytoprotekcyjne – chroni komórki przed uszkodzeniami

⁹

Badania eksperymentalne potwierdziły, że wszystkie wymienione powyżej efekty farmakodynamiczne mogą być wywoływane nie tylko przez endogenną melatoninę, ale również poprzez jej egzogenne podanie w formie leku. ¹⁰