Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid (Kleder) jest lekiem o właściwościach teratogennych, dlatego jego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności i przestrzegania ścisłych zasad dotyczących zapobiegania ciąży. Poniższe informacje stanowią kluczowe wytyczne dla lekarzy prowadzących pacjentów przyjmujących lenalidomid, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet w wieku rozrodczym oraz mężczyzn, których partnerki mogą zajść w ciążę.¹

Program zapobiegania ciąży

Lenalidomid należy przepisywać w ramach ściśle określonego programu zapobiegania ciąży. Odstąpienie od tego programu jest możliwe wyłącznie w przypadku, gdy istnieją wiarygodne przesłanki potwierdzające, że pacjentka nie jest zdolna do zajścia w ciążę.²

Kobiety zdolne do posiadania potomstwa

Wszystkie kobiety w wieku rozrodczym otrzymujące lenalidomid muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia. W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii lenalidomidem, należy natychmiast przerwać leczenie i skierować pacjentkę do specjalisty doświadczonego w ocenie teratogennego wpływu leku. Konsultacja taka pozwoli na profesjonalną ocenę potencjalnych zagrożeń dla płodu oraz uzyskanie odpowiedniego poradnictwa.³

Antykoncepcja u mężczyzn

Badania farmakokinetyczne wykazały, że lenalidomid występuje w ludzkim nasieniu w bardzo niskim stężeniu podczas leczenia, a po 3 dniach od zakończenia podawania substancji zdrowemu mężczyźnie staje się niewykrywalny. Pomimo to, ze względów bezpieczeństwa oraz uwzględniając szczególne populacje pacjentów z wydłużonym czasem wydalania leku (np. w przypadku niewydolności nerek), wszyscy pacjenci płci męskiej przyjmujący lenalidomid muszą stosować prezerwatywy w następujących okresach:⁴

• przez cały okres leczenia lenalidomidem
• podczas przerw w podawaniu leku
• przez 1 tydzień po zakończeniu terapii

Obowiązek stosowania prezerwatyw dotyczy sytuacji, gdy partnerka pacjenta jest w ciąży lub może zajść w ciążę, a nie stosuje skutecznej metody antykoncepcji.⁵

Jeżeli partnerka mężczyzny leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, zaleca się pilne skierowanie jej do lekarza specjalizującego się lub mającego doświadczenie w teratologii. Specjalista przeprowadzi ocenę sytuacji i udzieli odpowiedniej porady dotyczącej dalszego postępowania.⁶

Ciąża i teratogenność

Lenalidomid ma budowę chemiczną zbliżoną do talidomidu – substancji o udowodnionym działaniu teratogennym, powodującej ciężkie i zagrażające życiu wady wrodzone. Badania na modelach zwierzęcych potwierdziły, że lenalidomid wywoływał u małp wady wrodzone podobne do tych, jakie opisywano po zastosowaniu talidomidu.⁷

Z uwagi na strukturalne podobieństwo do talidomidu, można przewidywać działanie teratogenne lenalidomidu u ludzi. Z tego powodu lenalidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży.⁸

Karmienie piersią

Brak jest wystarczających danych dotyczących przenikania lenalidomidu do mleka ludzkiego. W związku z potencjalnym ryzykiem dla dziecka karmionego piersią, podczas całego okresu leczenia lenalidomidem należy przerwać karmienie piersią.⁹

Wpływ na płodność

Badania dotyczące wpływu lenalidomidu na płodność przeprowadzono na szczurach, którym podawano lek w dawkach do 500 mg/kg masy ciała. Dawki te były odpowiednio około 200 do 500 razy większe niż stosowane u ludzi dawki 25 mg lub 10 mg (w przeliczeniu na powierzchnię ciała). Wyniki badań nie wykazały występowania działań niepożądanych związanych z płodnością ani szkodliwego wpływu na płodność rodziców.¹⁰

Zalecenia dla lekarzy prowadzących

Przed rozpoczęciem leczenia lenalidomidem, lekarz powinien przeprowadzić z pacjentem szczegółową rozmowę dotyczącą potencjalnego ryzyka teratogennego oraz bezwzględnej konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji. Pacjenci muszą zostać poinformowani o konieczności natychmiastowego zgłoszenia faktu zajścia w ciążę (pacjentki lub partnerki pacjenta) oraz o bezwzględnym zakazie oddawania nasienia lub krwi podczas leczenia lenalidomidem.¹¹

W przypadku gdy podczas leczenia lenalidomidem dojdzie do zajścia w ciążę, należy:¹²

1. Natychmiast przerwać leczenie lenalidomidem
2. Skierować pacjentkę lub partnerkę pacjenta do specjalisty w dziedzinie teratologii
3. Zgłosić przypadek ciąży do odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii
4. Zapewnić pacjentce kompleksową opiekę medyczną i poradnictwo