Działania niepożądane leku Carboplatin Kabi

Karboplatyna, jako lek cytostatyczny z grupy pochodnych platyny, charakteryzuje się szeregiem działań niepożądanych, które mogą wystąpić podczas terapii. Monitorowanie pacjentów pod kątem tych działań jest kluczowym elementem opieki medycznej podczas leczenia. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych leku Carboplatin Kabi (10 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji), opracowaną na podstawie zbiorczych danych od 1893 pacjentów otrzymujących karboplatynę w monoterapii oraz doświadczeń po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹

Zaburzenia hematologiczne

Mielosupresja stanowi najpoważniejsze działanie toksyczne ograniczające dawkę karboplatyny. U pacjentów z początkowo prawidłowymi parametrami morfologii krwi obserwowano: małopłytkowość (liczba płytek poniżej 50 000/mm³) u 25% pacjentów, neutropenię (liczba granulocytów poniżej 1 000/mm³) u 18% oraz leukopenię (liczba białych krwinek poniżej 2 000/mm³) u 14% pacjentów. Najniższe wartości parametrów morfologicznych zazwyczaj występują w 21. dniu leczenia.²

Szczególne ryzyko nasilenia toksyczności hematologicznej występuje w następujących przypadkach:

• Jednoczesne stosowanie innych mielosupresyjnych leków lub form terapii
• Pacjenci wcześniej leczeni, szczególnie cisplatyną
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
• Pacjenci w złym stanie ogólnym

³

Mielosupresja, choć zwykle odwracalna, może prowadzić do poważnych powikłań – infekcyjnych (u 4% pacjentów) i krwotocznych (u 5% pacjentów). Te powikłania były przyczyną zgonu u mniej niż 1% pacjentów.⁴

Niedokrwistość ze stężeniem hemoglobiny poniżej 8 g/dl występuje u 15% pacjentów z prawidłowym początkowym stężeniem hemoglobiny, przy czym ryzyko jej wystąpienia koreluje z czasem ekspozycji na karboplatynę.⁵

Zaburzenia immunologiczne

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych są reakcje nadwrażliwości, które mogą mieć nawet charakter wstrząsu anafilaktycznego. Reakcje te mogą wystąpić najczęściej tuż po podaniu leku i manifestować się jako: obrzęk twarzy, duszność, tachykardia, niskie ciśnienie krwi, pokrzywka, wstrząs anafilaktyczny lub skurcz oskrzeli.⁶

Reakcje te przypominają obserwowane po podaniu innych leków zawierających platynę i wymagają natychmiastowego wdrożenia odpowiedniego leczenia wspomagającego.⁷

Zaburzenia neurologiczne

Po zakończeniu leczenia karboplatyną u około 4% pacjentów odnotowano przypadki neuropatii obwodowej, manifestującej się głównie parestezjami i osłabieniem głębokich odruchów ścięgnistych. Czynniki zwiększające ryzyko neuropatii to:

• Wiek powyżej 65 lat
• Wcześniejsze leczenie cisplatyną
• Długotrwałe leczenie karboplatyną

⁸

Klinicznie istotne zaburzenia czuciowe, takie jak zaburzenia widzenia i zmiana smaku, wystąpiły u około 1% pacjentów. Częstość występowania działań niepożądanych neurologicznych może być większa u pacjentów otrzymujących karboplatynę w terapii skojarzonej, co może wynikać z dłuższej ekspozycji i kumulacji leku.⁹

Ototoksyczność

U 15% pacjentów odnotowano zaburzenia słuchu niezwiązane z mową, z zaburzonym słyszeniem dźwięków o wysokiej częstotliwości (4000-8000 Hz), potwierdzone badaniami audiometrycznymi. Przypadki całkowitego niedosłuchu są bardzo rzadkie.¹⁰

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów, u których już wcześniej występowały zaburzenia słuchu po leczeniu cisplatyną, gdyż karboplatyna może nasilić istniejącą utratę słuchu.¹¹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Wymioty występują u 65% pacjentów, przy czym u jednej trzeciej z nich mają charakter ciężki. U dodatkowych 15% pacjentów występują nudności bez wymiotów. Nudności i wymioty zazwyczaj pojawiają się z opóźnieniem 6-12 godzin po podaniu leku i mijają w ciągu 24 godzin po zakończeniu leczenia.¹²

Czynniki zwiększające ryzyko wymiotów:

• Wcześniejsze leczenie przeciwnowotworowe, szczególnie cisplatyną
• Terapia skojarzona z innymi lekami wywołującymi wymioty

¹³

Działaniom niepożądanym ze strony przewodu pokarmowego można zwykle zapobiec lub je złagodzić stosując odpowiednie leki przeciwwymiotne. Inne zaburzenia żołądkowo-jelitowe obejmują: ból (8% pacjentów), biegunkę i zaparcia (po 6% pacjentów).¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

U pacjentów z początkowo prawidłową czynnością wątroby obserwowano następujące nieprawidłowości:

• Podwyższone stężenie całkowitej bilirubiny – u 5% pacjentów
• Podwyższone wartości AspAT – u 15% pacjentów
• Podwyższone wartości fosfatazy alkalicznej – u 24% pacjentów

¹⁵

Zmiany te były przeważnie łagodne i ustępowały samoistnie u około połowy pacjentów. Ciężkie podwyższenie wartości parametrów wątrobowych odnotowywano u pacjentów leczonych wysokimi dawkami karboplatyny i po autologicznym przeszczepieniu szpiku kostnego.¹⁶

W rzadkich przypadkach, po podaniu karboplatyny w dużych dawkach może wystąpić ostra i piorunująca martwica hepatocytów.¹⁷

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Podczas stosowania karboplatyny w standardowych dawkach, rozwój zaburzeń czynności nerek występuje niezbyt często, nawet bez specjalnego nawadniania lub wymuszonej diurezy. Obserwowano następujące zaburzenia:

• Wzrost stężenia kreatyniny w surowicy – u 6% pacjentów
• Wzrost stężenia azotu mocznikowego we krwi – u 14% pacjentów
• Wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi – u 5% pacjentów

¹⁸

Najbardziej czułym wskaźnikiem czynności nerek u pacjentów otrzymujących karboplatynę jest klirens kreatyniny. U 27% pacjentów, u których przed leczeniem klirens kreatyniny wynosił 60 mL/min, dochodzi do jego spadku w trakcie terapii.¹⁹

Częstość i nasilenie nefrotoksyczności mogą się zwiększać u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek przed rozpoczęciem leczenia. Konieczna jest modyfikacja dawkowania lub przerwanie leczenia w przypadku stwierdzenia umiarkowanych (klirens kreatyniny 41-59 mL/min) lub ciężkich (klirens kreatyniny 21-40 mL/min) zaburzeń czynności nerek. Stosowanie karboplatyny jest przeciwwskazane przy klirensie kreatyniny ≤20 mL/min.²⁰

Zaburzenia elektrolitowe

Karboplatyna może powodować zmniejszenie stężenia elektrolitów w surowicy:

• Sodu – u 29% pacjentów
• Potasu – u 20% pacjentów
• Wapnia – u 22% pacjentów
• Magnezu – u 29% pacjentów

²¹

Odnotowywano również przypadki wczesnej hiponatremii. Zaburzenia elektrolitowe są zwykle niewielkie i nie powodują objawów klinicznych.²²

Inne działania niepożądane

Po podaniu karboplatyny obserwowano również:

• Zespół hemolityczno-mocznicowy (pojedyncze przypadki)
• Zaburzenia układu krążenia, w tym niewydolność serca i zator (pojedyncze przypadki)
• Zaburzenia krążenia mózgowego (pojedyncze przypadki)
• Nadciśnienie tętnicze
• Łysienie
• Gorączka i dreszcze
• Zapalenie błon śluzowych
• Osłabienie, złe samopoczucie
• Zaburzenia smaku
• Wtórne nowotwory o ostrym przebiegu (w terapii skojarzonej)

²³

Reakcje miejscowe

W miejscu wstrzyknięcia leku mogą wystąpić następujące reakcje: pieczenie, ból, zaczerwienienie, obrzęk, pokrzywka, a także martwica związana z wynaczynieniem.²⁴

Tabela działań niepożądanych leku Carboplatin Kabi

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych według klasyfikacji układów i narządów MedDRA, z uwzględnieniem częstości ich występowania.²⁵

Szczególne grupy ryzyka związane z działaniami niepożądanymi

Na podstawie danych klinicznych zidentyfikowano grupy pacjentów szczególnie narażone na wystąpienie określonych działań niepożądanych po zastosowaniu karboplatyny:

Pacjenci wcześniej leczeni

Pacjenci poddawani wcześniejszemu leczeniu przeciwnowotworowemu, szczególnie cisplatyną, wykazują zwiększoną podatność na:

• Silniejszą mielosupresję
• Neuropatię obwodową
• Zaburzenia słuchu
• Zwiększone ryzyko nudności i wymiotów

²⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek przed rozpoczęciem leczenia karboplatyną istnieje podwyższone ryzyko:

• Mielosupresji
• Nasilenia nefrotoksyczności

²⁷

Pacjenci w podeszłym wieku

Pacjenci w wieku powyżej 65 lat mają większe ryzyko wystąpienia neuropatii obwodowej.²⁸

Pacjenci w złym stanie ogólnym

U pacjentów w złym stanie ogólnym zwiększa się ryzyko wystąpienia leukopenii i małopłytkowości.²⁹

Zgłaszanie działań niepożądanych po wprowadzeniu leku do obrotu

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co pozwala na nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁰