Zespół cieśni nadgarstka
Etiologia i przyczyny
Zespół cieśni nadgarstka (ZCN) jest najczęstszą neuropatią uciskową, wynikającą z podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, które u zdrowych osób wynosi około 2,5 mmHg w spoczynku i może wzrosnąć do 30 mmHg przy zgięciu nadgarstka, natomiast u pacjentów z ZCN ciśnienie waha się od 30 do 110 mmHg. Patomechanizm obejmuje mechaniczne uszkodzenie, ucisk i niedokrwienie nerwu pośrodkowego, często spowodowane obrzękiem błony maziowej i pogrubieniem więzadła poprzecznego nadgarstka. Etiologia jest najczęściej idiopatyczna (do 60% przypadków), ale istotne są czynniki genetyczne (np. mniejszy kanał nadgarstka, test kwadratu nadgarstka >0,7), urazy (złamania, zwichnięcia), choroby zapalne (reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa, amyloidoza), metaboliczne (cukrzyca 15-33%, niedoczynność/nadczynność tarczycy 2-5%) oraz hormonalne (ciąża, menopauza). Kobiety mają trzykrotnie wyższe ryzyko ze względu na anatomicznie mniejszą przestrzeń kanału.
- Etiologia Zespołu Cieśni Nadgarstka
- Idiopatyczny ZCN
- Czynniki genetyczne i anatomiczne
- Urazy i schorzenia strukturalne
- Choroby zapalne i zwyrodnieniowe
- Schorzenia endokrynologiczne i metaboliczne
- Czynniki hormonalne i zmiany płynowe
- Otyłość i czynniki stylu życia
- Czynniki zawodowe i przeciążenie
- Guzy i zmiany strukturalne
- Inne przyczyny
- Współwystępowanie wielu czynników ryzyka
Etiologia Zespołu Cieśni Nadgarstka
Zespół cieśni nadgarstka (ZCN) jest najczęstszą neuropatią uciskową, stanowiącą około 90% wszystkich przypadków neuropatii. Schorzenie to powstaje, gdy nerw pośrodkowy zostaje uciśnięty podczas przejścia przez kanał nadgarstka, prowadząc do neuropatii z uwięźnięcia. Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka jest zwiększone ciśnienie w obrębie kanału nadgarstka.12
W normalnych warunkach ciśnienie w kanale nadgarstka wynosi około 2,5 mmHg w spoczynku, przy nadgarstku w pozycji neutralnej, i może wzrosnąć do 30 mmHg przy zgięciu nadgarstka. U pacjentów z zespołem cieśni nadgarstka ciśnienie to waha się od 30 do 110 mmHg, co prowadzi do ucisku nerwu pośrodkowego.3
Mechanizm powstawania zespołu cieśni nadgarstka polega na uszkodzeniu mechanicznym, podwyższonym ciśnieniu i uszkodzeniu niedokrwiennym nerwu pośrodkowego. Chociaż dokładna etiologia zwiększonego ciśnienia w kanale nadgarstka pozostaje niepewna, kilka stanów zwiększa ryzyko wystąpienia ZCN u pacjentów.4
Idiopatyczny ZCN
W większości przypadków zespół cieśni nadgarstka nie ma określonej przyczyny i jest klasyfikowany jako idiopatyczny. Nawet do 60% przypadków może nie mieć zidentyfikowanej przyczyny.56 Często przyczyną jest kombinacja czynników ryzyka, które przyczyniają się do rozwoju choroby, a nie pojedynczy problem z samym nerwem.7
W przypadkach idiopatycznych najczęstszą przyczyną ucisku nerwu jest patologiczna (zapalona) błona maziowa, która prowadzi do zwężenia kanału nadgarstka i ucisku nerwu pośrodkowego.8 Badania sugerują, że obrzęk ten jest spowodowany nagromadzeniem płynu maziowego pod wyściółką, co prowadzi do pogrubienia więzadła poprzecznego nadgarstka i zwiększonego ucisku na nerw.9
Czynniki genetyczne i anatomiczne
Czynniki genetyczne są uważane za jedne z najważniejszych determinantów rozwoju zespołu cieśni nadgarstka.10 Niektóre osoby rodzą się z mniejszym kanałem nadgarstka, co zwiększa podatność na zespół cieśni nadgarstka. Ta cecha może być dziedziczona rodzinnie.1112
Test kwadratu nadgarstka mierzy stosunek grubości nadgarstka do jego szerokości, a wartość przekraczająca 0,7 wskazuje na wyższe ryzyko rozwoju ZCN.13 Dziedziczna neuropatia z podatnością na porażenie z ucisku to stan genetyczny, który wydaje się zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju ZCN.14
Ponadto ZCN występuje częściej u osób z wrodzonymi małymi kanałami nadgarstka.15 Kobiety mają trzykrotnie większe ryzyko zachorowania na zespół cieśni nadgarstka niż mężczyźni, prawdopodobnie ze względu na anatomicznie mniejszą średnicę przestrzeni kanału nadgarstka w porównaniu do mężczyzn.1617
Urazy i schorzenia strukturalne
Urazy nadgarstka mogą być znaczącą przyczyną zespołu cieśni nadgarstka. Złamanie nadgarstka może zwęzić kanał nadgarstka i podrażnić nerw.18 Może się to również zdarzyć z powodu obrzęku i stanu zapalnego wywołanego przez reumatoidalne zapalenie stawów lub inne choroby.19
Przykłady urazowych przyczyn zespołu cieśni nadgarstka obejmują:2021
- Złamania lub nieprawidłowe zrośnięcia kości nadgarstka
- Złamania kości promieniowej dalszej
- Zwichnięcia lub podwichnięcia kości nadgarstka
- Krwawienie i obrzęk po złamaniu lub zwichnięciu
- Skręcenia nadgarstka
- Nieprawidłowo wygojone złamania nadgarstka
Anomalie kostne w kanale nadgarstka zwężają średnicę kanału. Urazy takie jak złamania Collesa, złamania kości nadgarstka oraz zwichnięcia kości nadgarstka i złamania dalszej części kości promieniowej również mogą prowadzić do ostrego zespołu cieśni nadgarstka.24
Choroby zapalne i zwyrodnieniowe
Szereg schorzeń zapalnych i zwyrodnieniowych może prowadzić do zwiększonego ciśnienia w kanale nadgarstka i rozwoju zespołu cieśni nadgarstka:2526
- Reumatoidalne zapalenie stawów – powoduje zapalenie i obrzęk w stawach i innych częściach ciała, co może prowadzić do obrzęku tkanek w kanale nadgarstka
- Dna moczanowa – guzki dnawcze mogą uciskać nerw
- Zapalenie pochewek ścięgnistych – zapalenie ścięgien zginaczy zwiększa ciśnienie w kanale
- Choroba zwyrodnieniowa stawów – może zmniejszać przestrzeń kanału nadgarstka
- Łuszczyca stawowa – może powodować zapalenie powodujące obrzęk w kanale nadgarstka
- Amyloidoza – odkładanie białek amyloidowych w tkankach
Choroby autoimmunologiczne, w których układ odpornościowy organizmu nieprawidłowo atakuje własne tkanki, powodując rozległy stan zapalny, w wielu przypadkach wpływają na kanał nadgarstka.29 Pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów mają znacznie wyższe prawdopodobieństwo rozwoju zespołu cieśni nadgarstka.30
Schorzenia endokrynologiczne i metaboliczne
Zespół cieśni nadgarstka jest często obserwowany w chorobach takich jak cukrzyca, dysfunkcja tarczycy, choroby tkanki łącznej, amyloidoza, różne choroby zakaźne i zapalne, takie jak borelioza i sarkoidoza oraz przewlekła niewydolność nerek.31 Badania wykazały występowanie cukrzycy u 15-33% pacjentów z ZCN, niedoczynności/nadczynności tarczycy u 2-5% oraz zapalenia stawów u 1-2,1%.32
Cukrzyca to zaskakująca przyczyna zespołu cieśni nadgarstka. Chociaż cukrzyca nie wiąże się z urazem lub nadmiernym użytkowaniem nadgarstka, nieleczona cukrzyca może uszkodzić nerwy. Jeśli poziom cukru we krwi pozostaje zbyt wysoki przez zbyt długi czas, z czasem nerwy w kończynach mogą zostać uszkodzone. Naturalną reakcją organizmu na uszkodzenie jest obrzęk, aby wszystkie części ciała mogły się zagoić. W rezultacie nerw pośrodkowy w nadgarstku może ulec obrzękowi, prowadząc do zespołu cieśni nadgarstka, gdy zostanie uciśnięty.33
Niedoczynność tarczycy może powodować powiększenie nerwu pośrodkowego, co zwiększa ryzyko jego ucisku.34 Akromegalia, powodująca nadmierne wydzielanie hormonów wzrostu, prowadzi do rozrostu tkanek miękkich i kości wokół kanału nadgarstka, uciskając nerw pośrodkowy.35
Czynniki hormonalne i zmiany płynowe
Zmiany hormonalne i zatrzymanie płynów mogą prowadzić do zespołu cieśni nadgarstka, szczególnie u kobiet:3637
- Ciąża – zmiany hormonalne podczas ciąży mogą powodować obrzęk, który zwiększa ciśnienie w kanale nadgarstka. ZCN występuje u około 25% kobiet w ciąży, ale zwykle ustępuje po porodzie
- Menopauza – zmiany hormonalne związane z menopauzą lub usunięciem jajników mogą powodować kurczenie się kanału nadgarstka
- Karmienie piersią – może wpływać na poziom hormonów i zatrzymanie płynów
- Doustne środki antykoncepcyjne – mogą wpływać na gospodarkę płynową i poziom hormonów
Ciąża może ujawnić objawy u osób genetycznie predysponowanych, co może być spowodowane tymczasowymi zmianami hormonalnymi i zwiększoną ilością płynów powodującą ucisk w kanale nadgarstka.40 Około 50% wszystkich kobiet w ciąży doświadcza oznak i objawów zespołu cieśni nadgarstka.41
Otyłość i czynniki stylu życia
Otyłość jest znaczącym czynnikiem ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka.42 Zasugerowano w literaturze, że ciśnienie hydrostatyczne wynikające ze zwiększenia tkanki tłuszczowej wokół nerwu u osób otyłych powoduje spowolnienie przewodnictwa czuciowego nerwu pośrodkowego.43
Zwiększona masa ciała może zwiększać ciśnienie na nerw pośrodkowy poprzez wywoływanie stanu zapalnego i gromadzenie się płynu w przestrzeniach powięziowych.44 Pacjenci z zespołem cieśni nadgarstka mają 34% prawdopodobieństwo bycia otyłymi.45
Inne czynniki stylu życia związane z ZCN obejmują:4647
- Palenie tytoniu – wpływa na przepływ krwi do nerwów
- Wysoki poziom sodu w diecie – może prowadzić do zatrzymania płynów
- Siedzący tryb życia – może przyczyniać się do rozwoju ZCN
- Nadmierne spożycie alkoholu – osoby spożywające zbyt dużo alkoholu mają większą szansę na zachorowanie na zespół cieśni nadgarstka
Czynniki zawodowe i przeciążenie
Chociaż związek między czynnościami zawodowymi a zespołem cieśni nadgarstka jest kontrowersyjny, pewne czynniki związane z pracą mogą zwiększać ryzyko rozwoju ZCN:5051
- Powtarzalne ruchy nadgarstka – powtarzanie tych samych ruchów dłoni i nadgarstka przez dłuższy czas może podrażnić ścięgna w nadgarstku, powodując obrzęk, który wywiera nacisk na nerw
- Wibracje – długotrwałe narażenie na wibrujące narzędzia, takie jak wiertarki elektryczne
- Pozycja nadgarstka – wykonywanie czynności wymagających ekstremalnego zgięcia lub wyprostu dłoni i nadgarstka przez dłuższy czas
- Powtarzalne ruchy chwytne – takie jak przy pracy na linii montażowej
Powtarzalne mikrourazy nadgarstka, które są przewidywane jako najczęstsza przyczyna idiopatycznej choroby, są ściśle związane z zawodem. Jednym z znanych faktów dotyczących ZCN jest to, że ZCN jest również definiowany wśród chorób zawodowych.54
Zawody, które wiążą się z powtarzalnymi, niewielkimi czynnościami rąk, takimi jak praca na linii montażowej, oraz te, które wymagają częstego, powtarzalnego chwytania dłońmi, takimi jak sport i niektóre aktywności fizyczne, zwiększają ryzyko ZCN.55
Guzy i zmiany strukturalne
Guzy i zmiany strukturalne mogą również prowadzić do zespołu cieśni nadgarstka, chociaż są mniej powszechną przyczyną:5657
- Torbiele ganglionowe
- Guzy (włókniak nerwowy, naczyniak, tłuszczak, kostniak kostninowy)
- Naczyniaki
- Tłuszczakowa hamartoma włóknista
- Guz olbrzymiokomórkowy pochewki ścięgnistej
- Masy ksobne (ksentofibromatoza, guz dnawczy)
Zespół cieśni nadgarstka może być spowodowany kompresją (ущемлением) nerwu pośrodkowego, zapaleniem i powiększeniem nerwu pośrodkowego, zapaleniem i powiększeniem ścięgien, pogrubieniem więzadła poprzecznego nadgarstka lub obecnością zmiany masowej (na przykład guza lub torbieli) w kanale nadgarstka lub kombinacją tych czynników.60
Inne przyczyny
Inne, rzadsze przyczyny zespołu cieśni nadgarstka obejmują:6162
- Anomalie mięśni i ścięgien
- Przetrwała tętnica pośrodkowa (zakrzepica, tętniak lub malformacja tętniczo-żylna)
- Zakażenia dłoniowe
- Oparzenia nadgarstka
- Rodzinne lub idiopatyczne pogrubienie więzadła poprzecznego nadgarstka
- Zaburzenia spichrzeniowe lizosomów, takie jak mukopolisacharydoza typu I (najczęstsza przyczyna u dzieci)
- Mózgowe porażenie dziecięce atotoidowo-dystoniczne
- Hemodializa długotrwała
- Niedobór pirydoksyny (witaminy B6)
- Zespół wstrząsu toksycznego
Niektóre badania sugerują, że czynniki psychospołeczne (takie jak stres) mogą również przyczyniać się do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka.65 Istnieje złożony, ale określony związek między stresem, lękiem a zespołem cieśni nadgarstka.66
Współwystępowanie wielu czynników ryzyka
W większości przypadków zespół cieśni nadgarstka jest wynikiem kombinacji czynników, a nie pojedynczej przyczyny.67 Istnieje wiele czynników ryzyka, które mogą przyczyniać się do zwiększonego ucisku lub podrażnienia nerwu pośrodkowego w przestrzeni kanału nadgarstka.68
Badania wykazały, że czynniki ryzyka w populacji ogólnej obejmowały czynności powtarzalne wymagające wyprostu lub zgięcia nadgarstka, otyłość, szybkie odchudzanie, niższy wzrost, histerektomię bez owariektomii i niedawną menopauzę.69
Zespół cieśni nadgarstka może rozwinąć się, gdy kanał nadgarstka zostaje zmodyfikowany, równowaga płynowa w organizmie ulega zmianie lub występują bezpośrednie czynniki neuropatyczne.70
Zrozumienie wielu przyczyn zespołu cieśni nadgarstka jest pierwszym krokiem w kierunku profilaktyki i skutecznego leczenia.71 Wczesna diagnoza i leczenie są niezbędne, ponieważ nieleczony zespół cieśni nadgarstka może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia nerwów i mięśni.72
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.