Wstrząs mózgu
Objawy
Wstrząs mózgu (mTBI) to łagodny uraz traumatyczny mózgu, wynikający z gwałtownego przemieszczenia mózgu w czaszce, prowadzący do zmian chemicznych i uszkodzeń komórek nerwowych. Objawy obejmują szeroki zakres dolegliwości fizycznych (ból głowy, nudności, zaburzenia równowagi, diplopia, fotofobię, tinnitus), poznawczych (dezorientacja, amnezja, trudności z koncentracją i przetwarzaniem informacji) oraz emocjonalnych (drażliwość, depresja, lęk). Objawy mogą pojawić się natychmiast lub z opóźnieniem do kilku dni po urazie. Standardowy czas powrotu do zdrowia wynosi około 14 dni u dorosłych i 30 dni u dzieci, jednak 20-50% pacjentów doświadcza utrzymujących się objawów po miesiącu, definiowanych jako zespół po wstrząsie mózgu (PCS). Czynniki ryzyka przedłużonego zdrowienia to m.in. wiek, płeć, wcześniejsze urazy, ciężkość początkowych objawów oraz współistniejące zaburzenia psychiczne.
- Definicja oraz charakterystyka wstrząsu mózgu
- Objawy wstrząsu mózgu
- Progresja objawów wstrząsu mózgu
- Czas trwania objawów wstrząsu mózgu
- Czynniki ryzyka i powikłania
- Objawy alarmowe wymagające natychmiastowej pomocy medycznej
- Specyficzne wzorce objawów w różnych regionach mózgu
- Zaburzenia sensoryczne po wstrząsie mózgu
- Wstrząs mózgu u różnych grup wiekowych
- Wstrząs mózgu u dzieci i nastolatków
- Wstrząs mózgu u niemowląt i małych dzieci
- Wstrząs mózgu u dorosłych i osób starszych
- Znaczenie odpoczynku i stopniowego powrotu do aktywności
- Kiedy należy szukać pomocy medycznej
- Zindywidualizowane podejście do leczenia
- Zapobieganie ponownemu wstrząsowi mózgu
- Wnioski
Definicja oraz charakterystyka wstrząsu mózgu
Wstrząs mózgu (łac. concussio cerebri) to łagodny uraz traumatyczny mózgu (mTBI – mild Traumatic Brain Injury), który wpływa na funkcjonowanie mózgu. Jest to konsekwencja uderzenia, wstrząsu lub szarpnięcia głowy lub ciała, powodującego gwałtowne przemieszczenie mózgu w obrębie czaszki. Ruch ten może wywołać odbijanie się lub skręcanie mózgu w czaszce, co prowadzi do zmian chemicznych w mózgu oraz może rozciągać i uszkadzać komórki mózgowe 12.
Wstrząs mózgu był kiedyś uważany za niewielki uraz, który nie powoduje długotrwałych powikłań. Jednak najnowsze badania wykazały, że od 20% do 50% pacjentów zgłasza utrzymujące się skutki uboczne po upływie miesiąca od urazu 3. Jest to zatem poważne schorzenie, które może znacząco różnić się pod względem ciężkości i czasu trwania objawów.
Objawy wstrząsu mózgu
Objawy wstrząsu mózgu mogą być subtelne i nie zawsze pojawiają się natychmiast po urazie. Mogą wystąpić w ciągu kilku minut, godzin, a nawet dni po zdarzeniu 45. Każdy wstrząs mózgu jest unikalny, więc nie ma dwóch wstrząsów, które prezentowałyby dokładnie takie same objawy, ich intensywność, czas rozwoju i ustąpienia 6.
Objawy fizyczne
Fizyczne objawy wstrząsu mózgu są zwykle najbardziej oczywiste i mogą obejmować:
- Ból głowy lub uczucie ciśnienia w głowie 7
- Ból szyi 8
- Problemy z równowagą (w tym zawroty głowy) 9
- Uczucie oszołomienia 10
- Nudności i wymioty 11
- Podwójne widzenie (diplopia) 12
- Niewyraźne widzenie 13
- Wrażliwość na światło (fotofobia) 14
- Szum w uszach (tinnitus) 15
- Wrażliwość na dźwięki (hyperacusis) 16
- Tymczasowa utrata przytomności (omdlenie) 17
- Zmęczenie lub mała energia 18
- Utrata węchu lub smaku 19
Objawy poznawcze
Wstrząs mózgu może zaburzać normalne funkcjonowanie mózgu i powodować:
- Dezorientację 20
- Uczucie „zamglenia” lub odmienności od zwykłego stanu 21
- Trudności z koncentracją lub skupieniem 22
- Amnezję lub krótkotrwałą utratę pamięci 2324
- Trudności z zapamiętywaniem nowych informacji 25
- Trudności z rozumowaniem (rozwiązywanie problemów) 26
- Spowolnione „przetwarzanie” (zmniejszona zdolność do przemyślenia problemów) 27
- Opóźniony czas reakcji 28
Objawy emocjonalne
Wstrząs mózgu może również wpływać na sferę emocjonalną, powodując:
- Drażliwość 29
- Wahania nastroju 30
- Depresję lub smutek 31
- Nowy lub zwiększony niepokój lub nerwowość 32
- Zmniejszoną tolerancję na stres 33
- Zmianę osobowości lub zachowania 34
- Agresję 35
Zaburzenia snu
Wstrząs mózgu może zakłócać normalne rytmy snu, powodując:
- Uczucie senności lub zmęczenia 36
- Trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu 37
- Spanie mniej niż zwykle 38
- Spanie więcej niż zwykle 39
- Nadmierną senność 40
Progresja objawów wstrząsu mózgu
Czas wystąpienia objawów
Objawy wstrząsu mózgu mogą pojawić się w różnym czasie po urazie:
- Natychmiast po urazie 41
- W ciągu kilku godzin 42
- W ciągu 24-48 godzin 43
- W ciągu kilku dni po urazie 44
Objawy są zwykle najsilniejsze bezpośrednio po urazie (zazwyczaj 1-2 dni po urazie) 45. Jednak w niektórych przypadkach mogą one rozwijać się stopniowo lub pogarszać się w ciągu kolejnych dni. Jest to szczególnie ważne, ponieważ opóźnione objawy mogą być trudne do powiązania z pierwotnym urazem głowy 46.
Fazy wstrząsu mózgu
Proces zdrowienia po wstrząsie mózgu można podzielić na kilka faz:
Faza ostra – początkowy okres po doznaniu wstrząsu mózgu, w którym pacjent wciąż doświadcza objawów. Faza ta może trwać tydzień lub dłużej. W fazie ostrej wstrząśniony mózg wymaga umysłowego i fizycznego odpoczynku, aby dojść do siebie po urazie 47.
Osoby, które doznały wstrząsu mózgu, powinny unikać wysyłania wiadomości tekstowych, korzystania z komputera, gier wideo, telewizji, prowadzenia pojazdu, głośnej muzyki i słuchania muzyki przez słuchawki, ponieważ wszystkie te czynności zmuszają mózg do intensywniejszego przetwarzania informacji i mogą zaostrzać objawy oraz spowalniać proces powrotu do zdrowia 48.
Faza zdrowienia – występuje, gdy pacjent odczuwa fizyczną poprawę, taką jak ustąpienie bólu głowy, oraz gdy wyniki testów neurokognitywnych po wstrząsie mózgu ulegają poprawie 49.
Jednakże w fazie zdrowienia mogą być wymagane dostosowania akademickie, ponieważ wstrząs mózgu może nadal wpływać na myślenie, uwagę, koncentrację, pamięć, szybkość uczenia się i przetwarzanie informacji 50.
Faza przewlekła – występuje w niektórych przypadkach, gdy pacjent może doświadczać bardziej długotrwałych (przewlekłych) problemów z funkcjami poznawczymi 51.
Jeśli nieleczone, problemy te mogą znacząco wpływać na całe życie pacjenta 52. Pacjenci, którzy znajdują się w przewlekłej fazie wstrząsu mózgu, będą kierowani do specjalistów neurorehabilitacji, którzy będą leczyć przewlekłe objawy 53.
Czynniki wpływające na progresję objawów
Istnieje wiele czynników, które mogą wpływać na progresję objawów wstrząsu mózgu:
- Wiek: dzieci i osoby starsze zazwyczaj potrzebują więcej czasu na powrót do zdrowia 5455
- Historia wcześniejszych wstrząsów mózgu: osoby, które miały już wstrząs mózgu, są bardziej narażone na wystąpienie objawów szybciej i na dłuższy okres 56
- Płeć: kobiety i mężczyźni z wstrząsem mózgu mają różne objawy, a ich powrót do zdrowia również jest różny 57
- Początkowy ciężar objawów: osoby z większą liczbą objawów bezpośrednio po urazie mogą mieć dłuższy okres zdrowienia 58
- Historia problemów ze zdrowiem psychicznym 59
- Jednoczesne zaangażowanie szyjne 60
- Niewydolność konwergencji (problem z widzeniem obuocznym) 61
Czas trwania objawów wstrząsu mózgu
Typowy czas zdrowienia
Czas potrzebny na powrót do zdrowia po wstrząsie mózgu jest różny dla każdej osoby i zależy od wielu czynników. Jednak można wyróżnić pewne ogólne wzorce:
- Dla większości osób objawy ustępują w ciągu kilku dni do kilku tygodni 6263
- Około 80% wstrząsów mózgu ustępuje w ciągu 7-14 dni, średnio 10 dni 64
- U dorosłych powyżej 18. roku życia normalny powrót do zdrowia wynosi około 14 dni 6566
- U osób poniżej 18. roku życia normalny powrót do zdrowia wynosi około 30 dni 6768
- Dzieci i nastolatki potrzebują zwykle więcej czasu na powrót do zdrowia niż dorośli 69
Kluczem do szybkiego powrotu do zdrowia jest zarówno odpoczynek fizyczny, jak i umysłowy 70. Odzyskiwanie sił po wstrząsie mózgu to złożony i dynamiczny proces, który wymaga zindywidualizowanego planu, ponieważ każdy wstrząs mózgu jest wyjątkowy 71.
Przedłużające się objawy wstrząsu mózgu
W niektórych przypadkach objawy wstrząsu mózgu mogą utrzymywać się dłużej niż typowo. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 4 tygodnie, określa się je jako utrzymujące się objawy po wstrząsie mózgu 72. Ten stan jest również znany jako zespół po wstrząsie mózgu (PCS – Post-Concussion Syndrome) 73.
Badania pokazują, że:
- Od 10% do 30% osób doświadczających wstrząsu mózgu może mieć przedłużone zdrowienie 74
- Do 50% pacjentów zgłasza utrzymujące się objawy 3 miesiące po urazie, a po roku liczba ta spada do 10-15% 75
- Jedne badanie wykazało, że 50% osób zgłaszało trzy lub więcej objawów po roku od urazu, a 70% zgłaszało co najmniej jeden problematyczny objaw 76
- Inne badanie oszacowało, że od 11,4% do 38,7% osób z wstrząsem mózgu rozwinie zespół po wstrząsie mózgu 77
Zespół po wstrząsie mózgu
Zespół po wstrząsie mózgu (PCS) jest zdefiniowany jako zespół objawów, które utrzymują się po normalnym okresie zdrowienia po wstrząsie mózgu. Objawy te mogą trwać tygodniami, miesiącami, a nawet latami po urazie 78.
Objawy PCS są podobne do objawów wstrząsu mózgu, ale utrzymują się dłużej. Mogą obejmować:
- Bóle głowy, które mogą przypominać migreny 79
- Zawroty głowy lub problemy z równowagą 80
- Zmęczenie lub niski poziom energii 81
- Drażliwość, niepokój lub depresję 82
- Problemy ze snem (zbyt duża lub zbyt mała ilość snu) 83
- Słabą koncentrację i pamięć 84
- Szum w uszach 85
- Niewyraźne widzenie 86
- Wrażliwość na hałas i światło 87
- Nudności lub wymioty 88
- Ból szyi 89
Leczenie PCS koncentruje się głównie na łagodzeniu poszczególnych objawów, ponieważ podstawowa przyczyna PCS nie jest znana i dlatego nie można jej leczyć jako stanu 90. PCS może być niezwykle uciążliwy dla życia pacjenta, wpływając na zdolność do pracy, nauki i utrzymania normalnych relacji społecznych 91.
Czynniki ryzyka i powikłania
Czynniki ryzyka dla przedłużonych objawów
Niektóre osoby mogą być bardziej narażone na rozwój przedłużonych objawów po wstrząsie mózgu. Czynniki ryzyka obejmują:
- Wiek: dzieci i osoby starsze zwykle potrzebują więcej czasu na powrót do zdrowia 92
- Płeć: kobiety mogą być bardziej narażone na przedłużone zdrowienie 93
- Historia wcześniejszych wstrząsów mózgu 94
- Historia migren 95
- Historia zaburzeń psychicznych 96
- Historia ADHD, trudności w uczeniu się lub zaburzeń wzroku 97
- Poważniejszy początkowy uraz 98
- Podwójny uraz (np. uderzenie w głowę, a następnie uderzenie głową o lód, deskę lub boisko) 99
Powikłania wstrząsu mózgu
Wstrząsy mózgu (zwłaszcza powtarzające się) mogą powodować poważne powikłania, w tym:
Zespół po wstrząsie mózgu (PCS) – gdy objawy utrzymują się dłużej niż zwykle po pierwotnym urazie 100.
Zespół drugiego uderzenia (SIS) – występuje, gdy osoba doświadcza drugiego wstrząsu mózgu przed całkowitym wyzdrowieniem po pierwszym. Zwiększa to ryzyko poważnych powikłań, takich jak obrzęk mózgu i krwawienie. SIS może być śmiertelny 101. Ryzyko zespołu drugiego uderzenia jest wyższe w sportach takich jak boks, futbol, hokej na lodzie lub na rolkach, piłka nożna, baseball, koszykówka i narciarstwo 102.
Przewlekła encefalopatia pourazowa (CTE) – doświadczanie wielu wstrząsów mózgu i innych urazów głowy zwiększa ryzyko CTE. CTE wpływa na funkcjonowanie obszarów mózgu, ich komunikację i współpracę 103. Powtarzające się, niewłaściwie leczone wstrząsy mózgu zostały powiązane z takimi schorzeniami jak demencja i przewlekła encefalopatia pourazowa (CTE) 104.
W związku z tymi ryzykami, nigdy nie należy wracać do gry lub intensywnej aktywności natychmiast po wstrząsie mózgu. Eksperci zalecają, aby dorośli, dzieci i nastolatki sportowcy z wstrząsem mózgu nie wracali do gry tego samego dnia, w którym doznali urazu 105.
Objawy alarmowe wymagające natychmiastowej pomocy medycznej
Niektóre objawy wstrząsu mózgu mogą wskazywać na poważniejszy problem i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Należą do nich:
- Powtarzające się nudności lub wymioty 106
- Niezwykłe zachowanie, zwiększone zamieszanie, niepokój lub pobudzenie 107
- Ból głowy, który się nasila i nie ustępuje 108
- Utrata przytomności, nawet krótkotrwała 109
- Drgawki lub konwulsje 110
- Silny ból głowy, który się nasila i nie ustępuje 111
- Niezdolność do rozpoznania osób lub miejsc lub narastające zamieszanie 112
- Drętwienie 113
- Zamazana mowa 114
- Niewyraźne widzenie 115
- Jedna źrenica większa od drugiej 116
- Słabość lub zmniejszona koordynacja 117
- Niezwykłe zachowanie, niepokój, pobudzenie 118
- Ból szyi 119
- Amnezja lub problemy z pamięcią 120
Jeśli ktoś doświadcza któregokolwiek z powyższych objawów po urazie głowy, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, pogotowiem ratunkowym lub udać się do najbliższego oddziału ratunkowego 121.
Specyficzne wzorce objawów w różnych regionach mózgu
Różnorodność objawów po wstrząsie mózgu wskazuje, jak wiele różnych regionów mózgu może być zaangażowanych podczas pojedynczego urazu wstrząsowego, i dlaczego uszkodzenie określonych regionów mózgu może wyjaśniać specyficzne dla pacjenta objawy 122.
Objawy związane z uszkodzeniem określonych regionów mózgu
Różne regiony mózgu, gdy są dotknięte wstrząsem mózgu, mogą prowadzić do specyficznych wzorców objawów:
Ciało migdałowate – powszechne objawy po wstrząsie mózgu związane z ciałem migdałowatym mogą prowadzić do objawów somatycznych (np. bóle głowy), poznawczych (np. uczucie spowolnienia lub zamglenia, trudności z koncentracją lub zapamiętywaniem), emocjonalnych (np. drażliwość, smutek, nerwowość, większa emocjonalność) lub objawów snu (np. problemy z zasypianiem, utrata snu) 123.
Przednia bruzda śródciemieniowa – objawy po wstrząsie mózgu związane z przednią bruzdą śródciemieniową to objawy somatyczne (np. wrażliwość na światło, wrażliwość na hałas, problemy z kontrolą motoryczną, problemy z widzeniem) i objawy poznawcze (np. uczucie spowolnienia) 124.
Obszar Broca – po wstrząsie mózgu, uraz obszaru Broca może objawiać się jako objawy poznawcze (np. uczucie spowolnienia lub zamglenia, trudności z koncentracją lub zapamiętywaniem lub zaburzenia mowy i języka) 125.
Hipokamp – powszechne objawy po wstrząsie mózgu związane z ogniskowym uszkodzeniem hipokampa mogą mieć charakter poznawczy (np. uczucie zamglenia lub trudności z zapamiętywaniem) lub emocjonalny (np. uczucie większej emocjonalności, smutek i nerwowość) 126.
Dolny płat ciemieniowy – ogólnie rzecz biorąc, powszechne objawy po wstrząsie mózgu wynikające z uszkodzenia dolnego płata ciemieniowego obejmowałyby objawy somatyczne (np. bóle głowy, problemy z równowagą, zawroty głowy, wrażliwość na światło lub hałas, problemy z widzeniem i motoryką) oraz objawy poznawcze (np. uczucie spowolnienia lub zamglenia, trudności z koncentracją lub zapamiętywaniem) 127.
Kora przedruchowa – objawy po wstrząsie mózgu, które mogą wynikać z urazu kory przedruchowej, byłyby przede wszystkim somatyczne (np. bóle głowy, nudności, problemy z równowagą, zawroty głowy, zmęczenie i problemy z kontrolą motoryczną), ale mogłyby również obejmować objawy poznawcze (np. uczucie spowolnienia, problemy językowe lub trudności z zapamiętywaniem) 128.
Pierwotna kora somatosensoryczna – tak więc, objawy po wstrząsie mózgu można oczekiwać w obecności pierwotnego urazu somatosensorycznego jako głównie objawy somatyczne (np. bóle głowy, nudności, wymioty, problemy z równowagą, wrażliwość na światło, wrażliwość na hałas, ból ciała, drętwienie lub problemy z widzeniem) 129.
Powszechne objawy po wstrząsie mózgu mogą mieć charakter somatyczny (np. problemy z równowagą, zmęczenie, ból ciała, problemy z kontrolą motoryczną), poznawczy (np. uczucie spowolnienia, trudności z koncentracją) lub emocjonalny (np. drażliwość, uczucie większej emocjonalności) 130.
Zaburzenia sensoryczne po wstrząsie mózgu
Wpływ na wzrok
Problemy ze wzrokiem są bardzo powszechne po wstrząsie mózgu. Każdy uraz, który wpływa na oczy, mózg lub sposób, w jaki się ze sobą komunikują, wpływa na naszą zdolność do prawidłowego widzenia 131. 90% pacjentów z traumatycznymi urazami mózgu będzie cierpieć na objawy wzrokowe 132.
Problemy te mogą obejmować:
- Niewyraźne lub podwójne widzenie 133
- Wrażliwość na światło (fotofobia) 134
- Trudności z wizualnym śledzeniem i skupianiem się 135
Wpływ na słuch i równowagę
Podobnie, problemy przedsionkowe mogą prowadzić do objawów PCS. Wstrząsy mózgu mogą zakłócać połączenie między układem przedsionkowym (znajdującym się w uchu wewnętrznym) a mózgiem i prowadzić do objawów takich jak zawroty głowy, zła postawa, niestabilność podczas chodzenia, zmęczenie i trudności w wykonywaniu rutynowych codziennych czynności 136.
Po wstrząsie mózgu pacjenci mogą również doświadczać:
- Szumu w uszach (tinnitus) 137
- Wrażliwości na dźwięki (hyperacusis) 138
- Trudności w odróżnianiu słów w hałaśliwym otoczeniu, chociaż ogólny słuch może być dobry 139
Uszkodzenie komórek słuchowych może powodować szum w uszach (znany jako tinnitus), utratę słuchu, wrażliwość na hałas i niezdolność do prawidłowego przetwarzania dźwięków, takich jak mowa 140.
Inne zaburzenia sensoryczne
Wstrząs mózgu może również powodować inne zaburzenia sensoryczne, takie jak:
- Utrata węchu lub smaku 141
- Wrażliwość na światło i dźwięk 142
- Problemy z przetwarzaniem dźwięków 143
Wstrząs mózgu u różnych grup wiekowych
Wstrząs mózgu u dzieci i nastolatków
Dzieci i nastolatki mogą doświadczać tych samych objawów wstrząsu mózgu co dorośli, ale ich zdrowienie może trwać dłużej 144.
U dzieci poniżej 18. roku życia normalny czas zdrowienia po wstrząsie mózgu wynosi około 30 dni 145. Dzieci mogą potrzebować dłuższej przerwy od aktywności szkolnych i sportowych 146.
U około 25% dzieci objawy mogą utrzymywać się dłużej. Jest to nazywane zespołem utrzymujących się objawów po wstrząsie mózgu (Post-Concussion Syndrome) 147. Dzieci mogą być narażone na wyższe ryzyko utrzymujących się objawów, jeśli mają historię lęku lub stanów emocjonalnych, zaburzeń uwagi lub uczenia się, lub doświadczyły częstych bólów głowy lub migren przed urazem 148.
Wstrząs mózgu u niemowląt i małych dzieci
Niemowlęta i małe dzieci prawdopodobnie nie będą w stanie wyjaśnić lub powiedzieć o swoich objawach wstrząsu mózgu 149. Oznaki, że dziecko ma uraz głowy, mogą nie stać się jasne aż do kilku godzin lub dni później 150.
U niemowląt i małych dzieci można zauważyć:
- Zmiany w zabawie lub utratę zainteresowania ulubionymi zajęciami 151
- Nadmierne płakanie (więcej niż zwykle/dziecko nie może być pocieszone) 152
- Ospałość (dziecko czuje się wiotkie w ramionach) 153
- Utratę nowych umiejętności, takich jak chodzenie lub trening toaletowy 154
- Odmowę jedzenia lub karmienia piersią 155
- Obrzęk skóry głowy lub miękkiego miejsca 156
Wstrząs mózgu u dorosłych i osób starszych
U dorosłych powyżej 18. roku życia normalny czas zdrowienia wynosi około 14 dni 157. Osoby starsze mogą potrzebować więcej czasu na powrót do zdrowia 158.
Wstrząsy mózgu u osób starszych mogą być również niebezpieczne, ponieważ często są pomijane 159. Może to prowadzić do opóźnionego leczenia i potencjalnie gorszych wyników.
Znaczenie odpoczynku i stopniowego powrotu do aktywności
Odpoczynek jako podstawa leczenia
Odpoczynek jest najlepszym sposobem na powrót do zdrowia po wstrząsie mózgu. Trzeba odpocząć zarówno ciałem, jak i mózgiem 160. W fazie ostrej wstrząśniony mózg wymaga umysłowego i fizycznego odpoczynku, aby dojść do siebie po urazie 161.
Osoby z wstrząsem mózgu powinny unikać:
- Wysyłania wiadomości tekstowych 162
- Korzystania z komputera 163
- Gier wideo 164
- Oglądania telewizji 165
- Prowadzenia pojazdu 166
- Głośnej muzyki 167
- Słuchania muzyki przez słuchawki 168
Wszystkie te czynności zmuszają mózg do intensywniejszego przetwarzania informacji i mogą zaostrzać objawy oraz spowalniać proces powrotu do zdrowia 169.
Stopniowy powrót do aktywności
Leczenie łagodnego wstrząsu mózgu obejmuje stopniowy powrót do aktywności, który znajduje równowagę między zbyt dużą a zbyt małą aktywnością 170. Badania wykazały, że jeśli objawy wstrząsu mózgu poprawiają się z dnia na dzień, można zacząć dodawać ćwiczenia sercowo-naczyniowe o niskim poziomie 171.
Po wstrząsie mózgu sportowiec powinien wrócić do treningów sportowych tylko za zgodą i pod nadzorem lekarza 172. Ważne jest, aby rodzice i trenerzy sportowca obserwowali objawy wstrząsu mózgu po każdym dniu aktywności w ramach stopniowego powrotu do sportu.
Jeśli objawy sportowca powracają lub pojawiają się nowe objawy, jest to znak, że sportowiec zbytnio się forsuje. Sportowiec powinien przerwać te działania i należy skontaktować się z lekarzem. Po większym odpoczynku i braku objawów wstrząsu mózgu, sportowiec może zacząć od poprzedniego etapu 173.
Powrót do szkoły i pracy
Powrót do szkoły lub pracy może wymagać dostosowań. W fazie zdrowienia może być wymagane dostosowanie akademickie, ponieważ wstrząs mózgu może nadal wpływać na myślenie, uwagę, koncentrację, pamięć, szybkość uczenia się i przetwarzanie umysłowe 174.
Jeśli osoba może wrócić do szkoły w ciągu dwóch lub trzech dni, to idealnie. Jeśli uraz jest poważniejszy, może to zająć więcej niż kilka tygodni, aby wrócić do pełnej nauki 175.
Im wcześniej zajmiesz się tym, tym lepiej będzie. Ale jeśli opóźnisz wycofanie się i nie uzyskasz odpoczynku, którego potrzebujesz, aby twój wstrząs mózgu się zagoił, tym bardziej prawdopodobne jest, że będziesz miał problemy, które będą dłuższe pod względem objawów i zdrowienia 176.
Kiedy należy szukać pomocy medycznej
Jeśli doświadczasz objawów, które utrzymują się dłużej niż kilka tygodni lub nasilają się, powinieneś omówić te objawy z lekarzem 177. Objawy, które utrzymują się przez miesiąc lub dłużej, mogą wskazywać na zespół po wstrząsie mózgu i mogą wymagać specjalistycznego leczenia 178.
Należy natychmiast szukać pomocy medycznej, jeśli wystąpią następujące objawy alarmowe:
- Utrata przytomności 179
- Jedna źrenica większa od drugiej 180
- Nasilające się bóle głowy 181
- Drgawki 182
- Ból szyi 183
- Niezwykła zmiana zachowania 184
- Zwiększona senność 185
- Powtarzające się wymioty 186
- Zamazana mowa 187
- Problemy z rozpoznawaniem ludzi lub miejsc 188
- Zwiększone zamieszanie 189
- Słabość lub drętwienie w ramionach lub nogach 190
- Mniejsza reakcja niż zwykle 191
Natychmiastowa pomoc medyczna jest również konieczna w przypadku:
- Wstrząsu mózgu u niemowlęcia lub małego dziecka 192
- Poważnego urazu głowy 193
- Podejrzenia, że objawy mogą wskazywać na poważniejszy uraz mózgu 194
Zindywidualizowane podejście do leczenia
Żadne dwa wstrząsy mózgu nie są dokładnie takie same, więc konieczne jest zindywidualizowane leczenie 195. Leczenie PCS koncentruje się na łagodzeniu indywidualnych objawów, ponieważ podstawowa przyczyna PCS nie jest znana i dlatego nie można jej leczyć jako stanu 196.
W przypadku utrzymujących się objawów, pacjent może zostać skierowany do multidyscyplinarnego zespołu, który może obejmować neurologów, neuropsychologów, fizjoterapeutów i innych specjalistów 197. Ten zespół może zapewnić kompleksową ocenę i plan leczenia dostosowany do specyficznych potrzeb pacjenta.
Leczenie może obejmować:
- Terapię poznawczą 198
- Terapię przedsionkową dla osób z zawrotami głowy i problemami z równowagą 199
- Ćwiczenia o niskiej intensywności 200
- Modyfikacje stylu życia 201
- W niektórych przypadkach, leki przeciwdepresyjne lub przeciwmigrenowe mogą być przepisywane w celu zmniejszenia nieprawidłowej aktywności nerwowej w mózgu 202
Osoby, które mają objawy wstrząsu mózgu utrzymujące się dłużej niż miesiąc, mogą odnieść korzyści z wizyty u lekarza, który specjalizuje się w wstrząsie mózgu lub urazowym uszkodzeniu mózgu (TBI) 203.
Zapobieganie ponownemu wstrząsowi mózgu
Osoby, które doświadczyły jednego wstrząsu mózgu, mają zwiększone ryzyko kolejnego, poważniejszego wstrząsu mózgu, jeśli powrócą do aktywności fizycznej lub sportu zbyt wcześnie 204. Dlatego ważne jest, aby:
- Trzymać się z dala od wszystkich sportów i wszelkich aktywności, które mogłyby prowadzić do urazu głowy (takich jak ostra zabawa lub jazda na rowerze czy deskorolce), dopóki objawy nie ustąpią całkowicie i nie uzyskasz zgody od lekarza 205
- Wprowadzać stopniowy powrót do aktywności fizycznej 206
- Unikać powrotu do gry, gdy objawy wstrząsu mózgu są nadal obecne 207
- Chronić głowę podczas zdrowienia 208
Ważne jest, aby zapobiegać kolejnemu wstrząsowi mózgu, ponieważ powtarzające się wstrząsy mózgu mogą mieć długotrwałe, poważne skutki dla mózgu 209. Badania pokazują, że sportowcy, którzy nadal grają z objawami wstrząsu mózgu, są 6 razy bardziej narażeni na dłuższy powrót do zdrowia 210.
Wnioski
Wstrząs mózgu to łagodny uraz traumatyczny mózgu, który może mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie mózgu. Objawy mogą być różnorodne i obejmować problemy fizyczne, poznawcze, emocjonalne i związane ze snem. Mogą one pojawić się natychmiast po urazie lub rozwinąć się w ciągu godzin czy dni.
Większość osób z wstrząsem mózgu powraca do zdrowia w ciągu kilku dni do kilku tygodni, ale niektórzy mogą doświadczać objawów, które utrzymują się dłużej. W takich przypadkach, diagnoza zespołu po wstrząsie mózgu (PCS) może być postawiona, a specjalistyczne leczenie może być konieczne.
Kluczem do skutecznego powrotu do zdrowia jest odpoczynek, stopniowy powrót do aktywności i unikanie ponownego urazu głowy, zanim pierwszy całkowicie się zagoi. Osoby z wstrząsem mózgu powinny być pod opieką lekarza i postępować zgodnie z zalecanym planem leczenia.
Choć wstrząs mózgu może być poważnym urazem, przy odpowiednim leczeniu i czasie, większość osób może oczekiwać pełnego powrotu do zdrowia i normalnego funkcjonowania.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.