Wrzodziejące zapalenie przełyku barretta
Epidemiologia
Wrzodziejące zapalenie przełyku Barretta jest istotnym stanem przedrakowym, zwiększającym ryzyko rozwoju gruczolakoraka przełyku, z roczną zapadalnością na raka wynoszącą około 0,1-0,5%, co stanowi 30-125-krotnie wyższe ryzyko niż w populacji ogólnej. Częstość występowania przełyku Barretta w populacji dorosłych w USA wynosi około 5,6%, z wyższą częstością u mężczyzn (2-3 razy częściej niż u kobiet) i osób rasy białej. Główne czynniki ryzyka to przewlekła choroba refluksowa przełyku (GERD, ryzyko 3-krotne), wiek powyżej 50 lat (ryzyko 6,1%), płeć męska (ryzyko 6,8%), otyłość centralna (ryzyko 1,9%), palenie tytoniu oraz dodatni wywiad rodzinny (ryzyko aż do 23%). Nadzór endoskopowy jest rekomendowany w celu wczesnego wykrywania dysplazji i raka, z zalecanymi interwałami endoskopii zależnymi od stopnia dysplazji i długości segmentu przełyku Barretta (np. co 3-5 lat dla bez dysplazji, co 6-12 miesięcy dla niskiego stopnia dysplazji, a co 3 miesiące lub leczenie natychmiastowe dla wysokiego stopnia dysplazji). ESGE zaleca także szczegółowe protokoły biopsji i stosowanie zaawansowanych technik obrazowania, takich jak wirtualna chromoendoskopia.
Epidemiologia wrzodziejącego zapalenia przełyku Barretta
Wrzodziejące zapalenie przełyku Barretta stanowi istotny problem zdrowotny jako prekursor gruczolakoraka przełyku. Dokładne określenie częstości występowania tego schorzenia w populacji ogólnej jest trudne, głównie ze względu na fakt, że wielu pacjentów z przełykiem Barretta pozostaje bezobjawowych. Szacunki dotyczące rozpowszechnienia przełyku Barretta znacznie się różnią w zależności od badanej populacji i kryteriów diagnostycznych.12
Aktualne dane wskazują, że w Stanach Zjednoczonych szacuje się występowanie przełyku Barretta u około 5,6% dorosłej populacji. W badaniach europejskich rozpowszechnienie tego schorzenia szacuje się na poziomie od 0,4% do 5,6%. Natomiast w krajach azjatyckich częstość występowania może wynosić od 0,7% do 2,6%, mimo niższej zapadalności na gruczolakoraka przełyku w tych populacjach.134
Szczegółowa analiza danych epidemiologicznych wskazuje na znaczące różnice w występowaniu przełyku Barretta w zależności od płci, wieku i pochodzenia etnicznego. Schorzenie to jest 2-3 razy częstsze u mężczyzn niż u kobiet, a średni wiek w momencie diagnozy wynosi około 55 lat. Przełyk Barretta rzadko występuje u dzieci, a u osób poniżej 5. roku życia jest niezwykle rzadki.35
W Stanach Zjednoczonych przełyk Barretta występuje częściej u osób rasy białej w porównaniu z osobami pochodzenia hiszpańskiego czy azjatyckiego, a najniższa częstość występowania obserwowana jest u osób rasy czarnej. Chorobowość przełyku Barretta krótkoodcinkowego jest znacznie wyższa niż przełyku Barretta długoodcinkowego. Oba typy są częściej diagnozowane u pacjentów w wieku powyżej 50 lat.36
Czynniki ryzyka przełyku Barretta
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka związanych z rozwojem przełyku Barretta. Główne czynniki obejmują:74
- Przewlekłą chorobę refluksową przełyku (GERD) – zwiększa ryzyko około 3-krotnie
- Wiek powyżej 50 lat – ryzyko wzrasta do około 6,1%
- Płeć męska – ryzyko około 6,8%
- Rasa biała lub pochodzenie hiszpańskie
- Otyłość centralna – ryzyko około 1,9%
- Palenie tytoniu
- Dodatni wywiad rodzinny (przełyk Barretta lub gruczolakorak przełyku) – ryzyko znacząco wzrasta do około 23%
Szczególnie wysokie ryzyko występuje u osób z chorobą refluksową przełyku i dodatkowym czynnikiem ryzyka, gdzie częstość występowania przełyku Barretta może sięgać 12%.4
Trendy zapadalności na przełyk Barretta
Ocena trendów zapadalności na przełyk Barretta jest niezwykle trudna ze względu na dużą liczbę przypadków bezobjawowych i niezdiagnozowanych. Najlepsze szacunki pochodzą z danych klinicznych, gdzie jako mianownik przyjmuje się liczbę wykonanych endoskopii, a nie całkowitą populację narażoną na ryzyko.8
W Stanach Zjednoczonych dane są niejednoznaczne. Część badań wskazuje na stabilne wskaźniki zapadalności na przełyk Barretta w latach 1965-1986 i w latach 90. XX wieku (po skorygowaniu o liczbę wykonanych endoskopii). Inne badania wskazują na wzrost częstości występowania przełyku Barretta podejrzewanego podczas endoskopii z 32,2 do 82,8 na 1000 endoskopii oraz przełyku Barretta potwierdzonego histologicznie z 6,7 do 27,6 na 1000 endoskopii w latach 1991-2000. Nowsze badania obejmujące lata od połowy lat 90. do 2010 roku wskazują, że zapadalność na przełyk Barretta ustabilizowała się, a następnie mogła spaść.8
W przeciwieństwie do USA, większość europejskich badań sugeruje wzrost zapadalności na przełyk Barretta, w tym dane ze Szkocji, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Holandii, Hiszpanii i Irlandii Północnej, podobnie jak badanie z Australii. Najnowsze europejskie badanie z Wielkiej Brytanii i Holandii dostarcza dowodów na spadek, a następnie stabilizację zapadalności na przełyk Barretta.89
Nadzór nad pacjentami z przełykiem Barretta
Nadzór endoskopowy pacjentów z przełykiem Barretta jest zalecany przez liczne towarzystwa medyczne w celu wczesnego wykrywania dysplazji lub gruczolakoraka przełyku we wczesnym stadium, kiedy można jeszcze zaoferować leczenie potencjalnie prowadzące do wyleczenia.710
Centralnym problemem w pierwotnej profilaktyce (badania przesiewowe) i wtórnej profilaktyce (nadzór) gruczolakoraka przełyku jest duża populacja osób z niezdiagnozowanym przełykiem Barretta oraz suboptymalna możliwość stratyfikacji ryzyka w populacji z rozpoznanym przełykiem Barretta. Duża populacja osób z niezdiagnozowanym przełykiem Barretta powoduje, że większość przypadków gruczolakoraka przełyku jest diagnozowana w zaawansowanym stadium choroby, co wiąże się z niekorzystnym rokowaniem.11
Zalecenia dotyczące nadzoru
Roczna zapadalność na gruczolakoraka przełyku u pacjentów z przełykiem Barretta wynosi około 0,1-0,5%, co stanowi ryzyko 30-125 razy wyższe niż w populacji ogólnej.21213
Wytyczne dotyczące nadzoru nad pacjentami z przełykiem Barretta różnią się nieco w zależności od towarzystwa medycznego, ale ogólnie zalecają:1415
- Dla przełyku Barretta bez dysplazji: endoskopia kontrolna co 3-5 lat
- Dla przełyku Barretta z niskim stopniem dysplazji: endoskopia kontrolna co 6-12 miesięcy
- Dla przełyku Barretta z wysokim stopniem dysplazji: endoskopia kontrolna co 3 miesiące lub natychmiastowe leczenie endoskopowe
Europejskie Towarzystwo Endoskopii Przewodu Pokarmowego (ESGE) sugeruje różne interwały nadzoru w zależności od długości segmentu przełyku Barretta:14
- Dla segmentu ≥1 cm i <3 cm: nadzór co 5 lat
- Dla segmentu ≥3 cm i <10 cm: nadzór co 3 lata
- Dla segmentu ≥10 cm: skierowanie do ośrodka eksperckiego
W przypadku pomyślnego leczenia endoskopowego ESGE zaleca następujące odstępy czasu nadzoru:17
- Dla pacjentów z początkowym rozpoznaniem dysplazji wysokiego stopnia lub gruczolakoraka przełyku: po 1, 2, 3, 4, 5, 7 i 10 latach od ostatniego leczenia, po czym nadzór może zostać zakończony
- Dla pacjentów z początkowym rozpoznaniem dysplazji niskiego stopnia: po 1, 3 i 5 latach od ostatniego leczenia, po czym nadzór może zostać zakończony
Techniki nadzoru
Wysokiej jakości badania nadzorujące wymagają określonych technik i procedur:181920
- Minimalny czas inspekcji 1 minuta na cm długości segmentu przełyku Barretta
- Fotodokumentacja punktów orientacyjnych, segmentu przełyku Barretta (jedno zdjęcie na cm długości), połączenia przełykowo-żołądkowego w pozycji retrofleksyjnej oraz wszelkich widocznych zmian
- Stosowanie klasyfikacji praskiej oraz klasyfikacji paryskiej dla widocznych zmian
- Pobieranie biopsji ze wszystkich widocznych nieprawidłowości, a następnie losowych biopsji z czterech kwadrantów co 2 cm długości przełyku Barretta (dla segmentu bez dysplazji) lub co 1 cm (dla segmentu z dysplazją)
- Wykorzystanie endoskopii z białym światłem wysokiej rozdzielczości i chromoendoskopia/” title=”wirtualna chromoendoskopia” class=”to-tag” data-termid=”28660″>wirtualnej chromoendoskopii
Zaawansowane techniki obrazowania, takie jak endomikroskopia, mogą być stosowane jako techniki uzupełniające do identyfikacji dysplazji. Szerokokątne próbkowanie transepitelialne (WATS) również może być wykorzystywane jako technika uzupełniająca do pobierania próbek z podejrzanego lub ustalonego segmentu przełyku Barretta (oprócz protokołu biopsji Seattle).2021
Skuteczność nadzoru
Chociaż brakuje randomizowanych badań klinicznych potwierdzających wartość nadzoru endoskopowego w przełyku Barretta, pośrednie dowody z wielu badań retrospektywnych wskazują na statystycznie istotną poprawę przeżycia w przypadku nowotworów wykrytych endoskopowo w porównaniu z tymi, które objawiają się klinicznie.2223
Pacjenci z gruczolakorakiem przełyku, u których wcześniej zdiagnozowano przełyk Barretta, mają lepsze wyniki leczenia niż pacjenci bez wcześniejszej diagnozy przełyku Barretta. Jednak ta sytuacja dotyczy jedynie około 10% pacjentów z gruczolakorakiem przełyku.2425
Badanie z Kliniki Mayo wykazało, że jeśli pacjenci z dysplazją wysokiego stopnia lub wczesnym rakiem przełyku mieli nadzór co sześć miesięcy w pierwszych dwóch latach po remisji choroby, a następnie co roku, żadne przypadki nawrotu dysplazji nie pozostawały niewykryte dłużej niż sześć miesięcy.26
Zakończenie nadzoru
ESGE sugeruje, że jeśli pacjent osiągnął 75 lat w momencie ostatniej endoskopii nadzorującej i/lub oczekiwana długość życia pacjenta jest krótsza niż 5 lat, można rozważyć zaprzestanie dalszych endoskopii nadzorujących.27
Nowsze badania wskazują, że optymalny wiek zaprzestania nadzoru u pacjentów z niedysplastycznym przełykiem Barretta (NDBE) waha się od 69 do 81 lat, w zależności od płci pacjenta i ogólnego stanu zdrowia. U mężczyzn z NDBE bez chorób współistniejących optymalny wiek ostatniego nadzoru wynosi 81 lat, choć może być nawet o 8 lat wcześniejszy u osób z chorobami współistniejącymi. U kobiet z NDBE bez chorób współistniejących optymalny wiek ostatniego nadzoru wynosi 75 lat, ale może być krótszy o 6 lat u osób z chorobami współistniejącymi.2829
Wyzwania i perspektywy w nadzorze nad przełykiem Barretta
Ograniczenia obecnych strategii nadzoru
Obecne strategie nadzoru nad przełykiem Barretta mają kilka istotnych ograniczeń:3023
- Większość pacjentów z nowo zdiagnozowanym gruczolakorakiem przełyku (ponad 90%) nie ma wcześniejszego rozpoznania przełyku Barretta
- Protokół Seattle może pomijać znaczącą liczbę obszarów dysplazji niskiego lub wysokiego stopnia
- Słaba adherencja do protokołu Seattle, zwłaszcza w dłuższych segmentach przełyku Barretta
- Błędy pobierania próbek
- Istotna zmienność między obserwatorami w ocenie dysplazji przez patologów
- Ryzyko związane z endoskopią i sedacją
- Koszty finansowe
Metaanalizy i badania kohortowe sugerują, że wysoki odsetek dysplazji wysokiego stopnia związanej z przełykiem Barretta i gruczolakoraka przełyku jest pomijany w pierwszym roku po endoskopii indeksowej, podczas której dokonano rozpoznania przełyku Barretta.21
Nowe podejścia do nadzoru
Aby poprawić skuteczność nadzoru nad przełykiem Barretta, badane są różne nowe podejścia:3222
- Zaawansowane techniki obrazowania (chromoendoskopia, endomikroskopia laserowa wolumetryczna, obrazowanie wąskopasmowe)
- Biomarkery molekularne do stratyfikacji ryzyka
- Modelowanie ryzyka w celu selektywnej identyfikacji osób zagrożonych rozwojem nowotworu związanego z przełykiem Barretta
- Badania patologiczne oparte na systemach tkankowych do przewidywania ryzyka
- Tańsze sposoby wykrywania ryzyka raka u pacjentów z przełykiem Barretta (np. nieendoskopowe urządzenia do pobierania komórek)
Warto zauważyć, że żaden algorytm badań przesiewowych lub nadzoru nie ma wystarczającej dokładności dyskryminacyjnej lub walidacji zewnętrznej, aby uzasadnić zastosowanie kliniczne. Badania w zakresie odkrywania i walidacji biomarkerów w niewyselekcjonowanych populacjach przełyku Barretta z wykorzystaniem całościowego pobierania próbek z przełyku są uzasadnione, a wszystkie badania biomarkerów powinny dążyć do większej liczebności i wzmocnionych ram statystycznych.3324
Efektywność kosztowa nadzoru
Efektywność kosztowa badań przesiewowych i nadzoru endoskopowego pozostaje kontrowersyjna, a szacunki wahają się od 10 000 do 100 000 dolarów za QALY (rok życia skorygowany o jakość).3435
W Wielkiej Brytanii szacuje się, że wykrycie jednego przypadku raka przełyku kosztowałoby około 23 000 dolarów u mężczyzn, w porównaniu z 65 000 dolarów u kobiet.35
Badania porównujące efektywność kosztową nadzoru endoskopowego przełyku Barretta z mammografią przesiewową sugerują, że nadzór endoskopowy pacjentów z przełykiem Barretta jest równie efektywny kosztowo jak mammografia nadzorująca.36
Należy jednak określić, jak najlepiej poprawić efektywność kosztową strategii nadzoru u pacjentów z przełykiem Barretta, być może poprzez lepszą stratyfikację ryzyka i wykorzystanie nowych technologii.3736
Podsumowanie i implikacje kliniczne
Przełyk Barretta stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju gruczolakoraka przełyku, choć bezwzględne ryzyko rozwoju raka u pacjenta z niedysplastycznym przełykiem Barretta jest niskie. Mimo zwiększonego co najmniej 30-krotnie ryzyka rozwoju raka przełyku w porównaniu z populacją ogólną, większość pacjentów z przełykiem Barretta umiera z przyczyn niezwiązanych z rakiem przełyku.1238
Nadzór endoskopowy prawdopodobnie poprawia ogólne wyniki leczenia poprzez wykrywanie dysplazji lub wczesnego gruczolakoraka przełyku, umożliwiając leczenie przed rozwojem zaawansowanego gruczolakoraka przełyku. Jednak obecne strategie nadzoru są nieefektywne i obejmują ryzyko związane z endoskopią i sedacją, możliwość przeoczenia zmian oraz powikłania związane z leczeniem.737
Korzyści z nadzoru muszą być zrównoważone z potencjalnymi szkodami, szczególnie u pacjentów z niskim ryzykiem progresji do raka, takich jak osoby ze stabilnym niedysplastycznym przełykiem Barretta. Decyzje dotyczące nadzoru powinny uwzględniać wiek pacjenta, choroby współistniejące, płeć i preferencje.3928
Przyszłe badania powinny skupić się na poprawie wartości nadzoru przełyku Barretta poprzez optymalizację skuteczności i efektywności, w tym lepszą stratyfikację ryzyka, zaawansowane techniki obrazowania i identyfikację wiarygodnych biomarkerów.3733
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.