Nadciśnienie tętnicze u dzieci
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nadciśnienie tętnicze u dzieci stanowi rosnący problem zdrowotny, z częstością występowania około 6%, a u dzieci z otyłością sięgającą 30%. Nadciśnienie w tej grupie wiekowej wiąże się z uszkodzeniami narządowymi, takimi jak przerost lewej komory serca (LVH) oraz zwiększona grubość kompleksu intima-media tętnicy szyjnej, co predysponuje do chorób układu sercowo-naczyniowego i niewydolności nerek. W badaniu izraelskich rekrutów wojskowych stwierdzono, że nadciśnienie w okresie dojrzewania podwaja ryzyko długoterminowej niewydolności nerek (skorygowany współczynnik ryzyka 1,98; 95% CI 1,42-2,77), mimo niskiego bezwzględnego ryzyka (0,5%). U dzieci z przewlekłą chorobą nerek (PChN) nadciśnienie jest silnym czynnikiem progresji do niewydolności nerek, a jego kontrola zapobiega dalszemu pogorszeniu funkcji nerek. Ponadto, nadciśnienie w dzieciństwie utrzymuje się w wieku dorosłym i jest związane z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową, co potwierdzają badania podłużne wskazujące na umiarkowaną predykcyjność wysokiego ciśnienia krwi w dzieciństwie dla nadciśnienia w dorosłości.
- Nadciśnienie tętnicze u dzieci – rokowanie (przewidywanie wyników)
- Konsekwencje nadciśnienia w dzieciństwie
- Śledzenie nadciśnienia od dzieciństwa do dorosłości
- Czynniki wpływające na rokowanie
- Modele predykcyjne i wczesna identyfikacja
- Znaczenie wczesnego wykrywania i leczenia
- Cele terapeutyczne i postępowanie
- Wnioski i zalecenia
Nadciśnienie tętnicze u dzieci – rokowanie (przewidywanie wyników)
Nadciśnienie tętnicze u dzieci stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego, którego częstość występowania znacząco wzrosła w ostatnich dekadach. Według dostępnych danych, częstość występowania podwyższonego ciśnienia tętniczego i nadciśnienia u dzieci wynosi około 6%, czyli po 3% dla każdego z tych stanów. Wśród młodzieży z otyłością częstość ta wzrasta prawie pięciokrotnie, osiągając około 30%. 1 Szacuje się, że ogólna częstość występowania nadciśnienia tętniczego u dzieci wynosi między 1% a 4%, przy czym wskaźniki są wyższe u nastolatków w porównaniu z młodszymi dziećmi. 2 Szczególnym niepokojem napawa fakt, że mimo rosnącej częstości występowania i potencjalnych zagrożeń związanych z nadciśnieniem u dzieci, diagnoza jest często przeoczana. 3
Konsekwencje nadciśnienia w dzieciństwie
Nadciśnienie tętnicze u dzieci związane jest z uszkodzeniami narządowymi, które z kolei wiążą się z przyszłymi chorobami układu sercowo-naczyniowego. 4 Dzieci z nadciśnieniem tętniczym mają wyższy wskaźnik masy lewej komory serca oraz przerost lewej komory (LVH). 5 Nadciśnienie tętnicze u dzieci prowadzi również do patologicznych zmian naczyniowych, takich jak zwiększona grubość kompleksu intima-media tętnicy szyjnej. 6
W dużej kohorcie izraelskich rekrutów wojskowych (16-19 lat), nadciśnienie w okresie dojrzewania było związane ze zwiększonym ryzykiem długoterminowej niewydolności nerek, definiowanej na podstawie rejestrów dializ i transplantacji (skorygowany współczynnik ryzyka 1,98, 95% CI 1,42-2,77), chociaż bezwzględne ryzyko było niskie (0,5%). 7 U dzieci z przewlekłą chorobą nerek (PChN), nadciśnienie jest również silnym czynnikiem ryzyka progresji do niewydolności nerek. 8 Nadciśnienie tętnicze jest zdecydowanie związane z progresją PChN u dzieci i dorosłych, a obniżenie ciśnienia krwi zapobiega progresji PChN. 9
Śledzenie nadciśnienia od dzieciństwa do dorosłości
Istnieją silne dowody na to, że nadciśnienie tętnicze w wieku dziecięcym utrzymuje się w wieku dorosłym i jest związane z przedwczesną chorobą układu sercowo-naczyniowego i nerek. 10 Dzieci z większym podwyższeniem ciśnienia krwi mogą być bardziej podatne na rozwój nadciśnienia w wieku dorosłym, ponieważ 80% uczestników z percentylem skurczowego ciśnienia krwi powyżej 90. zarówno w dzieciństwie, jak i w okresie dojrzewania, zgłaszało nadciśnienie w wieku dorosłym. 11
Badania podłużne wykazały, że wysokie ciśnienie krwi w dzieciństwie jest umiarkowanie predykcyjne dla nadciśnienia w wieku dorosłym, które jest znanym czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego (CVD). 12 Ryzyko wystąpienia śmiertelnego/nieprowadzącego do zgonu zdarzenia sercowo-naczyniowego w wieku dorosłym zwiększało się stopniowo wraz ze wzrostem ciśnienia krwi, przy czym zwiększone ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u dorosłych zaczynało się już przy wysokim normalnym ciśnieniu krwi (od 50. do 90. percentyla). 13
Wysokie ciśnienie krwi w dzieciństwie było związane z niekorzystnymi zmianami w markerach subklinicznej miażdżycy w wieku dorosłym, takimi jak zwiększona grubość kompleksu intima-media tętnicy szyjnej i zwapnienie tętnic wieńcowych, niezależnie od ciśnienia krwi w wieku dorosłym. 14
Czynniki wpływające na rokowanie
Istnieje szereg czynników, które mogą wpływać na rokowanie u dzieci z nadciśnieniem tętniczym. W jednym z badań zidentyfikowano następujące czynniki związane z podwyższonym ciśnieniem krwi u dzieci:
- Wiek – uczestnicy w wieku trzech lat i starsi mieli dwukrotnie większe szanse na podwyższone ciśnienie krwi niż osoby w wieku poniżej trzech lat (skorygowany iloraz szans [AOR] 2,46; 95% CI 1,01-5,97) 15
- Płeć – dziewczynki miały 2,81 razy większe szanse na podwyższone ciśnienie krwi niż chłopcy (AOR 2,81; 95% CI 1,16-6,82) 16
- Zmniejszony szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej – dzieci z obniżonym eGFR miały dwukrotnie większe szanse na podwyższone ciśnienie krwi niż osoby z normalnym eGFR 17
Dzieci i nastolatki z nadciśnieniem tętniczym często mają współistniejące schorzenia metaboliczne. W porównaniu z grupą bez nadciśnienia, dzieci i nastolatki z nadciśnieniem tętniczym były narażone na wyższe ryzyko chorób związanych z zespołem metabolicznym, w tym cukrzycy, hiperlipidemii i otyłości, ze współczynnikami szans wynoszącymi odpowiednio 14,05, 10,65 i 19,08. 1819
Modele predykcyjne i wczesna identyfikacja
Opracowano dynamiczny model predykcyjny dla wysokiego ciśnienia krwi w wieku 9-10 lat, który może być stosowany w dowolnym wieku między urodzeniem a 6. rokiem życia w podstawowej opiece zdrowotnej nad dziećmi. W jednym z badań 227 dzieci (4,2%) miało wysokie ciśnienie krwi w wieku 9-10 lat. 20 Dynamiczny charakter modelu predykcyjnego pozwala na włączenie nowych informacji o wskaźniku SDS BMI, które stają się dostępne w miarę dorastania dziecka, dzięki czemu przewidywane ryzyko może być aktualizowane. 21
Po walidacji wewnętrznej, zdolność dyskryminacyjna modelu predykcyjnego była umiarkowana i najwyższa w wieku 5-6 lat (AUC 0,73), co można wytłumaczyć wyższą wartością predykcyjną wskaźnika SDS BMI w wieku bliższym ocenie wyniku. 22 Model predykcyjny może zatem okazać się pomocny dla specjalistów podstawowej opieki zdrowotnej nad dziećmi, ponieważ pozwoliłby im obiektywnie wybierać dzieci do ukierunkowanej profilaktyki. 23
Znaczenie wczesnego wykrywania i leczenia
Istnieją przekonujące dowody potwierdzające znaczenie wczesnego wykrywania i odpowiedniego leczenia nadciśnienia tętniczego u dzieci. 24 Wczesne wykrywanie i odpowiednie leczenie nadciśnienia o wczesnym początku mają kluczowe znaczenie. 25 Model predykcyjny może pomóc w monitorowaniu ryzyka rozwoju wysokiego ciśnienia krwi w dzieciństwie, co może umożliwić wczesną ukierunkowaną profilaktykę pierwotną chorób układu sercowo-naczyniowego. 26
Pomimo luk w wiedzy, dowody silnie przemawiają za mierzeniem ciśnienia krwi u młodzieży w celu identyfikacji osób z nadciśnieniem. Umożliwi to lekarzom wczesne rozpoczęcie interwencji mających na celu obniżenie ciśnienia krwi, aby zapobiec zmianom w narządach docelowych związanym z incydentami sercowo-naczyniowymi u dorosłych, w celu zmniejszenia światowego obciążenia chorobami układu sercowo-naczyniowego związanymi z ciśnieniem krwi. 27
Cele terapeutyczne i postępowanie
W przypadku dzieci i młodzieży, celem ciśnienia krwi jest wartość poniżej 90. percentyla dla wieku, wzrostu i płci w przypadku pacjentów poniżej 13. roku życia lub poniżej 130/80 mm Hg w przypadku osób w wieku 13 lat i starszych. 28 Dzieci z utrzymującym się podwyższonym ciśnieniem krwi pomimo zastosowania środków niefarmakologicznych, z nadciśnieniem 2. stopnia bez modyfikowalnego czynnika podstawowego lub z współistniejącą cukrzycą lub przewlekłą chorobą nerek powinny zostać poddane ocenie uszkodzeń układu sercowo-naczyniowego za pomocą echokardiografii. 29
Dzieci i młodzież z nadciśnieniem powinny być badane w kierunku hiperlipidemii i podstawowej choroby nerek za pomocą analizy moczu oraz badań poziomu elektrolitów, azotu mocznikowego we krwi i kreatyniny. 30 Dzieci z objawowym nadciśnieniem (np. bóle głowy, zmiany poznawcze), nadciśnieniem 2. stopnia bez modyfikowalnego czynnika, takiego jak otyłość, z dowodami przerostu lewej komory w echokardiografii, lub z jakimkolwiek stopniem nadciśnienia związanym z przewlekłą chorobą nerek lub cukrzycą, lub z utrzymującym się nadciśnieniem pomimo próby modyfikacji stylu życia, wymagają leków przeciwnadciśnieniowych. 31
Wnioski i zalecenia
Nasze wyniki podkreślają znaczenie wczesnego właściwego rozpoznania i odpowiedniego leczenia nadciśnienia, a także chorób związanych z zespołem metabolicznym, wśród dzieci i młodzieży. 32 Uważamy, że te ustalenia mogą zapewnić pracownikom służby zdrowia bardziej kompleksowy wgląd w te kwestie i pomóc w ustanowieniu lepszych polityk badań przesiewowych i terapeutycznych w celu dalszej poprawy zdrowia układu sercowo-naczyniowego przez całe życie. 33
Zalecamy rutynowe sprawdzanie podwyższonego ciśnienia krwi w populacji pediatrycznej, szczególnie u osób ze znanymi czynnikami ryzyka. 34 Nasze badanie sugeruje potrzebę rutynowego pomiaru ciśnienia krwi u dzieci po asfiksji porodowej. Jest to ważne dla wczesnej identyfikacji i terminowego leczenia dzieci z podwyższonym ciśnieniem krwi. 35
Warto zauważyć, że wszystkie trzy specyficzne wytyczne dla pediatrycznego nadciśnienia okazały się znacząco przewidywać ryzyko podwyższonego ciśnienia krwi w wieku dorosłym w wieku 8 lat, 13 lat i 17 lat. 36 Nasze wyniki pokazują niepokojący obraz rosnącej częstości występowania podwyższonego ciśnienia krwi (połączone przednadciśnienie i nadciśnienie) od dzieciństwa do dorosłości, co uzasadnia zwiększenie wysiłków prewencyjnych za pomocą odpowiednich metod i wytycznych wspierających te działania. 37
Wczesne wykrywanie i odpowiednie leczenie nadciśnienia tętniczego u dzieci powinno być priorytetem, aby zapobiec długoterminowym konsekwencjom zdrowotnym zarówno w dzieciństwie, jak i w wieku dorosłym. 38
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.