Miażdżyca
Objawy
Miażdżyca to przewlekła choroba zapalna naczyń, charakteryzująca się odkładaniem blaszek miażdżycowych w ścianach tętnic, prowadzącym do zwężenia światła naczyń i ograniczenia przepływu krwi. Początkowo bezobjawowa, manifestuje się klinicznie przy zwężeniu ≥70% lub całkowitej okluzji, co może skutkować zawałem serca, udarem mózgu lub innymi powikłaniami. Objawy różnią się w zależności od lokalizacji zmian: dławica piersiowa, duszność i kołatanie serca w chorobie wieńcowej; objawy neurologiczne w miażdżycy tętnic mózgowych; chromanie przestankowe i objawy niedokrwienia kończyn w chorobie tętnic obwodowych; nadciśnienie i niewydolność nerek w stenozie tętnic nerkowych; oraz ból brzucha po posiłkach w niedokrwieniu krezkowym. U mężczyzn zaawansowana miażdżyca obwodowa może powodować zaburzenia erekcji, będące wczesnym markerem ryzyka sercowo-naczyniowego.
Objawy miażdżycy
Miażdżyca (atherosclerosis) to przewlekła choroba zapalna naczyń krwionośnych, w której dochodzi do odkładania się złogów tłuszczowych, zwanych blaszkami miażdżycowymi, w ścianach tętnic. Proces ten prowadzi do zwężenia światła naczyń i ograniczenia przepływu krwi do narządów i tkanek. 12
We wczesnych stadiach miażdżyca zazwyczaj nie daje żadnych objawów. Jest to często określane jako „cicha choroba”, która może rozwijać się przez wiele lat, zanim pojawią się jakiekolwiek symptomy. Dzieje się tak, ponieważ tętnice mają zdolność do poszerzania się w miejscach gromadzenia się blaszek miażdżycowych, co początkowo nie wpływa na przepływ krwi. 123
Objawy zwykle pojawiają się dopiero wtedy, gdy tętnica jest znacznie zwężona (zwykle o co najmniej 70%) lub całkowicie zablokowana, co uniemożliwia dostarczenie wystarczającej ilości krwi do narządów i tkanek. Czasami skrzep krwi całkowicie blokuje przepływ krwi lub blaszka miażdżycowa pęka, co może prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu. 123
Pierwsze objawy miażdżycy
Objawy mogą pojawić się po raz pierwszy podczas wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego, gdy organizm potrzebuje więcej tlenu. Symptomy różnią się w zależności od tego, które tętnice są dotknięte chorobą i jak bardzo są zwężone. 12
U niektórych osób pierwszym objawem miażdżycy może być poważne zdarzenie, takie jak zawał serca lub udar mózgu. Według danych z USA, u około 66% mężczyzn i 47% kobiet pierwszym objawem miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej jest zawał serca lub nagła śmierć sercowa (definiowana jako śmierć w ciągu godziny od wystąpienia objawu). 12
Objawy miażdżycy w różnych częściach ciała
Miażdżyca tętnic wieńcowych
Kiedy miażdżyca dotyczy tętnic wieńcowych (choroba wieńcowa), mogą wystąpić następujące objawy: 12
- Ból lub ucisk w klatce piersiowej (dławica piersiowa) 1
- Duszność 1
- Kołatanie serca (uczucie szybkiego lub nierównego bicia serca) 1
- Zimne poty 1
- Zawroty głowy 1
- Skrajne zmęczenie i osłabienie 1
- Nudności 1
Warto zauważyć, że objawy u kobiet mogą różnić się od tych typowych dla mężczyzn. U kobiet mogą wystąpić nudności, ból brzucha i zawroty głowy, które są często przeoczane, ponieważ różnią się od typowych, męskich objawów. 1
Miażdżyca tętnic szyjnych i mózgowych
W przypadku miażdżycy tętnic prowadzących do mózgu (choroba tętnic szyjnych lub mózgowych), mogą wystąpić objawy podobne do udaru mózgu lub przejściowego ataku niedokrwiennego (TIA): 12
- Nagłe drętwienie lub osłabienie ramion lub nóg (szczególnie po jednej stronie ciała) 12
- Trudności z mówieniem lub mowa niewyraźna 12
- Nagła lub tymczasowa utrata wzroku w jednym oku 12
- Opadnięcie mięśni twarzy 12
- Problemy z myśleniem i pamięcią 1
- Zawroty głowy 1
- Nagły i silny ból głowy 1
- Utrata przytomności 1
Nieleczony przejściowy atak niedokrwienny (TIA) może prowadzić do udaru mózgu. 1
Miażdżyca tętnic obwodowych
W przypadku miażdżycy tętnic w ramionach i nogach (choroba tętnic obwodowych, PAD), mogą wystąpić następujące objawy: 12
- Ból nóg podczas chodzenia, zwany chromaniem przestankowym (intermittent claudication) 12
- Ból, uczucie ciężkości lub skurcze w nogach podczas chodzenia lub wchodzenia po schodach 1
- Niższe ciśnienie krwi w dotkniętej chorobą kończynie 1
- Drętwienie i ból w kończynach 12
- Utrata włosów na nogach 1
- Gładka, błyszcząca skóra 1
- Skóra chłodna w dotyku, szczególnie jeśli występuje ból podczas chodzenia 1
- Zmniejszone lub nieobecne tętno w stopach 1
- Rany lub owrzodzenia na nogach lub stopach, które nie goją się 1
- Zimne lub zdrętwiałe palce u stóp 1
U mężczyzn zaawansowana miażdżyca tętnic obwodowych może również prowadzić do zaburzeń erekcji (ED), co jest wczesnym sygnałem ostrzegawczym, że mężczyzna może być narażony na wyższe ryzyko miażdżycy i jej powikłań. 12
Miażdżyca tętnic nerkowych
W przypadku miażdżycy tętnic prowadzących do nerek (stenoza tętnic nerkowych), mogą wystąpić następujące objawy: 12
- Wysokie ciśnienie krwi 12
- Niewydolność nerek 12
- Utrata apetytu 12
- Obrzęk rąk i stóp 12
- Trudności z koncentracją 1
- Nudności 12
- Zmęczenie 12
- Zmiany w częstotliwości oddawania moczu 1
- Swędzenie lub drętwienie 1
Miażdżyca tętnic krezkowych
W przypadku miażdżycy tętnic krezkowych (niedokrwienie krezkowe jelit), mogą wystąpić następujące objawy: 12
Progresja miażdżycy
Miażdżyca jest chorobą przewlekłą i postępującą, która może rozpocząć się już w dzieciństwie. Włókniste i galaretowate zmiany w tętnicach wieńcowych obserwowano już u dzieci, a pasma tłuszczowe w tętnicach wieńcowych u młodzieży. 12
Choroba zwykle postępuje szybciej między 40. a 50. rokiem życia. Do 60. roku życia około 75% osób ma pewien stopień miażdżycy. 12
Stadia rozwoju miażdżycy
Miażdżyca rozwija się w trzech głównych stadiach: 1
- Pasmo tłuszczowe – żółte pasmo, składające się z komórek mięśni gładkich, cholesterolu i makrofagów, pojawia się w aorcie i tętnicach szyjnych. W tym stadium nie występują zauważalne objawy, ale mogą być dotknięte nim już małe dzieci. 1
- Blaszka włóknista – blaszka, składająca się z komórek mięśni gładkich, makrofagów, limfocytów i cholesterolu, tworzy się w wewnętrznej warstwie naczyń krwionośnych. Ta blaszka blokuje przepływ krwi w miarę jej wzrostu. 12
- Zmiana powikłana – w tym czasie zmiana pęka, uwalniając cholesterol. Organizm reaguje tworząc skrzepy krwi, które poważnie wpływają na przepływ krwi. 12
Śmierć komórek piankowatych i brak usuwania martwych komórek prowadzą do powstania martwiczego rdzenia wewnątrz blaszki. Zwiększona ekspresja proteaz zarówno przez komórki zrębu, jak i komórki immunologiczne stopniowo osłabia włóknistą pokrywę. Ścieńczenie włóknistej pokrywy ostatecznie prowadzi do pęknięcia blaszki do światła tętnicy z bezpośrednim kontaktem krwi z martwiczym rdzeniem. To wyzwala szybką zakrzepicę w świetle tętnicy, blokadę przepływu krwi (stenozę) i możliwy udar mózgu lub zawał serca. 1
Czynniki przyspieszające progresję miażdżycy
Rozwój miażdżycy może zostać przyspieszony przez: 12
- Wysoki poziom cholesterolu LDL 12
- Cukrzycę 12
- Rodzinną historię wczesnej choroby wieńcowej 12
- Palenie tytoniu 12
- Dyslipidemię 1
- Brak aktywności fizycznej 12
- Nadciśnienie tętnicze 12
- Dietę wysokotłuszczową 1
Palenie tytoniu, w jakiejkolwiek formie, jest pojedynczym najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka progresji miażdżycy. Pacjenci, którzy palą, są znacznie bardziej narażeni na zawał serca, udar mózgu lub amputację, a osoby, które nadal palą, są bardziej zagrożone niż te, które przestały. 12
Powikłania miażdżycy
Miażdżyca może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, w tym: 12
- Zawału serca 12
- Udaru mózgu 12
- Otępienia naczyniowego 1
- Zaburzeń erekcji 1
- Niewydolności serca 12
- Utraty kończyny 1
- Tętniaka (wybrzuszenia w ścianie tętnicy) 12
- Przewlekłej choroby nerek 12
- Problemów z krążeniem, które zmniejszają wrażliwość na ciepło i zimno, i mogą prowadzić do gangreny (obumarcia tkanki) 1
Miażdżyca może prowadzić do niepełnosprawności i śmierci. U niektórych osób pierwsze objawy mogą być na tyle poważne, że prowadzą do zgonu. 12
Leczenie i prognoza
Obecnie nie ma leczenia, które mogłoby całkowicie odwrócić miażdżycę, ale wczesna diagnoza i leczenie mogą pomóc spowolnić lub zatrzymać postęp choroby. 12
Leczenie miażdżycy może obejmować: 1
- Zmiany stylu życia, takie jak zdrowa dieta i więcej ćwiczeń 12
- Leki, które mogą spowolnić lub nawet odwrócić skutki miażdżycy 1
- W przypadku poważnego zwężenia tętnicy, może być konieczna procedura lub operacja 1
Badania kliniczne jednoznacznie wykazały, że modulacja stanu zapalnego może zapobiec miażdżycy i jej powikłaniom. Dlatego zaproponowano szereg atrakcyjnych strategii terapeutycznych modulujących stan zapalny w leczeniu miażdżycy, w tym hamowanie prozapalnych cytokin, blokowanie kluczowych szlaków sygnalizacji zapalnej i promowanie rozwiązania stanu zapalnego. 1
Jednym z przykładów leku, który wykazał skuteczność w spowolnieniu progresji miażdżycy, jest rosuwastatyna (Crestor). W badaniu METEOR wykazano, że rosuwastatyna spowolniła progresję blaszek miażdżycowych w 2-letnim badaniu. W porównaniu z wartością wyjściową, ogólnie nie zaobserwowano znaczącej progresji miażdżycy przy stosowaniu rosuwastatyny, podczas gdy w grupie placebo zaobserwowano znaczącą progresję choroby. 1
Z wczesną diagnozą i leczeniem, osoby z miażdżycą mogą nadal prowadzić aktywności, które lubią. Jednak choroba może prowadzić do nagłych stanów medycznych, a nawet być śmiertelna. Dlatego ważne jest, aby znać swoje czynniki ryzyka i współpracować z lekarzem w celu ich obniżenia. 12
Nigdy nie jest za wcześnie na wprowadzenie zdrowych zmian w stylu życia. Zdrowe odżywianie, aktywność fizyczna, więcej ćwiczeń i niepalenie lub nieużywanie e-papierosów to proste sposoby ochrony przed miażdżycą i jej powikłaniami, w tym zawałem serca i udarem mózgu. 12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.