Kyfoza
Epidemiologia
Kyfoza, definiowana jako nadmierne wygięcie kręgosłupa piersiowego, występuje z różną częstością w zależności od typu i wieku pacjenta. Hiperkyfoza związana z wiekiem dotyka 20-40% osób po 60. roku życia, a u osób powyżej 70 lat częstość ta wzrasta do około 55%, przy czym kąt kyfozy piersiowej zwiększa się średnio o 3° na dekadę życia. Choroba Scheuermanna, najczęstsza strukturalna kyfoza młodzieńcza, występuje u 0,4-8% populacji, z przewagą u chłopców (stosunek mężczyzn do kobiet 2:1 do 7:1). Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek, osteoporozę, utratę masy mięśniowej, płeć żeńską (szczególnie w okresie menopauzy), predyspozycje genetyczne oraz choroby współistniejące, takie jak neurofibromatoza czy zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Diagnostyka opiera się na ocenie radiograficznej kąta kyfozy (próg ≥40° dla hiperkyfozy), a także na prostych testach klinicznych, takich jak Wall-Occiput Test (WOT), które umożliwiają identyfikację pacjentów wysokiego ryzyka.
- Epidemiologia kyfozy
- Występowanie w różnych grupach wiekowych
- Choroba Scheuermanna
- Różnice związane z płcią
- Różnice etniczne
- Czynniki ryzyka kyfozy
- Monitorowanie i nadzór nad kyfozą
- Konsekwencje zdrowotne kyfozy
- Wpływ na funkcjonowanie fizyczne
- Wpływ na niezależność i śmiertelność
- Wpływ na jakość snu
- Wpływ na jakość życia
- Interwencje i ich efektywność
Epidemiologia kyfozy
Kyfoza to deformacja kręgosłupa charakteryzująca się nadmiernym wygięciem do przodu w odcinku piersiowym. Epidemiologia tego schorzenia różni się w zależności od typu kyfozy, wieku pacjentów oraz stosowanych kryteriów diagnostycznych.12
Występowanie w różnych grupach wiekowych
Kyfoza związana z wiekiem (hiperkyfoza) występuje u około 20-40% osób dorosłych po 60. roku życia. Ten odsetek wzrasta do około 55% wśród osób powyżej 70. roku życia.123 Badania longitudinalne wykazały, że kąt kyfozy piersiowej zwiększa się średnio o około 3 stopnie na każdą dekadę życia, szczególnie po 40. roku życia.14
Przy zastosowaniu progu 40° dla definicji hiperkyfozy, częstość występowania wśród osób po 60. roku życia wynosi około 30%, a wśród osób po 70. roku życia wzrasta do około 55%.3 W badaniu przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii na grupie 41 212 uczestników, 9% miało hiperkyfozę (kąt ≥40°), a 7,5% miało hiperlordozę (kąt ≥30°), z czego 2,6% uczestników miało obie deformacje. W wieku 75 lat i więcej, częstość występowania hiperkyfozy i hiperlordozy wynosiła odpowiednio 15,4% i 10,4%.5
Choroba Scheuermanna
Choroba Scheuermanna (kyfoza młodzieńcza) stanowi najczęstszą przyczynę strukturalnej kyfozy u młodzieży. Występuje u około 0,4-8% populacji ogólnej.1678 W Stanach Zjednoczonych częstość występowania tego schorzenia szacuje się na poziomie 0,4-8,3%, co czyni ją najczęstszym typem strukturalnej kyfozy u młodzieży.89
Zakrojone na szeroką skalę badanie przeprowadzone w Europie, obejmujące ponad 10 000 osób z 27 ośrodków uczestniczących w European Vertebral Osteoporosis Study, wykazało częstość występowania choroby Scheuermanna na poziomie 8% wśród osób powyżej 50. roku życia, bez różnic między płciami.6 Natomiast badanie przeprowadzone w Holandii wykazało ogólny wskaźnik 4% w populacji holenderskiej, z częstością 4,5% u mężczyzn i 3,6% u kobiet, choć różnica ta nie była istotna statystycznie.10
Różnice związane z płcią
Hiperkyfoza związana z wiekiem dotyka zarówno kobiety, jak i mężczyzn, jednak tempo wzrostu deformacji jest większe u kobiet, szczególnie w okresie menopauzy.1 Według niektórych źródeł, kyfoza ogólnie występuje częściej u kobiet.11
W przypadku choroby Scheuermanna, większość badań wskazuje na przewagę występowania wśród mężczyzn, z szacunkowym stosunkiem mężczyzn do kobiet wynoszącym od 2:1 do 7:1.112813 Choroba ta częściej występuje u wyższych chłopców, u których istnieje zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu.14
Badania sugerują jednak, że sam kąt kyfozy piersiowej nie jest zależny od płci, ponieważ różnice między grupami nigdy nie osiągnęły istotności statystycznej.2
Różnice etniczne
Istnieją istotne różnice w kyfozie między grupami etnicznymi. Europejczycy i Północnoamerykanie wykazują większy stopień kyfozy niż Azjaci.2 Kyfotyczna deformacja wtórna do złamań osteoporotycznych występuje u 15% kobiet rasy kaukaskiej.15 Osteoporoza, która może przyczyniać się do kyfozy, jest częstsza u pacjentów płci żeńskiej, osób starszych, pochodzenia kaukaskiego lub azjatyckiego, lub przyjmujących przewlekle sterydy.15
Czynniki ryzyka kyfozy
Do głównych czynników ryzyka rozwoju kyfozy należą:1617
- Zaawansowany wiek, szczególnie po 40. roku życia1
- Osteoporoza i złamania kręgów118
- Utrata masy mięśniowej i zmniejszona gęstość mineralna kości1618
- Płeć żeńska, szczególnie w okresie menopauzy1
- Predyspozycje genetyczne (szczególnie w chorobie Scheuermanna)1913
- Schorzenia takie jak neurofibromatoza, mukopolisacharydoza, achondroplazja, przepuklina oponowo-rdzeniowa, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa15
- Stany zapalne (w tym gruźlica kręgosłupa)15
- Nowotwory łagodne i złośliwe15
Monitorowanie i nadzór nad kyfozą
Wczesne wykrywanie kyfozy ma kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia. Większość osób, u których wcześnie zdiagnozowano kyfozę, nie wymaga operacji i może kontrolować stan za pomocą opcji niechirurgicznych.420
Metody oceny i monitorowania
Do oceny kyfozy stosuje się różne metody:21
- Radiograficzna ocena kąta kyfozy – tradycyjnie za pomocą systemów archiwizacji obrazów i komunikacji (PACS), które są obecnie złotym standardem21
- Nowsze metody wykorzystujące wbudowany inklinometr smartfona – wykazują doskonałą ważność i niezawodność w porównaniu z metodą PACS, a czas potrzebny na pomiar jest znacznie krótszy21
- Wizualna ocena kyfozy – nawet proste metody wizualnej klasyfikacji kyfozy przez niewyszkolonych oceniających, korzystających z obrazów referencyjnych, mogą być skuteczne w identyfikacji osób z wysokim ryzykiem przyszłego pogorszenia aktywności życia codziennego (ADL)2223
Praktycznym testem do oceny kyfozy jest „test odległości mur-potylica” (WOT – Wall-Occiput Test), który może pomóc zidentyfikować populacje wysokiego ryzyka, które skorzystałyby z interwencji opieki zdrowotnej.24
Znaczenie monitorowania
Monitorowanie kyfozy jest istotne z kilku powodów:420
- Kyfoza może się pogorszyć, jeśli pozostanie nieleczona, co może powodować problemy zdrowotne, takie jak trudności w oddychaniu4
- Hiperkyfoza jest związana ze zmniejszoną wydolnością fizyczną, zwiększonym ryzykiem upadków i złamań kręgów, a także zwiększoną śmiertelnością z wszystkich przyczyn3
- U osób z kyfozą w chorobie Scheuermanna, pozostawienie nieleczonej kyfozy może prowadzić do korelacji między wzrostem strzałkowej osi pionowej (SVA) a pogorszeniem jakości życia związanej ze zdrowiem12
Osoby z kyfozą powinny regularnie monitorować stan z lekarzem przez całe życie, nawet po leczeniu.4 Identyfikacja populacji z kyfotyczną postawą za pomocą prostych testów, takich jak WOT, może pomóc w poprawie zdrowia społeczności.24
Konsekwencje zdrowotne kyfozy
Kyfoza może prowadzić do szeregu konsekwencji zdrowotnych, które mają istotny wpływ na jakość życia pacjentów.243
Wpływ na funkcjonowanie fizyczne
Hiperkyfoza wpływa na sprawność fizyczną w następujący sposób:325
- Zmniejszona wydolność fizyczna3
- Zwiększone ryzyko upadków3
- Zwiększone ryzyko złamań kręgów3
- Upośledzenie funkcji oddechowych – badania prospektywne wykazały, że u nastolatków z chorobą Scheuermanna z kyfozą powyżej 75° występuje znaczna niewydolność oddechowa, z mniejszą pojemnością wentylacyjną i maksymalnym poborem tlenu w porównaniu do zdrowych osób z grupy kontrolnej6
- Zwiększone ryzyko przepukliny krążka międzykręgowego w odcinku piersiowo-lędźwiowym (przepuklina krążka między T10/11 a L1/2)12
Wpływ na niezależność i śmiertelność
Kyfotyczna postawa jest związana z utratą niezależności (LOI) i śmiertelnością u starszych dorosłych mieszkających w społeczności.24 Badanie kohortowe wykazało, że osoby z łagodną i ciężką postawą kyfotyczną miały wyższe wskaźniki LOI niż osoby bez postawy kyfotycznej (aHR 1,70 i 2,08 odpowiednio).24
Hiperkyfoza jest związana ze zwiększoną śmiertelnością z wszystkich przyczyn.325 Kyfoza jest powszechna u osób starszych i wiąże się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi i zwiększoną śmiertelnością.25
Wpływ na jakość snu
Badania sugerują związek między większą krzywizną kyfozy a zgłaszaną złą jakością snu wśród starszych kobiet, ale nie wśród starszych mężczyzn.26 Kobiety z gorszą kyfozą częściej spały 7 godzin lub mniej i zgłaszały częste stosowanie leków nasennych.26
Prawdopodobne jest, że większe stopnie kyfozy powodują ograniczenie ściany klatki piersiowej i upośledzenie ruchomości mięśni, co ostatecznie prowadzi do upośledzenia funkcji płuc, które z kolei może wpływać na jakość snu.26
Wpływ na jakość życia
Kyfoza ma negatywny wpływ na jakość życia związaną ze zdrowiem (HRQOL).27 Pacjenci z chorobą Scheuermanna mają znacząco niższe wyniki we wszystkich domenach kwestionariusza Scoliosis Research Society (SRS-22) niż pacjenci z młodzieńczą skoliozą idiopatyczną i normalni nastolatkowie.28
Wyniki bólu (VAS) w populacji z chorobą Scheuermanna korelują negatywnie z domenami bólu, samooceny i zdrowia psychicznego SRS-22.28 Zwiększająca się wielkość kyfozy była najsilniej skorelowana z gorszą samooceną.28
Interwencje i ich efektywność
Wczesna diagnoza kyfozy prowadzi do najlepszych wyników. Większość osób, u których wcześnie zdiagnozowano kyfozę, nie wymaga operacji i może kontrolować stan za pomocą opcji niechirurgicznych.420
Metody niechirurgiczne
Obecne dowody sugerują rolę terapii nieoperacyjnych w zmniejszaniu kyfozy i opóźnianiu jej progresji.25 W badaniu pilotażowym oceniono wykonalność i akceptowalność programu ćwiczeń i treningu postawy opartego na technologii, rozpowszechnianego za pomocą klipów wideo i przypomnień przez wiadomości tekstowe na telefon komórkowy.29
Kyfoza, odległość OTW i aktywność fizyczna znacznie poprawiły się po 6-tygodniowej interwencji.29 Program treningowy oparty na technologii może być akceptowalną alternatywą dla treningu osobistego dla starszych dorosłych z hiperkyfozą.29
Interwencje chirurgiczne
Operacja jest często zalecana dla pacjentów z kyfozą wrodzoną.20 Może być również zalecana dla pacjentów z chorobą Scheuermanna, którzy mają krzywe większe niż 70-75 stopni lub tych z silnym bólem pleców.20
Kompleksowe planowanie przedoperacyjne jest wymagane, obejmujące:17
- Wzorzec objawów
- Stan neurologiczny i obecność ucisku nerwów
- Etiologię deformacji
- Lokalizację, elastyczność i charakterystykę deformacji
- Wcześniejsze operacje
- Obecność ankylozy i masy fuzji
- Obecność zmian zwyrodnieniowych na proksymalnych/dystalnych końcowych poziomach kręgów i w połączeniu szyjno-piersiowym
- Choroby współistniejące pacjenta
- Anatomię tętnicy kręgowej (szczególnie w C1-C2)
- Jakość kości
Obecne opcje leczenia obejmują przednią discektomię i fuzję, osteotomię śródoperacyjną (ATO), osteotomię Smitha-Petersena, osteotomię klinową pedikularną (PSO) lub kombinację tych technik, w oparciu o dokładną ocenę przedoperacyjną.17
Efektywność interwencji
Jeśli kyfoza zostanie zdiagnozowana wcześnie, wielu pacjentów można skutecznie leczyć bez operacji, co pozwala im prowadzić aktywne, zdrowe życie.20 Cel leczenia polega na zatrzymaniu progresji krzywizny i zapobieganiu deformacji.20
Identyfikacja społeczności starszych osób z postawą kyfotyczną za pomocą prostych testów, takich jak WOT, może pomóc zidentyfikować populacje wysokiego ryzyka, które skorzystałyby z interwencji opieki zdrowotnej.24
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.