Kleptomania
Epidemiologia
Kleptomania jest rzadkim zaburzeniem kontroli impulsów, charakteryzującym się nieodpartą potrzebą kradzieży przedmiotów nieistotnych pod względem użytkowym czy materialnym. Szacowane rozpowszechnienie w populacji ogólnej wynosi około 0,3-0,6%, jednak wśród pacjentów z zaburzeniami psychicznymi wskaźniki te są znacznie wyższe (7,8% aktualnie, 9,3% w ciągu życia). Kleptomania często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak zaburzenia nastroju (45-100%), zaburzenia kontroli impulsów (20-46%), zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych (23-50%) oraz zaburzenia lękowe, w tym OCD. Szczególnie wysoka jest korelacja z zaburzeniami odżywiania, zwłaszcza bulimią (do 65%). Zaburzenie zwykle rozpoczyna się w okresie dojrzewania (średni wiek 19,4 lat) i ma charakter przewlekły, a jego rozpoznanie jest utrudnione ze względu na stygmatyzację i rzadkie zgłaszanie się pacjentów do leczenia.
- Epidemiologia kleptomanii
- Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
- Rozpowszechnienie wśród osób z zaburzeniami psychicznymi
- Kleptomania a kradzieże sklepowe
- Różnice płciowe w występowaniu kleptomanii
- Wiek zachorowania i przebieg choroby
- Współwystępowanie zaburzeń psychicznych
- Częstotliwość współwystępowania
- Najczęstsze współwystępujące zaburzenia
- Związek ze spektrum impulsywno-kompulsywnym
- Czynniki wpływające na monitorowanie epidemiologiczne
- Wyzwania w diagnostyce i zgłaszaniu przypadków
- Znaczenie wczesnego wykrywania i interwencji
- Implikacje dla badań i systemu opieki zdrowotnej
- Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
Epidemiologia kleptomanii
Kleptomania jest stosunkowo rzadkim zaburzeniem psychicznym charakteryzującym się powtarzającym się, nieodpartym impulsom do kradzieży przedmiotów, które nie są potrzebne do użytku osobistego ani ze względu na ich wartość materialną. Pomimo znaczącego wpływu na osoby dotknięte tym zaburzeniem oraz konsekwencji społecznych i ekonomicznych, kleptomania pozostaje słabo zbadanym zaburzeniem psychiatrycznym12.
Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
Dokładne określenie rozpowszechnienia kleptomanii w populacji ogólnej stanowi wyzwanie ze względu na niedostateczne raportowanie przypadków i stygmatyzację związaną z tym zaburzeniem1. Według większości badań, rozpowszechnienie kleptomanii w populacji ogólnej szacuje się na poziomie 0,3-0,6%123. Niektóre źródła podają szacunkową wartość około 6 osób na 1000, co przekłada się na około 1,2 miliona dorosłych Amerykanów12. Inne badania sugerują, że rzeczywiste rozpowszechnienie może być wyższe, gdyż osoby z kleptomanią rzadko szukają pomocy psychiatrycznej z powodu tego zaburzenia12.
Warto zauważyć, że często cytowane rozpowszechnienie kleptomanii wynoszące 0,6% w populacji ogólnej zostało ekstrapolowane z danych badawczych pacjentów z zaburzeniami odżywiania. Badanie przeprowadzone w 2010 roku wśród studentów uczelni wyższych wykazało niższy wskaźnik rozpowszechnienia kleptomanii wynoszący 0,38%, co prawdopodobnie jest bardziej dokładne, ponieważ nie pochodzi z określonej subpopulacji1.
Rozpowszechnienie wśród osób z zaburzeniami psychicznymi
W przeciwieństwie do wskaźników rozpowszechnienia w populacji ogólnej, badania pacjentów z zaburzeniami psychicznymi sugerują znacznie wyższe wskaźniki występowania kleptomanii. Wśród 203 pacjentów hospitalizowanych z różnymi zaburzeniami psychicznymi, 7,8% spełniało aktualne, a 9,3% spełniało kryteria życiowe rozpoznania kleptomanii12. Podobne wartości aktualnego i całożyciowego rozpowszechnienia sugerują, że nieleczona kleptomania ma charakter przewlekły.
Inne badania wykazują zwiększone wskaźniki kleptomanii u pacjentów z depresją (3,7%), zaburzeniami związanymi z używaniem alkoholu (3,8%) oraz zaburzeniami hazardowymi (2,1% do 5%)1. Badanie 102 nastolatków hospitalizowanych z powodu różnych zaburzeń psychicznych wykazało, że 8,8% (n = 9) cierpiało na kleptomanię1.
Kleptomania a kradzieże sklepowe
Kleptomania stanowi około 5% wszystkich przypadków kradzieży sklepowych123. Biorąc pod uwagę całkowite koszty kradzieży sklepowych wynoszące 10 miliardów dolarów w 2002 roku, te 5% przekłada się na roczną stratę gospodarczą w wysokości 500 milionów dolarów przypisywaną kleptomanii1. W 2017 roku kradzieże sklepowe spowodowały straty w wysokości 13 miliardów dolarów dla sprzedawców detalicznych, stanowiąc 36,5% utraty zapasów1.
Wśród osób aresztowanych za kradzieże sklepowe, odsetek osób z kleptomanią waha się od 3,8% do 24%123. Te wskaźniki mogą być zaniżone z powodu niekompletnej oceny psychiatrycznej, braku ścisłych kryteriów diagnostycznych kleptomanii i/lub błędu selekcji1.
Różnice płciowe w występowaniu kleptomanii
Większość badań dotyczących kleptomanii wskazuje na przewagę kobiet wśród osób dotkniętych tym zaburzeniem12. Stosunek kobiet do mężczyzn z kleptomanią jest szacowany na około 3:1123. Niektóre źródła podają, że kobiety stanowią nawet 80% wszystkich znanych kleptomanów1.
Jednakże, kobiety częściej szukają profesjonalnej pomocy, a system prawny częściej kieruje kobiety dokonujące kradzieży sklepowych na ocenę psychiatryczną, podczas gdy mężczyzn częściej kieruje do więzienia. Dlatego rzeczywiste rozpowszechnienie wśród mężczyzn i kobiet może być bardziej podobne niż raportowane1. Jednym z powodów tej różnicy może być również to, że mężczyźni częściej otrzymują diagnozę antyspołecznego zaburzenia osobowości, a nie kleptomanii1.
Wiek zachorowania i przebieg choroby
Kleptomania zazwyczaj pojawia się w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości, choć jej początek może wystąpić w różnym wieku, od dzieciństwa do późnej starości12. Średni wiek początku kradzieży wśród 101 dorosłych spełniających kryteria DSM-IV dla kleptomanii (73,3% kobiet) wynosił 19,4 lat, utrzymując się średnio przez 8,2 lat przed spełnieniem pełnych kryteriów diagnostycznych1.
Badania wskazują na wczesny wiek zachorowania i najczęściej ciągły przebieg choroby12. W niektórych przypadkach początek zachowań kleptomańskich pojawia się już w okresie dzieciństwa, szczególnie w rodzinach dysfunkcyjnych1.
Współwystępowanie zaburzeń psychicznych
Kleptomania rzadko występuje jako izolowane zaburzenie. Badania wskazują na wysokie wskaźniki współwystępowania innych zaburzeń psychicznych u osób z kleptomanią1.
Częstotliwość współwystępowania
Wyniki badań sugerują, że około 85% osób z kleptomanią doświadcza w ciągu życia współwystępujących zaburzeń psychicznych1. Inne badania wskazują, że około 85% osób z kleptomanią ma współistniejące zaburzenia psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD) i zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych1.
Najczęstsze współwystępujące zaburzenia
Wśród najczęstszych zaburzeń współwystępujących z kleptomanią znajdują się:
- Zaburzenia nastroju (45-100% przypadków)12
- Inne zaburzenia kontroli impulsów (20-46% przypadków)123
- Zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych (23-50% przypadków)12
- Zaburzenia lękowe12
Szczególnie wysokie wskaźniki współwystępowania obserwuje się w przypadku zaburzeń odżywiania, zwłaszcza bulimii. Niektóre badania wykazały wyjątkowo wysoką korelację kleptomanii u pacjentów z bulimią wynoszącą 65%12. Współwystępowanie kleptomanii i zaburzeń odżywiania może pogorszyć profil kliniczny i wymaga specyficznych interwencji1.
Wskaźniki występowania zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego (OCD) u pacjentów z kleptomanią są zróżnicowane i według różnych badań wynoszą od 0,7% do 60%12.
Związek ze spektrum impulsywno-kompulsywnym
Kleptomania jest klasyfikowana jako zaburzenie kontroli impulsów w Podręczniku Diagnostycznym i Statystycznym Zaburzeń Psychicznych (DSM-5)12. Jednakże badania wykazały, że ma ona cechy wspólne z zaburzeniami uzależniającymi (zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych, zaburzenia hazardowe) oraz zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi1.
Wyniki badań sugerują, że kleptomania może przejawiać zarówno cechy impulsywne, jak i kompulsywne, biorąc pod uwagę wyniki podskali obsesyjno-kompulsyjnej SCL-90 i unikanie szkód (w zakresie kompulsywności) oraz poszukiwanie nowości i pilność pozytywną i negatywną (w zakresie impulsywności)1. Dlatego ważne jest dalsze badanie tego zaburzenia nie tylko jako zaburzenia kontroli impulsów, ale także z perspektywy wielowymiarowej w spektrum impulsywno-kompulsywnym.
Kleptomania może być również postrzegana jako forma zachowania uzależniającego i wykazano jej związek z innymi zaburzeniami związanymi z używaniem substancji psychoaktywnych (np. alkoholu i nikotyny)1. Naltrekson, antagonista opioidów stosowany w leczeniu zachowań uzależniających, wykazał skuteczność w redukcji objawów kleptomanii1.
Czynniki wpływające na monitorowanie epidemiologiczne
Wyzwania w diagnostyce i zgłaszaniu przypadków
Kleptomania jest rzadko zgłaszana dobrowolnie do specjalistów w zakresie zdrowia psychicznego1. Pacjenci zazwyczaj zgłaszają się na leczenie z nakazu prawnego z powodu powtarzających się kradzieży sklepowych. Ze względu na tajemnicę i wstyd, które jej towarzyszą, kleptomania często pozostaje niezdiagnozowana1.
Zaburzenie to jest często nierozpoznawane; 40% przypadków nie jest diagnozowanych, a 58% pacjentów nigdy nie było leczonych1. Większość osób z kleptomanią nie otrzymała leczenia z powodu kleptomanii, mimo że często szukały pomocy w związku z współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi, najczęściej z powodu dużej depresji1.
Osoby z kleptomanią rzadko szukają leczenia z powodu tego zaburzenia. Kleptomania jest zazwyczaj diagnozowana i leczona dopiero wtedy, gdy pacjent szuka pomocy z powodu innego, czasem pokrewnego, zaburzenia psychicznego1.
Znaczenie wczesnego wykrywania i interwencji
Klinicyści powinni rutynowo pytać o impulsy do kradzieży podczas ogólnych wywiadów psychiatrycznych ze swoimi pacjentami1. Zwiększona świadomość i badania przesiewowe przeprowadzane przez klinicystów mogą zwiększyć liczbę pacjentów szukających pomocy.
Empatia, dokładna diagnoza i wczesna interwencja są kluczowe, jeśli mamy złagodzić znaczne koszty osobiste, prawne i ekonomiczne kleptomanii1. Bez leczenia osoby z tym zaburzeniem mają wysokie ryzyko problemów prawnych, problemów w relacjach lub problemów wynikających z innych zaburzeń zdrowia psychicznego, w tym zwiększone ryzyko śmierci w wyniku samobójstwa1.
Implikacje dla badań i systemu opieki zdrowotnej
Konieczne są badania porównujące różne podejścia psychoterapeutyczne i farmakologiczne do leczenia tego zaburzenia1. Obecnie brakuje badań na temat etiologii i leczenia kleptomanii1.
Świadomość kleptomanii, empatia wobec osób nią dotkniętych oraz rygorystyczne badania nad opcjami leczenia są potrzebne, aby złagodzić osobiste i społeczne koszty kleptomanii1.
Inicjatywy edukacyjne i świadomościowe są niezbędne do promowania zrozumienia kleptomanii jako uleczalnego zaburzenia zdrowia psychicznego oraz do opowiadania się za politykami wspierającymi wczesną interwencję, dostęp do usług zdrowia psychicznego i zapobieganie recydywie wśród osób z kleptomanią1.
Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
Kleptomania ma znaczący wpływ na życie osób dotkniętych tym zaburzeniem, a także na społeczeństwo i gospodarkę.
Konsekwencje osobiste i społeczne
Osoby z kleptomanią doświadczają znacznych ograniczeń w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym1. Dane potwierdzają niszczycielski wpływ kleptomanii na życie osobiste i zawodowe oraz poważne konsekwencje prawne, odzwierciedlone w wysokich wskaźnikach aresztowań i pozbawienia wolności1.
Badania wykazały, że 64% do 87% pacjentów z kleptomanią ma historię zatrzymań1. Chociaż większość zatrzymań nie skutkuje karą pozbawienia wolności, wczesne dowody sugerują, że 15% do 23% pacjentów z kleptomanią trafiło do więzienia za kradzieże sklepowe1.
W jednym z badań obejmujących 40 pacjentów z kleptomanią, 31 osób (77,5%) zostało aresztowanych za kradzieże sklepowe1. Inne badanie wykazało, że ponad 68% osób z kleptomanią zostało aresztowanych za kradzież1.
Wyniki badań podkreślają również wysokie koszty emocjonalne i zawodowe, jakie to zaburzenie nakłada na jednostkę: aresztowania, pobyt w więzieniu, zakłócone relacje i zniszczone kariery1.
Konsekwencje ekonomiczne
Kleptomania ma znaczący wpływ ekonomiczny na społeczeństwo. Szacuje się, że rocznie około 2 miliony Amerykanów jest oskarżanych o kradzieże sklepowe1. Jeśli kleptomania odpowiada za 5% tych przypadków, przekłada się to na 100 000 aresztowań1.
Biorąc pod uwagę całkowite koszty kradzieży sklepowych wynoszące 10 miliardów dolarów w 2002 roku, 5% przypisywane kleptomanii przekłada się na roczną stratę gospodarczą w wysokości 500 milionów dolarów1. W 2017 roku kradzieże sklepowe spowodowały straty w wysokości 13 miliardów dolarów dla sprzedawców detalicznych, stanowiąc 36,5% utraty zapasów1.
Wpływ na wymiar sprawiedliwości
Konsekwencje prawne kleptomanii są znaczące i istnieje duża potrzeba szeroko zakrojonych badań nad strategiami leczenia, aby pomóc zapobiec dalszym nawrotom zachowań związanych z kradzieżą u osób z kleptomanią1.
System prawny częściej kieruje kobiety dokonujące kradzieży sklepowych na ocenę psychiatryczną, podczas gdy mężczyzn częściej kieruje do więzienia1. Ta dysproporcja może wpływać na zrozumienie epidemiologii kleptomanii i dostęp do odpowiedniego leczenia.
Wzrost świadomości na temat kleptomanii jako zaburzenia psychicznego, a nie wady charakteru czy moralnej porażki, jest kluczowy dla poprawy podejścia wymiaru sprawiedliwości do osób z tym zaburzeniem1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.