Gastropareza
Epidemiologia
Gastropareza definiowana jest jako opóźnione opróżnianie żołądka trwające co najmniej 3 miesiące, bez mechanicznej niedrożności, manifestujące się nudnościami, wymiotami, uczuciem pełności poposiłkowej, odbijaniem, wzdęciami i bólem w nadbrzuszu. Epidemiologia gastroparezy jest trudna do precyzyjnego określenia z powodu słabej korelacji objawów z opóźnionym opróżnianiem żołądka oraz niedostatecznego stosowania obiektywnych metod diagnostycznych, takich jak scyntygrafia opróżniania żołądka i endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego. Współczynniki zachorowalności na pewną gastroparezę (objawy plus potwierdzenie scyntygraficzne) wahają się od 1,9 do 9,8 na 100 000 osobolat, z wyraźną przewagą kobiet (4-krotnie wyższa zachorowalność niż u mężczyzn) oraz wzrostem częstości z wiekiem, szczególnie powyżej 60 roku życia. Cukrzyca, zwłaszcza typu 1, jest najczęstszą przyczyną gastroparezy, z częstością występowania opóźnionego opróżniania żołądka u chorych na cukrzycę typu 1 sięgającą 27-58%, a u typu 2 około 30%. Idiopatyczna gastropareza, często po zakażeniach wirusowych, stanowi znaczącą część przypadków, szczególnie u kobiet młodych i w średnim wieku.
Gastroparesis: Epidemiology – przegląd ogólny
Gastropareza definiowana jest jako opóźnione opróżnianie żołądka przy braku mechanicznej niedrożności, utrzymujące się przez co najmniej 3 miesiące. Charakteryzuje się objawami takimi jak nudności, wymioty, uczucie pełności poposiłkowej, odbijanie, wzdęcia i/lub ból w nadbrzuszu. 12 Prawdziwa częstość występowania gastroparezy pozostaje w dużej mierze nieznana, głównie ze względu na trudności w dokładnym określeniu epidemiologii tej choroby.34
Większość badań dotyczących epidemiologii gastroparezy przeprowadzono w wybranych seriach przypadków, a nie w populacji ogólnej. Rzeczywiste rozpowszechnienie jest trudne do oszacowania ze względu na stosunkowo słabą korelację objawów z opóźnionym opróżnianiem żołądka, co prowadzi do wysokiego wskaźnika niedodiagnozowania.56 Według niektórych szacunków tylko jedna na dziewięć osób z wysokim prawdopodobieństwem gastroparezy otrzymuje właściwe rozpoznanie.78
Wskaźniki chorobowości
W jednym z największych badań populacyjnych, obejmującym 3604 potencjalne przypadki gastroparezy, z których 83 spełniało kryteria diagnostyczne dla pewnej gastroparezy, standaryzowany względem wieku współczynnik zachorowalności wynosił 2,4 na 100 000 osobolat dla mężczyzn, 9,8 na 100 000 osobolat dla kobiet oraz 6,3 na 100 000 osobolat dla ogólnej populacji mężczyzn i kobiet.910
Standaryzowany względem wieku współczynnik chorobowości definiowanej jako pewna gastropareza (oparta na objawach i opóźnionym opróżnianiu żołądka mierzonym scyntygraficznie) wynosił 9,6 na 100 000 osób dla mężczyzn i 38 na 100 000 osób dla kobiet. 111213 W badaniu epidemiologicznym z Europy oszacowany ogólny współczynnik chorobowości gastroparezy wynosił 13,8 na 100 000 osób, przy zachorowalności 1,9 na 100 000 osobolat.1415
Przegląd systematyczny literatury wykazał, że częstość występowania pewnej gastroparezy (objawy plus dowody opóźnionego opróżniania żołądka) w populacji ogólnej waha się od 13,8 do 267,7 na 100 000 dorosłych, a zachorowalność wynosi od 1,9 do 6,3 na 100 000 osobolat.1617 Według analizy dużej bazy danych ubezpieczeń zdrowotnych w USA, standaryzowany współczynnik chorobowości gastroparezy wynosił około 267 przypadków na 100 000 osób.1819
Jednakże w analizie podgrupy pacjentów z potwierdzoną gastroparezą (osoby, u których objawy utrzymywały się przez ponad 3 miesiące i które miały wykonane badanie scyntygraficzne opróżniania żołądka) obliczono znacznie niższy współczynnik chorobowości wynoszący 21,5 przypadków na 100 000 osób.2021
W przekrojowym badaniu populacyjnym przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych z wykorzystaniem elektronicznej dokumentacji medycznej i wyników endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego oraz testów opróżniania żołądka, częstość występowania gastroparezy u chorych na cukrzycę typu 1 i typu 2 wynosiła odpowiednio 4,6% i 1,3%. Ogółem, wśród około 44 milionów osób objętych elektronicznymi kartami medycznymi, zdiagnozowano około 70 000 osób z gastroparezą, a diagnoza została potwierdzona badaniami tylko u około 14% osób z rozpoznaniem gastroparezy. Ogólnie dane te sugerują obliczoną częstość występowania na poziomie 0,16%.222324
Globalna częstość występowania
Ogólna globalna częstość występowania objawów podobnych do gastroparezy (GPLS – gastroparesis-like symptoms) wynosi 0,9%, ze znacznie wyższą częstością występowania wśród kobiet w porównaniu do mężczyzn.25 Najwyższą częstość występowania odnotowano w Stanach Zjednoczonych (1,4%), a najniższą w Japonii (0,3%) i Singapurze (0,3%).26
Wśród osób z cukrzycą ogólna częstość występowania GPLS wynosiła 1,3%, wahając się szeroko od 0,0% do 4,5%. Częstość występowania GPLS w cukrzycy wykazywała znaczne zróżnicowanie między krajami.27
Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało standaryzowany współczynnik chorobowości gastroparezy wynoszący 13,8 (95% CI 12,6-15,1) na 100 000 osób w 2016 roku, a standaryzowany współczynnik zachorowalności na gastroparezę wzrósł z 1,5 (95% CI 1,1-1,8) na 100 000 osobolat w 2004 roku do 1,9 (95% CI 1,4-2,3) na 100 000 osobolat w 2016 roku.2829
Analiza podgrupowa wykazała statystycznie istotną zmienność między krajami i regionami Wielkiej Brytanii. Szkocja miała najwyższą częstość występowania spośród wszystkich badanych obszarów na poziomie 31,7 na 100 000 osób, prawie czterokrotnie wyższą niż najniższa odnotowana częstość występowania, którą obserwowano w Londynie.3031
Wzorce demograficzne
Badania niezmiennie wykazują, że gastropareza występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. Wskaźnik zachorowalności na pewną gastroparezę jest około czterokrotnie wyższy u kobiet niż u mężczyzn.323334 W porównaniu z mężczyznami, kobiety są znacznie bardziej (od 2 do 4 razy) narażone na rozwój gastroparezy. Przyczyny tej różnicy nie zostały jeszcze ustalone. Hipotezy obejmują różnice hormonalne, zmienione przekaźnictwo serotoninergiczne oraz wewnętrznie wolniejsze opróżnianie żołądka u kobiet w porównaniu z mężczyznami.35
Częstość występowania gastroparezy wzrasta z wiekiem, przy czym szczytowa zachorowalność wynosi 10,5 na 100 000 dla osób powyżej 60 roku życia.3637 Gastropareza najczęściej występuje u osób w wieku od 58 do 64 lat i najrzadziej u osób w wieku od 18 do 27 lat.38
Średni wiek pacjentów z gastroparezą waha się od 45,4 do 58,9 lat, a odsetek osób rasy białej od 46,7% do 90,1%.3940
Gastropareza cukrzycowa
Cukrzyca jest chorobą ogólnoustrojową najczęściej powikłaną gastroparezą. W jednym z badań populacyjnych 18% pacjentów z cukrzycą zgłaszało objawy z górnego odcinka przewodu pokarmowego, co stanowi większy odsetek niż w przypadku osób bez cukrzycy.41
Częstość występowania opóźnionego opróżniania żołądka u pacjentów z długotrwałą cukrzycą typu 1 waha się od 27% do 58%. Podobnie, gastropareza występuje u około 30% pacjentów z cukrzycą typu 2.42
W jedynym badaniu społecznym dotyczącym gastroparezy w cukrzycy średnia skumulowana zachorowalność na objawy i opóźnione opróżnianie żołądka w ciągu 10 lat była wyższa w cukrzycy typu 1 (5%) niż w cukrzycy typu 2 (1%) i w grupie kontrolnej (1%).4344
Wśród pacjentów z cukrzycą, gastropareza jest znacznie bardziej rozpowszechniona w cukrzycy typu 1 (30% do 50%) ze skumulowanym ryzykiem 5,2%, w porównaniu do cukrzycy typu 2 (15% do 30%) z niższym skumulowanym ryzykiem 1,1%.45
Metaanaliza wykazała, że ogólna globalna częstość występowania gastroparezy cukrzycowej wynosiła 9,3%, z różnicą płci 4,6% dla kobiet i 3,4% dla mężczyzn. Analiza podgrup wykazała, że częstość występowania cukrzycy typu 2 była wyższa niż częstość występowania cukrzycy typu 1. Częstość występowania była nieco niższa u pacjentów z cukrzycą w wieku powyżej 60 lat (5,5%) w porównaniu do pacjentów poniżej 60 roku życia (15,8%).4647
Gastropareza cukrzycowa występuje u około 4,8% osób z cukrzycą typu 1, 1% osób z cukrzycą typu 2 i 0,1% osób bez cukrzycy.48 Objawy i oznaki opóźnionego opróżniania żołądka występują częściej u osób z cukrzycą typu 1 niż typu 2 i zazwyczaj u tych, które chorowały na cukrzycę przez co najmniej pięć lat. Zaobserwowano, że gastropareza zazwyczaj występuje u pacjentów z rozpoznaniem cukrzycy trwającej co najmniej dziesięć lat i dlatego częściej występuje u osób starszych z cukrzycą typu 2.49
Inne etiologie gastroparezy
Gastropareza idiopatyczna
Gastropareza idiopatyczna jest co najmniej tak samo częsta jak gastropareza cukrzycowa w większości serii przypadków. Pacjenci zazwyczaj są młodzi lub w średnim wieku, a do 90% stanowią kobiety.50 Według niektórych źródeł gastropareza idiopatyczna jest nawet częstsza niż gastropareza cukrzycowa.51
Gastropareza ponarażeniowa, która stanowi większość przypadków idiopatycznej gastroparezy, dotyczy do 4% populacji USA.52 W jednym z badań wykazano, że zakażenie enterowirusowe żołądka było często wykrywane (82%) u pacjentów poddawanych badaniu w kierunku idiopatycznej gastroparezy.53
Gastropareza pooperacyjna
Około 5% pacjentów, którzy przechodzą wagotomię i drenaż z powodu choroby wrzodowej lub nowotworu, doświadcza nudności, wymiotów i wczesnego uczucia sytości z powodu pooperacyjnego zastoju żołądka. Gastropareza może powikłać operacje wykonywane na żołądku.54
Rozkład etiologiczny
Według dużego badania opartego na bazie danych z USA, etiologia najczęściej była związana z cukrzycą (57,4%; typ 1, 5,7% i typ 2, 51,7%), a następnie pooperacyjna (15,0%), wywołana lekami (11,8%) i idiopatyczna (11,3%).5556
Co ciekawe, etiologia różni się w różnych krajach i regionach. Różnice w etiologii gastroparezy między krajami można częściowo wyjaśnić różnicami w częstości występowania cukrzycy, która prawdopodobnie jest najczęstszą przyczyną tam, gdzie jej rozpowszechnienie jest wyższe.57
Hospitalizacja i obciążenie ekonomiczne
Liczba hospitalizacji związanych z gastroparezą wzrosła znacząco w ciągu ostatnich dziesięcioleci. W Stanach Zjednoczonych częstość hospitalizacji związanych z gastroparezą zwiększyła się znacznie między 1995 a 2004 rokiem, szczególnie po 2000 roku.5859
Nationwide Inpatient Sample (NIS) wykazuje 138% wzrost hospitalizacji związanych z gastroparezą między 1995 a 2004 rokiem. Gastropareza była główną lub wtórną diagnozą dla tych hospitalizacji.60 Ogólna częstość hospitalizacji z powodu gastroparezy wzrosła o 300% między 1997 a 2013 rokiem.61
Niezależnie od przyczyny, wskaźnik hospitalizacji z powodu gastroparezy wzrósł o 158% w latach 1994-2005, z oszałamiającymi wydatkami na opiekę zdrowotną w wysokości 3,5 miliarda dolarów w Stanach Zjednoczonych, co pokazuje znaczący wzrost kosztów medycznych i ekonomicznych z powodu tej wyniszczającej choroby.62
Częstość występowania objawów podobnych do gastroparezy szacuje się na około 4% populacji, choć dokładna liczba osób cierpiących na gastroparezę jest nieznana. Sugeruje się jednak, że ponad 1,5 miliona Amerykanów cierpi na ciężką gastroparezę.63
Śmiertelność i jakość życia
Ogólna przeżywalność była znacząco niższa u pacjentów z cukrzycą i gastroparezą niż w porównywalnej pod względem wieku i płci populacji ogólnej.64 Wskaźnik śmiertelności z powodu gastroparezy wynosi około 4-38% w ciągu 2-letniego okresu obserwacji.65
Wskaźnik śmiertelności jest wyższy u pacjentów z gastroparezą niż w populacji ogólnej, a najczęstszymi przyczynami zgonu są choroby układu krążenia, niewydolność oddechowa i nowotwory złośliwe, choć niektóre badania wykazały, że wskaźniki śmiertelności wewnątrzszpitalnej spadają z czasem.6667
Obecność objawów podobnych do gastroparezy jest związana z wieloma aspektami choroby i zwiększonym wykorzystaniem opieki zdrowotnej.68 Gastropareza jest związana ze zwiększoną liczbą wizyt na oddziale ratunkowym i hospitalizacji z powodu zaostrzenia objawów, takich jak wymioty, nieprawidłowości elektrolitowe, ból brzucha i niedożywienie.6970
Ponad dwie trzecie pacjentów otrzymujących leczenie z powodu gastroparezy nie wykazuje znaczącej poprawy objawów w ciągu 1 roku obserwacji.7172 Niektóre czynniki predykcyjne poprawy w ciągu 48 tygodni obejmują wiek 50 lat i starszy, umiarkowaną lub ciężką gastroparezę oraz wystąpienie gastroparezy po prodromalnym zakażeniu.7374
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych
Główne wyzwania w dokładnym określeniu epidemiologii gastroparezy obejmują:
- Stosunkowo słabą korelację objawów z opróżnianiem żołądka75
- Brak dobrze zaprojektowanych badań epidemiologicznych wykorzystujących zarówno zweryfikowane objawy gastroparezy, jak i zwalidowaną scyntygrafię opróżniania żołądka jako kryterium diagnostyczne76
- Niespójną klasyfikację gastroparezy w badaniach epidemiologicznych: niektóre opierają się wyłącznie na kodach diagnostycznych, podczas gdy inne uwzględniają konkretne kryteria diagnostyczne77
- Ograniczoną dostępność wiarygodnych obiektywnych pomiarów opróżniania żołądka78
- Potrzebę dalszej edukacji pracowników medycznych w rozpoznawaniu i diagnozowaniu gastroparezy79
Dokładne określenie epidemiologii gastroparezy wymaga definicji opartej na kombinacji objawów i opóźnionego opróżniania żołądka, przy braku mechanicznej niedrożności. Główne wyzwanie dla prób dostarczenia dokładnych danych o zachorowalności lub częstości występowania tego zaburzenia musi obejmować (i) definicję, które objawy należy uznać za istotne, (ii) dokładny pomiar szybkości opróżniania żołądka oraz (iii) odpowiednie badania wykluczające niedrożność odźwiernika lub jelita cienkiego.80
Autorzy z Mayo Clinic zgadzają się, że charakterystyka epidemiologiczna gastroparezy nie jest jeszcze dobrze zrozumiana. Zauważają, że dwie obiektywne metody badania w celu wykluczenia niedrożności górnego odcinka przewodu pokarmowego i udokumentowania opóźnionego opróżniania żołądka (odpowiednio endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego i scyntygrafia opróżniania żołądka) nie są powszechnie stosowane do potwierdzenia diagnozy, na której opiera się epidemiologia. Dlatego autorzy twierdzą, że dla przyszłych badań konieczne jest włączenie tych obiektywnych pomiarów, aby uzyskać lepszy wgląd w epidemiologię gastroparezy.81
Podsumowując, badania epidemiologiczne gastroparezy są utrudnione przez różne definicje, kryteria diagnostyczne i metodologie badań, co prowadzi do szerokiego zakresu szacunków częstości występowania. Potrzebne są dalsze badania wykorzystujące standaryzowane definicje i metody diagnostyczne, aby lepiej zrozumieć prawdziwą epidemiologię tej złożonej choroby.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.