Leki w grupie
„leki przeciwbólowe wspomagające”

Leki przeciwbólowe wspomagające (koanalgetyki) to grupa preparatów, które pierwotnie zostały wprowadzone do lecznictwa w innych wskazaniach, jednak wykazują działanie przeciwbólowe w specyficznych rodzajach bólu. Stosowane są jako uzupełnienie klasycznej farmakoterapii przeciwbólowej, szczególnie w leczeniu bólu neuropatycznego, gdzie konwencjonalne analgetyki często mają ograniczoną skuteczność.

Wśród najważniejszych grup leków przeciwbólowych wspomagających wyróżniamy: leki przeciwpadaczkowe (np. gabapentyna – Neurontin, pregabalina – Lyrica, karbamazepina – Tegretol), leki przeciwdepresyjne (amitryptylina – Amitriptylinum, duloksetyna – Cymbalta, wenlafaksyna – Efectin), kortykosteroidy (deksametazon – Dexaven, prednizon – Encorton), oraz leki miejscowo znieczulające (lidokaina – Lidocaine, kapsaicyna – Qutenza).

Mechanizmy działania koanalgetyków są różnorodne. Leki przeciwpadaczkowe modulują kanały jonowe i zmniejszają nadpobudliwość nerwową. Przeciwdepresyjne działają na neuroprzekaźniki (serotoninę, noradrenalinę) w szlakach zstępujących bólu. Kortykosteroidy hamują stan zapalny i obrzęk uciskający struktury nerwowe. Leki miejscowo znieczulające blokują przewodnictwo nerwowe w miejscu aplikacji.

Największymi zaletami stosowania leków przeciwbólowych wspomagających są: skuteczność w trudnych do leczenia zespołach bólowych (szczególnie neuropatycznych), możliwość redukcji dawek klasycznych analgetyków (opioidów i niesteroidowych leków przeciwzapalnych), oraz często wielokierunkowe działanie (np. przeciwdepresyjne i przeciwbólowe jednocześnie), co jest korzystne u pacjentów z towarzyszącymi zaburzeniami nastroju.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem koanalgetyków obejmują liczne działania niepożądane specyficzne dla poszczególnych grup. Leki przeciwpadaczkowe mogą powodować zawroty głowy, senność i zaburzenia równowagi. Leki przeciwdepresyjne wiążą się z ryzykiem działań antycholinergicznych, zaburzeń seksualnych i wzrostu ciśnienia tętniczego. Kortykosteroidy stosowane długotrwale prowadzą do osteoporozy, zaburzeń metabolicznych i immunosupresji. Kluczowe jest właściwe dawkowanie i monitorowanie pacjenta.

W praktyce klinicznej leki przeciwbólowe wspomagające dzieli się na kilka podgrup: leki przeciwpadaczkowe (pierwszego rzutu w bólu neuropatycznym), leki przeciwdepresyjne (szczególnie skuteczne w bólu przewlekłym z komponentą depresyjną), miorelaksanty (baklofen, tyzanidyna – skuteczne w bólu związanym ze wzmożonym napięciem mięśniowym), leki miejscowo znieczulające (stosowane miejscowo w postaci plastrów, kremów), oraz bisfosfoniany (pamidronian, zoledronian – w bólu kostnym w przebiegu przerzutów nowotworowych).