Leki w grupie
„antagoniści hormonu uwalniającego gonadotropinę”

Antagoniści hormonu uwalniającego gonadotropinę (GnRH) są grupą leków, które bezpośrednio blokują receptory GnRH w przysadce mózgowej, powodując natychmiastowe zahamowanie wydzielania gonadotropin (LH i FSH). W przeciwieństwie do agonistów GnRH, antagoniści nie wywołują początkowego wzrostu stężenia gonadotropin, lecz od razu prowadzą do szybkiego obniżenia poziomu testosteronu u mężczyzn lub estrogenów u kobiet.

Do głównych substancji czynnych z grupy antagonistów GnRH należą: cetrorelix (Cetrotide), ganireliks (Orgalutran), degarelix (Firmagon), relugolix (Orgovyx, Relumina), elagolix (Orilissa) oraz linzagolix (Yselty). Na polskim rynku dostępne są preparaty takie jak Cetrotide (cetrorelix), Orgalutran (ganireliks) oraz Firmagon (degarelix).

Antagoniści GnRH znajdują zastosowanie głównie w leczeniu zaawansowanego raka prostaty (degarelix, relugolix), kontrolowanej stymulacji jajników w technikach wspomaganego rozrodu (cetrorelix, ganireliks), a także w terapii endometriozy (elagolix) i mięśniaków macicy (relugolix, linzagolix). Nowsze generacje antagonistów GnRH (relugolix, elagolix, linzagolix) są dostępne w formie doustnej, co stanowi istotny postęp w porównaniu do wcześniejszych preparatów podawanych wyłącznie parenteralnie.

Największą zaletą antagonistów GnRH jest szybki efekt działania bez początkowego efektu zaostrzenia (flare-up), który występuje przy stosowaniu agonistów GnRH. Powodują one natychmiastową supresję wydzielania gonadotropin, co jest szczególnie ważne w leczeniu zaawansowanego raka prostaty. Dodatkowo, w przypadku przerwania terapii, obserwuje się szybki powrót funkcji hormonalnych, co ma znaczenie w leczeniu niepłodności.

Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem antagonistów GnRH obejmują objawy hipoestrogenizmu u kobiet (uderzenia gorąca, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, suchość pochwy) lub hipogonadyzmu u mężczyzn (uderzenia gorąca, zmniejszenie libido, zaburzenia erekcji). Długotrwałe stosowanie tych leków może prowadzić do osteoporozy oraz zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku nowszych, doustnych antagonistów GnRH, obserwuje się również zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych oraz zaburzenia lipidowe.

W zależności od drogi podania, antagonistów GnRH można podzielić na dwie podgrupy: parenteralne (cetrorelix, ganireliks, degarelix) oraz doustne (relugolix, elagolix, linzagolix). Preparaty parenteralne wymagają iniekcji podskórnych, natomiast doustne antagoniści GnRH oferują większą wygodę stosowania, ale mogą wykazywać interakcje z innymi lekami metabolizowanymi przez wątrobę.