Przedawkowanie
Triprolidyna

Przedawkowanie triprolidyny – charakterystyka kliniczna

Triprolidyna, będąca lekiem przeciwhistaminowym pierwszej generacji, stanowi składnik wielu produktów leczniczych stosowanych w objawowym leczeniu nieżytu nosa. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do poważnych zaburzeń ogólnoustrojowych, których nasilenie zależy od przyjętej dawki oraz czasu, jaki upłynął od momentu zażycia leku.¹

Mechanizm toksyczności triprolidyny

Toksyczność triprolidyny wynika głównie z jej działania antycholinergicznego oraz depresyjnego wpływu na ośrodkowy układ nerwowy. W przypadku przedawkowania obserwuje się pełnoobjawowy zespół antycholinergiczny z charakterystycznym obrazem klinicznym. Jednocześnie mogą wystąpić objawy pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego przechodzące w działanie depresyjne przy wyższych dawkach.²

Objawy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie triprolidyny manifestuje się wieloukładowymi objawami klinicznymi. W preparatach złożonych, zawierających poza triprolidyną również pseudoefedrynę i/lub dekstrometorfan (jak Acatar Acti-Tabs, ACTI-trin czy Actifed), obraz kliniczny przedawkowania jest złożony i wynika z działania wszystkich substancji czynnych.³

Najczęstsze objawy przedawkowania triprolidyny obejmują objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, w tym: zahamowanie czynności OUN, senność, letarg, zawroty głowy, niezborność ruchową, pobudzenie, zmieszanie, omamy i psychozę, a w ciężkich przypadkach drgawki. Charakterystyczny jest również rozwój hipertermii. W zespole antycholinergicznym obserwuje się rozszerzenie źrenic, wypieki twarzy, gorączkę, suchość w jamie ustnej, zatrzymanie moczu oraz osłabienie perystaltyki jelit.⁴

W zakresie układu sercowo-naczyniowego przedawkowanie może powodować tachykardię oraz wahania ciśnienia tętniczego (zarówno niedociśnienie, jak i nadciśnienie). W ciężkich przypadkach może dochodzić do zaburzeń rytmu serca.⁵

W najcięższych przypadkach przedawkowania, szczególnie gdy pacjent jest długotrwale pobudzony, w śpiączce lub doświadcza napadów drgawkowych, istnieje ryzyko rozwoju rabdomiolizy oraz wtórnej niewydolności nerek.⁶

Potencjalne powikłania przedawkowania

Długotrwałe przedawkowanie triprolidyny, szczególnie w preparatach złożonych, może prowadzić do szeregu powikłań, wśród których najpoważniejsze to:

• Niewydolność oddechowa
• Drgawki i stan padaczkowy
• Zaburzenia rytmu serca
• Rabdomioliza
• Ostra niewydolność nerek

^7
8

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania triprolidyny powinno być prowadzone w warunkach szpitalnych, często na oddziale intensywnej terapii. Postępowanie jest głównie objawowe i podtrzymujące. W przypadku przedawkowania należy podjąć następujące działania:⁹

• Dekontaminacja przewodu pokarmowego – jeśli od przyjęcia leku nie upłynęła więcej niż 1 godzina, należy rozważyć wywołanie wymiotów lub wykonanie płukania żołądka, szczególnie u pacjentów przytomnych. W przypadku pacjentów nieprzytomnych konieczne jest zabezpieczenie dróg oddechowych przed zachłyśnięciem, np. poprzez intubację dotchawiczą przed wykonaniem płukania.
• Podtrzymywanie funkcji oddechowych – w przypadku depresji ośrodka oddechowego konieczne jest wspomaganie oddychania, aż do wentylacji mechanicznej włącznie.
• Leczenie przeciwdrgawkowe – w przypadku wystąpienia drgawek stosuje się benzodiazepiny.
• Cewnikowanie pęcherza moczowego – może być konieczne ze względu na działanie antycholinergiczne triprolidyny powodujące zatrzymanie moczu.
• Monitorowanie parametrów życiowych – ciągłe monitorowanie czynności serca, ciśnienia tętniczego, temperatury ciała i stanu nawodnienia.

^10
11

W przypadku preparatów złożonych zawierających również pseudoefedrynę, można przyspieszyć jej eliminację poprzez podanie preparatów zakwaszających mocz lub zastosowanie dializy.^{12 13}

Jeśli preparat zawiera również dekstrometorfan, postępowanie może obejmować podanie węgla aktywnego pacjentom bez objawów, którzy przyjęli zbyt dużą dawkę w ciągu poprzedniej godziny. U pacjentów z objawami uspokojenia lub śpiączki można rozważyć zastosowanie naloksonu. W przypadku hipertermii wynikającej z zespołu serotoninowego zaleca się podanie benzodiazepin i zewnętrzne ochładzanie pacjenta.¹⁴

Tabela objawów przedawkowania triprolidyny

Szczególne grupy ryzyka

Przedawkowanie triprolidyny stanowi szczególne zagrożenie dla następujących grup pacjentów:¹⁵

• Dzieci – ze względu na niższą masę ciała oraz niedojrzałe mechanizmy metabolizmu i wydalania leków
• Osoby starsze – zwiększona wrażliwość na działanie antycholinergiczne, większe ryzyko wystąpienia pobudzenia, omamów i majaczenia
• Pacjenci z chorobami serca – zwiększone ryzyko zaburzeń rytmu serca
• Pacjenci z przerostem prostaty – większe ryzyko zatrzymania moczu
• Pacjenci z jaskrą zamykającego się kąta – ryzyko ostrego napadu jaskry

¹⁶

W celu zapobiegania przypadkom przedawkowania, szczególnie u dzieci, wszystkie preparaty zawierające triprolidynę powinny być przechowywane w miejscu niedostępnym dla dzieci, a pacjenci powinni być poinstruowani o konieczności ścisłego przestrzegania zalecanych dawek.¹⁷

Przy podejrzeniu przedawkowania triprolidyny konieczne jest natychmiastowe zgłoszenie się do lekarza lub bezpośrednio na oddział ratunkowy. Szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia poważnych powikłań.¹⁸