Właściwości farmakodynamiczne
Tafluprost

Właściwości farmakodynamiczne tafluprostu

Tafluprost jest substancją należącą do grupy farmakoterapeutycznej: preparaty przeciwjaskrowe i zwężające źrenicę, analogi prostaglandyny, sklasyfikowaną według kodu ATC jako S01EE05. Substancja ta jest stosowana w postaci kropli do oczu w stężeniu 15 mikrogramów/ml.^{1 2}

Mechanizm działania

Tafluprost jest fluorowanym analogiem prostaglandyny F2α. Kluczową rolę w działaniu farmakologicznym odgrywa wolny kwas, będący czynnym biologicznie metabolitem tafluprostu, który jest bardzo silnym wybiórczym agonistą ludzkiego receptora prostaglandynowego FP. Istotną cechą wyróżniającą tafluprost jest jego wysokie powinowactwo do receptora FP – wykazuje on 12-krotnie większe powinowactwo niż latanoprost. Badania farmakodynamiczne przeprowadzone na małpach wskazują, że tafluprost obniża ciśnienie śródgałkowe poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej drogą naczyniówkowo-twardówkową.^{3 4}

W przypadku produktu Taptiqom, który jest połączeniem tafluprostu z tymololem, mechanizm działania opiera się na synergistycznym współdziałaniu obu substancji. Tafluprost obniża ciśnienie śródgałkowe poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej, natomiast tymolol – nieselektywny beta-adrenolityk – zmniejsza produkcję cieczy wodnistej. Dzięki uzupełniającym się mechanizmom działania, ich łączne stosowanie zapewnia dodatkowe obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w porównaniu z monoterapią.^{5 6}

Rezultaty działania farmakodynamicznego

Doświadczenia przeprowadzone na małpach zarówno z prawidłowym, jak i wysokim ciśnieniem ocznym wykazały, że tafluprost skutecznie obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe. Badania nad wpływem metabolitów tafluprostu na zmniejszenie ciśnienia wewnątrzgałkowego pozwoliły ustalić, że tylko tafluprost w postaci kwasu znacząco zmniejsza ciśnienie wewnątrzgałkowe.^{7 8}

Istotne jest również działanie tafluprostu na przepływ krwi przez tarczę nerwu wzrokowego. U królików, którym przez 4 tygodnie podawano raz dziennie 0,0015% roztwór tafluprostu do oka, zaobserwowano znamienny wzrost przepływu krwi przez tarczę nerwu wzrokowego o 15%. Efekt ten został oznaczony przy użyciu laserowej plamkowej metody pomiaru przepływu (laser speckle flowgraphy) i był widoczny w porównaniu do wartości wyjściowych w 14. i 28. dniu badania.^{9 10}

Skuteczność kliniczna tafluprostu

Właściwości tafluprostu w zakresie obniżania ciśnienia śródgałkowego charakteryzują się szybkim początkiem działania – efekt ten rozpoczyna się między 2 a 4 godziną po pierwszym podaniu. Najsilniejsze działanie występuje po około 12 godzinach od wkroplenia leku, a czas działania utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny.^{11 12}

Skuteczność tafluprostu została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, zarówno w monoterapii, jak i jako leczenie wspomagające. Kluczowe badania kliniczne z użyciem preparatu zawierającego tafluprost i benzalkoniowy chlorek jako substancję konserwującą wykazały skuteczność tafluprostu w monoterapii oraz działanie addycyjne leku podawanego jako leczenie wspomagające w skojarzeniu z tymololem.^{13 14}

W 6-miesięcznym badaniu klinicznym wykazano znaczące obniżenie ciśnienia śródgałkowego (IOP) przez tafluprost wynoszące 6 do 8 mmHg w różnych punktach czasowych, w porównaniu do 7 do 9 mmHg osiągniętym przy stosowaniu latanoprostu. W innym, również 6-miesięcznym badaniu, tafluprost obniżył IOP o 5 do 7 mmHg, podczas gdy tymolol obniżył ciśnienie o 4 do 6 mmHg. Co istotne, efekt obniżenia IOP utrzymywał się w przedłużeniu tych badań do 12 miesięcy.^{15 16}

Badania kliniczne obejmowały również ocenę tafluprostu jako leczenia wspomagającego do tymololu. W 6-tygodniowych badaniach, działanie tafluprostu obniżające IOP zostało porównane z jego nośnikiem, gdy stosowany był w leczeniu wspomagającym do tymololu. Porównując wartości wyjściowe (zmierzone po 4-tygodniowym przyjmowaniu tymololu), dodatkowy efekt obniżający IOP był na poziomie 5-6 mmHg w grupie przyjmującej tymolol wraz z tafluprostem oraz na poziomie 3-4 mmHg w grupie stosującej tymolol i nośnik.^{17 18}

Istotne klinicznie jest również porównanie preparatów tafluprostu z substancją konserwującą i bez niej. W niewielkim badaniu krzyżowym z 4-tygodniowym okresem leczenia wykazano, że produkty zawierające tafluprost ze środkiem konserwującym i bez środka konserwującego wykazują podobne działanie obniżające IOP o ponad 5 mmHg.^{19 20}

Również w 3-miesięcznym badaniu klinicznym prowadzonym w Stanach Zjednoczonych, które miało na celu porównanie preparatu tafluprostu bez środka konserwującego z preparatem tymololu bez środka konserwującego, efekt obniżający IOP dla tafluprostu wynosił 6,2-7,4 mmHg w różnych punktach czasowych, podczas gdy dla tymololu wynosił 5,3-7,5 mmHg.^{21 22}

Skuteczność kliniczna tafluprostu w połączeniu z tymololem

Produkt Taptiqom, będący stałym połączeniem tafluprostu i tymololu, został poddany szczegółowym badaniom klinicznym oceniającym jego skuteczność. W 6-miesięcznym badaniu (n=400) obejmującym pacjentów z jaskrą z otwartym kątem przesączania lub nadciśnieniem ocznym oraz średnim IOP bez leczenia wynoszącym 24-26 mmHg, porównywano obniżające IOP działanie produktu Taptiqom (raz na dobę rano) z jednoczesnym podawaniem 0,0015% roztworu tafluprostu (raz na dobę rano) i 0,5% roztworu tymololu (dwa razy na dobę). Wykazano, że Taptiqom był równoważny (non-inferior) w odniesieniu do efektu działania jednocześnie podawanego 0,0015% roztworu tafluprostu i 0,5% roztworu tymololu dla wszystkich punktów czasowych i wszystkich wizyt, przy generalnie stosowanym marginesie równoważności wynoszącym 1,5 mmHg. Średnie zmniejszenie IOP w ciągu dnia wobec wartości wyjściowej wynosiło 8 mmHg w obu grupach w głównym punkcie oceny po 6 miesiącach.^{23 24}

W kolejnym 6-miesięcznym badaniu (n=564) porównywano Taptiqom z monoterapiami tymi samymi substancjami u pacjentów z jaskrą z otwartym kątem przesączania lub nadciśnieniem ocznym oraz średnim IOP bez leczenia wynoszącym 24-27 mmHg. Pacjenci z niewystarczającą kontrolą przy stosowaniu 0,0015% roztworu tafluprostu (IOP podczas leczenia 20 mmHg lub większe) lub 0,5% roztworu tymololu (IOP podczas leczenia 22 mmHg lub większe) zostali losowo przydzieleni do leczenia produktem Taptiqom lub kontynuacji monoterapii. Średnie zmniejszenie IOP w ciągu dnia przy leczeniu produktem Taptiqom było statystycznie większe od osiąganego przy podawaniu tafluprostu raz na dobę rano lub tymololu podawanego dwa razy na dobę podczas wizyt po 6 tygodniach, 3 miesiącach (główne kryterium oceny skuteczności) oraz 6 miesiącach. Średnie zmniejszenie IOP w ciągu dnia wobec wartości wyjściowej przy leczeniu produktem Taptiqom po 3 miesiącach wynosiło 9 mmHg, w porównaniu do 7 mmHg obserwowanego w obu grupach monoterapii.^{25 26}

Zmniejszenie IOP w ciągu dnia przy leczeniu produktem Taptiqom podczas wizyt wahało się od 8 do 9 mmHg w grupie monoterapii tafluprostem oraz od 7 do 9 mmHg w grupie porównawczej monoterapii tymololem.^{27 28}

Na szczególną uwagę zasługują wyniki dotyczące pacjentów z wysokim wyjściowym ciśnieniem wewnątrzgałkowym. Zbiorcze dane pochodzące od leczonych produktem Taptiqom pacjentów z dwóch kluczowych badań z dużym wyjściowym IOP wynoszącym 26 mmHg (średnia wartość w ciągu dnia) lub więcej (n=168) wykazały, że średnie zmniejszenie IOP w ciągu dnia wynosiło 10 mmHg w głównych punktach oceny (po 3 lub 6 miesiącach), wahając się od 9 do 12 mmHg w różnych punktach czasowych w ciągu dnia.^{29 30}

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Europejska Agencja Leków uchyliła obowiązek dołączania wyników badań produktu leczniczego zawierającego tafluprost (samodzielnie lub w połączeniu z tymololem) we wszystkich podgrupach populacji dzieci i młodzieży.^{31 32}