Właściwości farmakodynamiczne
Kwas walproinowy

Właściwości farmakodynamiczne kwasu walproinowego

Kwas walproinowy oraz jego sól – walproinian sodu – wykazują działanie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN). Substancja czynna jest stosowana głównie jako lek przeciwpadaczkowy, którego działanie farmakodynamiczne charakteryzuje się złożonym mechanizmem wpływającym na czynność bioelektryczną mózgu.^{1 2}

Działanie przeciwdrgawkowe

Farmakologiczne badania na zwierzętach wykazały, że walproinian sodu wykazuje działanie przeciwdrgawkowe w różnych modelach eksperymentalnej padaczki, zarówno w przypadku napadów drgawkowych uogólnionych, jak i częściowych. Działanie to potwierdzono również w badaniach klinicznych u ludzi, gdzie substancja wykazała skuteczność w różnych typach padaczki.^{3 4}

Oprócz działania przeciwpadaczkowego, walproinian sodu wykazuje również działanie profilaktyczne (zapobiegające nawrotom) w chorobie afektywnej dwubiegunowej, co rozszerza spektrum zastosowań klinicznych tej substancji.⁵

Mechanizm działania

Na podstawie doświadczalnych i klinicznych badań z walproinianem sodu wyróżnia się dwa główne typy działania przeciwdrgawkowego tej substancji:⁶

• Pierwszy typ polega na bezpośrednim efekcie farmakologicznym, który jest związany ze stężeniem walproinianu w surowicy i w płynie mózgowo-rdzeniowym
• Drugi typ obejmuje działanie niebezpośrednie, które może być związane z:
  • Metabolitami walproinianu utrzymującymi się w ośrodkowym układzie nerwowym
  • Zmianami stężenia neuroprzekaźników
  • Bezpośrednim działaniem na błonę neuronu

⁷

Dokładny mechanizm działania kwasu walproinowego i jego soli nie został dotychczas w pełni poznany, jednak wyniki badań wskazują, że podstawowy mechanizm działania leku polega na wpływie na układ kwasu gamma-aminomasłowego (GABA).^{8 9}

Wpływ na układ GABA

Najbardziej uznana hipoteza dotycząca mechanizmu działania przeciwdrgawkowego kwasu walproinowego dotyczy jego wpływu na układ kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), który jest głównym neuroprzekaźnikiem hamującym w ośrodkowym układzie nerwowym. Po podaniu walproinianu obserwuje się zwiększenie stężenia GABA.¹⁰

Na podstawie badań na zwierzętach uważa się, że działanie kwasu walproinowego może być częściowo związane ze zwiększeniem stężenia neuroprzekaźnika GABA w mózgu i móżdżku, które następuje na skutek zahamowania jego metabolizmu. Dodatkowo, możliwy jest również bezpośredni wpływ substancji na receptor GABA.^{11 12}

Wpływ na sen

Walproinian sodu wykazuje również działanie na strukturę snu. Badania wykazały, że substancja skraca czas trwania pośredniej fazy snu i jednocześnie wydłuża fazę wolną snu, co może mieć znaczenie kliniczne w kontekście poprawy jakości snu u pacjentów z zaburzeniami drgawkowymi.¹³

Początek działania terapeutycznego

Warto zwrócić uwagę, że działanie terapeutyczne kwasu walproinowego i jego soli nie pojawia się natychmiast po rozpoczęciu leczenia. Efekt kliniczny obserwuje się dopiero po upływie od kilku dni do ponad tygodnia od rozpoczęcia terapii, co należy uwzględnić przy planowaniu leczenia i ocenie skuteczności.^{14 15}

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Według klasyfikacji ATC (Anatomical Therapeutic Chemical Classification System) kwas walproinowy oraz walproinian sodu należą do grupy leków przeciwdrgawkowych i oznaczone są kodem N03AG01.^{16 17}