Kwas tolfenamowy – Działania niepożądane

Działania niepożądane
Kwas tolfenamowy

Kwas tolfenamowy, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), jest generalnie dobrze tolerowany w zalecanych dawkach, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku oraz osób z niewydolnością nerek, wątroby lub serca. Najczęściej obserwowane działania niepożądane dotyczą układu pokarmowego (około 10% pacjentów), manifestujące się biegunką, nudnościami (bardzo często, ≥1/10), niestrawnością i bólami brzucha (często, ≥1/100 do <1/10), a także reakcjami skórnymi (około 2% pacjentów), w tym wysypką i pokrzywką (często, ≥1/100 do <1/10). Rzadkie, ale poważne powikłania obejmują wrzody trawienne, perforację i krwawienia z przewodu pokarmowego (<1/10 000), zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, a także powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak zawał mięśnia sercowego i udar mózgu, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek. Charakterystycznym działaniem niepożądanym jest dyzuria u mężczyzn (często, ≥1/100 do <1/10), związana z miejscowym podrażnieniem cewki moczowej przez metabolity leku.

Działania niepożądane kwasu tolfenamowego

Kwas tolfenamowy, stosowany w zalecanych dawkach, jest na ogół dobrze tolerowanym niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ). Podczas terapii mogą jednak wystąpić różne działania niepożądane, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania leku. Działania niepożądane obserwowane podczas badań klinicznych obejmowały przede wszystkim zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (około 10% pacjentów), reakcje skórne (około 2% pacjentów) oraz objawy dyzurii, szczególnie u mężczyzn (około 3% pacjentów).¹

Szczególne grupy ryzyka

Zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych wykazują pacjenci w podeszłym wieku. Ryzyko to dodatkowo wzrasta u osób z niewydolnością nerek, wątroby lub serca. W przypadku tych pacjentów konieczne jest częste monitorowanie stanu klinicznego podczas terapii kwasem tolfenamowym.²

Należy zaznaczyć, że stosowanie kwasu tolfenamowego nie jest zalecane u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia.³

Poważne powikłania sercowo-naczyniowe

Podobnie jak w przypadku innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, stosowanie kwasu tolfenamowego może wiązać się z ryzykiem wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych. Na podstawie badań klinicznych i danych epidemiologicznych wykazano, że długotrwałe przyjmowanie niektórych NLPZ, szczególnie w dużych dawkach, może zwiększać ryzyko zatorów tętnic, w tym zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu. Bardzo rzadko zgłaszano również przypadki obrzęków, nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca w związku z leczeniem NLPZ.⁴

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

W dokumentacji medycznej kwasu tolfenamowego częstość występowania działań niepożądanych jest klasyfikowana następująco:⁵

Bardzo często: ≥1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów)
Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
Bardzo rzadko: <1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁶

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych

Zaburzenia układu pokarmowego

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych podczas stosowania kwasu tolfenamowego. Obejmują one szeroki zakres objawów o różnym nasileniu – od łagodnych dolegliwości do poważnych, zagrażających życiu powikłań. Bardzo rzadko mogą wystąpić wrzody trawienne, perforacja lub krwawienie z przewodu pokarmowego, manifestujące się smolistymi stolcami i krwawymi wymiotami. Te ciężkie powikłania mogą prowadzić do zgonu, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku.⁷

Zaburzenia skórne

Reakcje skórne są drugim najczęściej zgłaszanym typem działań niepożądanych. Obejmują one zarówno łagodne objawy takie jak pokrzywka i wysypka, jak i ciężkie, potencjalnie zagrażające życiu zespoły dermatologiczne. Do najpoważniejszych należą zmiany pęcherzowe, w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Częstość występowania tych ciężkich powikłań jest bardzo rzadka, ale wymagają one natychmiastowego przerwania leczenia i pilnej interwencji medycznej.⁸

Zaburzenia układu moczowego

Charakterystycznym działaniem niepożądanym kwasu tolfenamowego jest dyzuria, najczęściej występująca u mężczyzn. Objawia się ona jako odczucie pieczenia podczas oddawania moczu i jest prawdopodobnie spowodowana miejscowym podrażnieniem cewki moczowej przez metabolity leku. Nasilenie tego objawu koreluje ze stężeniem metabolitu w moczu. Zwiększenie ilości przyjmowanych płynów lub zmniejszenie dawki leku może zmniejszyć nasilenie pieczenia. Warto również zwrócić uwagę, że ze względu na obecność metabolitów kwasu tolfenamowego mocz może przybrać bardziej cytrynową barwę.⁹

W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze powikłania nerkowe, od zwiększenia stężenia kreatyniny i azotu mocznikowego w surowicy (niezbyt często), po bardzo rzadkie, ale poważne powikłania, jak bezmocz, krwiomocz, ból nerki czy niewydolność nerek.¹⁰

Zaburzenia neurologiczne

Kwas tolfenamowy może wywoływać szereg objawów neurologicznych, od częstych, stosunkowo łagodnych dolegliwości, takich jak bóle i zawroty głowy oraz uczucie zmęczenia, po rzadsze i poważniejsze powikłania. Szczególnie istotnym, choć bardzo rzadkim powikłaniem jest jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, występujące zwłaszcza u osób z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak toczeń rumieniowaty układowy czy mieszana choroba tkanki łącznej. Objawia się ono sztywnością karku, bólem głowy, nudnościami, wymiotami, gorączką lub dezorientacją.¹¹

Zaburzenia układu oddechowego

Stosowanie kwasu tolfenamowego może prowadzić do rzadkich powikłań ze strony układu oddechowego, takich jak skurcz oskrzeli, napady astmy czy duszność. Bardzo rzadko mogą wystąpić poważniejsze powikłania, w tym alergiczne śródmiąższowe zapalenie płuc, nacieki płucne z eozynofilią, zwłóknienie płuc czy krwioplucie.¹²

Zaburzenia wątrobowe

Podczas terapii kwasem tolfenamowym często obserwuje się zaburzenia czynności wątroby. Bardzo rzadko może rozwinąć się toksyczne zapalenie wątroby, a z częstością nieznaną występować żółtaczka.¹³

Zaburzenia hematologiczne

Kwas tolfenamowy może powodować szereg zaburzeń hematologicznych. Niezbyt często obserwuje się małopłytkowość, granulocytopenię, leukopenię, eozynofilię i niedokrwistość. Bardzo rzadko dochodzi do rozwoju niedokrwistości hemolitycznej i agranulocytozy. Z nieznaną częstością występuje neutropenia.¹⁴

Reakcje alergiczne

Z nieznaną częstością podczas stosowania kwasu tolfenamowego mogą występować niespecyficzne reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne.¹⁵

Tabela działań niepożądanych kwasu tolfenamowego

Układ/narząd	Działanie niepożądane	Częstość występowania	Opis
Układ pokarmowy	Biegunka, nudności	Bardzo często (≥1/10)	Najczęstsze objawy ze strony przewodu pokarmowego
	Niestrawność, wymioty, bóle brzucha	Często (≥1/100 do <1/10)	Objawy dyspeptyczne o umiarkowanym nasileniu
	Wrzód trawienny, perforacja, krwawienie z przewodu pokarmowego, zaostrzenie zapalenia jelit i choroby Leśniowskiego-Crohna, zapalenie błony śluzowej żołądka, wrzodziejące zapalenie jamy ustnej, zapalenie trzustki	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Poważne powikłania, mogące prowadzić do zgonu, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku
Skóra i tkanka podskórna	Wysypka, pokrzywka	Często (≥1/100 do <1/10)	Typowe reakcje skórne o łagodnym charakterze
	Zmiany pęcherzowe (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka), nadwrażliwość na światło	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Ciężkie reakcje skórne zagrażające życiu
	Świąd, plamica, obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy	Częstość nieznana	Reakcje o różnym nasileniu, mogące wymagać przerwania leczenia
Układ moczowy	Dyzuria	Często (≥1/100 do <1/10)	Najczęściej u mężczyzn, odczucie pieczenia podczas mikcji
	Zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy, zwiększenie stężenia azotu mocznika	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	Laboratoryjne oznaki zaburzenia funkcji nerek
	Bezmocz, krwiomocz, ból nerki, zatrzymanie moczu, znaczny częstomocz	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Poważne powikłania nerkowe
Układ nerwowy	Ból głowy, zawroty głowy, uczucie zmęczenia	Często (≥1/100 do <1/10)	Typowe objawy neurologiczne o łagodnym charakterze
	Parestezje, dezorientacja, zaczerwienienie twarzy, zwiększona potliwość	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	Objawy o umiarkowanym nasileniu
	Bezsenność, niepokój, drżenie, szumy uszne	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Zaburzenia psychoneurologiczne
	Jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zaburzenia widzenia, zapalenie nerwu ocznego, omamy	Częstość nieznana	Poważne powikłania neurologiczne, szczególnie u osób z chorobami autoimmunologicznymi
Układ oddechowy	Skurcz oskrzeli, napady astmy, duszność	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Objawy ze strony układu oddechowego
Układ oddechowy	Alergiczne śródmiąższowe zapalenie płuc, nacieki płucne z eozynofilią, zwłóknienie płuc, krwioplucie	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Poważne powikłania płucne
Wątroba i drogi żółciowe	Zaburzenia czynności wątroby	Często (≥1/100 do <1/10)	Podwyższone parametry wątrobowe w badaniach laboratoryjnych
Wątroba i drogi żółciowe	Toksyczne zapalenie wątroby, żółtaczka	Bardzo rzadko/Częstość nieznana	Poważne powikłania wątrobowe
Układ krwiotwórczy	Małopłytkowość, granulocytopenia, leukopenia, eozynofilia, niedokrwistość	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	Zmiany w obrazie krwi o umiarkowanym znaczeniu klinicznym
Układ krwiotwórczy	Niedokrwistość hemolityczna, agranulocytoza, neutropenia	Bardzo rzadko/Częstość nieznana	Ciężkie zaburzenia hematologiczne
Układ sercowo-naczyniowy	Obrzęki, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zatory tętnic (zawał serca, udar)	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Poważne powikłania sercowo-naczyniowe, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek
Układ immunologiczny	Niespecyficzne reakcje alergiczne, anafilaksja	Częstość nieznana	Reakcje nadwrażliwości, w tym zagrażająca życiu reakcja anafilaktyczna

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Powikłania zagrażające życiu

Stosowanie kwasu tolfenamowego wiąże się z ryzykiem wystąpienia rzadkich, ale potencjalnie zagrażających życiu powikłań. Do najpoważniejszych należą:

Krwawienie z przewodu pokarmowego i perforacja – mogą prowadzić do wstrząsu krwotocznego i śmierci, szczególnie u osób w podeszłym wieku
Ciężkie reakcje skórne – zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka stanowią stany nagłe w dermatologii i wymagają natychmiastowej hospitalizacji
Reakcje anafilaktyczne – mogą rozwinąć się gwałtownie i wymagają natychmiastowej interwencji
Powikłania sercowo-naczyniowe – zawał serca i udar mogą wystąpić szczególnie przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek
Ciężkie zaburzenia hematologiczne – agranulocytoza zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń

¹⁶

Pacjenci z grupy podwyższonego ryzyka

Szczególnej uwagi wymagają następujące grupy pacjentów:

Osoby w podeszłym wieku – wykazują zwiększoną wrażliwość na wszystkie działania niepożądane, szczególnie na powikłania ze strony przewodu pokarmowego
Pacjenci z chorobami przewlekłymi – niewydolność nerek, wątroby lub serca dodatkowo zwiększa ryzyko działań niepożądanych
Osoby z chorobami autoimmunologicznymi – zwiększone ryzyko jałowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
Pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie – zaostrzenie zapalenia jelit i choroby Leśniowskiego-Crohna

¹⁷

Minimalizacja ryzyka działań niepożądanych

W celu zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu tolfenamowego zaleca się:

Stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy okres
Regularne monitorowanie pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka
Zwiększenie ilości przyjmowanych płynów w przypadku wystąpienia dyzurii
Natychmiastowe przerwanie leczenia w przypadku wystąpienia reakcji skórnych, krwawienia z przewodu pokarmowego lub innych poważnych działań niepożądanych
Unikanie stosowania leku u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia

¹⁸

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za produkt leczniczy zawierający kwas tolfenamowy.¹⁹

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Działania niepożądaneKwas tolfenamowy