Działania niepożądane
Kruszyna pospolita

Działania niepożądane substancji kruszyna pospolita

Kruszyna pospolita (Rhamnus frangula L. lub Frangula alnus Miller) to surowiec roślinny, którego kora zawiera substancje czynne z grupy glikozydów antranoidowych (głównie glukofrangulin). Występuje jako składnik złożonych preparatów leczniczych, takich jak Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, w których zawartość kory kruszyny wynosi 60 mg na tabletkę, co odpowiada 3,8 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A. Pomimo skuteczności terapeutycznej, substancja ta może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy brać pod uwagę przy przepisywaniu preparatów ją zawierających.¹

Typowe działania niepożądane związane z kruszyna pospolitą

Preparaty zawierające korę kruszyny mogą powodować szereg działań niepożądanych związanych głównie z układem pokarmowym. Do najczęściej obserwowanych należą dolegliwości brzuszne, takie jak skurcze i bóle brzucha, oraz płynny stolec. Objawy te występują szczególnie często u pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami przewodu pokarmowego, jak zespół jelita drażliwego. Warto zauważyć, że podobne objawy mogą również świadczyć o przedawkowaniu produktu.²

Ponadto, kruszyna może nasilać objawy refluksu żołądkowo-przełykowego oraz zgagi, co jest istotne klinicznie szczególnie u pacjentów z chorobą refluksową przełyku.³

Reakcje nadwrażliwości

U osób stosujących preparaty z kruszyny pospolitej mogą wystąpić reakcje alergiczne i nadwrażliwości. Manifestacje kliniczne tych reakcji mogą obejmować szeroki zakres objawów – od łagodnych reakcji skórnych po poważniejsze objawy systemowe. Lekarze powinni dokładnie zebrać wywiad alergologiczny przed zaleceniem preparatów zawierających kruszyny.⁴

Zmiany w zabarwieniu moczu

Specyficznym objawem, który może wystraszyć pacjentów nieświadomych tego działania, jest zmiana zabarwienia moczu. Podczas terapii preparatami zawierającymi kruszynę może pojawić się żółte lub czerwono-bordowe zabarwienie moczu, które jest zależne od pH. Ważne jest poinformowanie pacjenta, że zjawisko to nie ma znaczenia klinicznego i nie wymaga przerwania leczenia.⁵

Konsekwencje przewlekłego stosowania i nadużywania

Szczególnie niebezpieczne są skutki długotrwałego nadużywania preparatów zawierających kruszynę. Przewlekłe nadużywanie może doprowadzić do:

• zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej – długotrwałe działanie przeczyszczające może prowadzić do utraty elektrolitów, szczególnie potasu
• białkomoczu – pojawienia się białka w moczu, co może świadczyć o uszkodzeniu nerek
• krwiomoczu – obecności krwi w moczu
• odkładania barwnika w błonie śluzowej jelita grubego (pseudomelanosis coli) – charakterystycznej zmiany patologicznej

⁶

Na szczęście większość tych zmian, w tym pseudomelanosis coli, zwykle ustępuje po zakończeniu przyjmowania leku. Niemniej jednak, ze względu na ryzyko tych powikłań, preparaty zawierające kruszynę nie powinny być stosowane długotrwale bez nadzoru lekarskiego.⁷

Tabela działań niepożądanych kruszyny pospolitej

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia wyżej wymienionych działań niepożądanych, szczególnie istotne jest właściwe monitorowanie pacjentów przyjmujących preparaty zawierające kruszynę pospolitą. Lekarze powinni informować pacjentów o możliwych działaniach niepożądanych oraz instruować ich, aby zgłaszali wszelkie niepokojące objawy.

W przypadku podejrzenia wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów zawierających kruszynę należy je zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za produkt.⁸

Zalecenia dla lekarzy przepisujących preparaty z kruszyny

Biorąc pod uwagę profil działań niepożądanych kruszyny pospolitej, lekarze przepisujący preparaty ją zawierające powinni:

1. Dokładnie ocenić przeciwwskazania przed przepisaniem preparatu
2. Poinformować pacjenta o możliwym zabarwieniu moczu, aby uniknąć niepotrzebnego niepokoju
3. Ostrzec przed długotrwałym stosowaniem bez nadzoru medycznego
4. Monitorować pacjentów z istniejącymi schorzeniami przewodu pokarmowego
5. Zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z historią refluksu żołądkowo-przełykowego
6. Rozważyć alternatywne metody leczenia u pacjentów z zespołem jelita drażliwego

Przestrzeganie tych zaleceń pomoże zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych i zapewnić bezpieczne stosowanie preparatów zawierających kruszynę pospolitą.⁹