Działania niepożądane
Karbidopa

Działania niepożądane karbidopy – wprowadzenie

Karbidopa jest substancją stosowaną w leczeniu choroby Parkinsona, zazwyczaj w połączeniu z lewodopą. Działa jako inhibitor dekarboksylazy, zapobiegając przedwczesnemu przekształcaniu lewodopy w dopaminę poza mózgiem, co zwiększa ilość lewodopy docierającej do mózgu i zmniejsza częstość występowania działań niepożądanych związanych z obwodowym przekształcaniem lewodopy. Mimo korzystnego profilu działania, stosowanie karbidopy wiąże się z ryzykiem wystąpienia szeregu działań niepożądanych, które mogą wpływać na różne układy i narządy organizmu.¹²

Mechanizm powstawania działań niepożądanych karbidopy

Większość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem karbidopy (zawsze w połączeniu z lewodopą) wynika z ośrodkowego działania neurofarmakologicznego dopaminy. Zwiększony poziom dopaminy w mózgu, choć korzystny w leczeniu objawów parkinsońskich, może prowadzić do niepożądanych efektów. Działania niepożądane można zazwyczaj zmniejszyć poprzez odpowiednią redukcję dawki leku.³

Warto zauważyć, że w przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu, takich jak Dopamar, nie stwierdzono działań niepożądanych ściśle związanych z samą modyfikowaną postacią leku.⁴ Podobnie w przypadku produktu Sinemet CR 200/50 (lewodopa z karbidopą o zmodyfikowanym uwalnianiu), nie stwierdzono specyficznych działań niepożądanych wynikających jedynie z kontrolowanego uwalniania substancji.⁵

Najczęstsze działania niepożądane karbidopy

Do najczęstszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem karbidopy z lewodopą należą zaburzenia ruchowe, w szczególności dyskinezy (ruchy mimowolne), w tym ruchy pląsawicze, dystoniczne i inne. Ponadto często występują nudności, które są jednym z najczęściej zgłaszanych objawów żołądkowo-jelitowych.⁶⁷

Skurcz mięśni i kurcz powiek należy traktować jako wczesne objawy, które mogą wskazywać na konieczność zmniejszenia dawki leku.⁸⁹

W przypadku postaci o zmodyfikowanym uwalnianiu (Sinemet CR 200/50), najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi są również dyskinezy, występujące częściej niż przy stosowaniu tabletek o natychmiastowym uwalnianiu.¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

W układzie nerwowym karbidopa w połączeniu z lewodopą może powodować szereg działań niepożądanych, w tym:

• Dyskinezy (częstsze przy stosowaniu preparatów o przedłużonym uwalnianiu)¹¹
• Pląsawica – mimowolne, nieregularne, nieskoordynowane ruchy¹²
• Dystonia – skurcz mięśni powodujący nienaturalne pozycje ciała¹³
• Efekt włączenia-wyłączenia („on-off”) – wahania skuteczności leczenia¹⁴
• Senność – w rzadkich przypadkach znaczne nasilenie senności w ciągu dnia i epizody nagłego zasypiania¹⁵
• Ataksja – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)¹⁶
• Nasilone drżenie rąk – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)¹⁷
• Złośliwy zespół neuroleptyczny – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)¹⁸
• Parestezje – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)¹⁹
• Upadki – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)²⁰
• Zaburzenia chodu – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)²¹
• Szczękościsk – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)²²

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia bradykinezji (epizody „on-off”), która może pojawić się po kilku miesiącach lub latach od rozpoczęcia leczenia lewodopą i jest prawdopodobnie związana z postępem choroby. W takich przypadkach może być konieczne dostosowanie schematu dawkowania i przerw między dawkami.²³

Zaburzenia psychiczne

Karbidopa w połączeniu z lewodopą może wywoływać szereg działań niepożądanych dotyczących sfery psychicznej, w tym:

• Omamy – często (≥1/100 do <1/10)²⁴
• Splątanie – często (≥1/100 do <1/10)²⁵
• Zawroty głowy – często (≥1/100 do <1/10)²⁶
• Koszmary senne – często (≥1/100 do <1/10)²⁷
• Bezsenność – często (≥1/100 do <1/10)²⁸
• Depresja (bardzo rzadko z próbami samobójczymi) – często (≥1/100 do <1/10)²⁹
• Euforia – często (≥1/100 do <1/10)³⁰
• Otępienie – często (≥1/100 do <1/10)³¹
• Epizody psychotyczne – często (≥1/100 do <1/10)³²
• Uczucie pobudzenia – często (≥1/100 do <1/10)³³
• Pobudzenie psychoruchowe – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)³⁴
• Uczucie strachu – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)³⁵
• Osłabienie zdolności myślenia – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)³⁶
• Dezorientacja – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)³⁷
• Zwiększenie popędu płciowego – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)³⁸

Zaburzenia kontroli impulsów

Szczególną kategorią zaburzeń psychicznych związanych ze stosowaniem karbidopy z lewodopą są zaburzenia kontroli impulsów. U pacjentów leczonych agonistami dopaminy i (lub) innymi dopaminergicznymi produktami leczniczymi zawierającymi lewodopę może wystąpić:

• Patologiczna skłonność do hazardu³⁹
• Zwiększony popęd płciowy i nadmierna aktywność seksualna⁴⁰
• Kompulsywne wydawanie pieniędzy lub robienie zakupów⁴¹
• Nadmierne i kompulsywne objadanie się⁴²

Zespół dysregulacji dopaminowej (DDS)

Istotnym zaburzeniem, które może wystąpić u niektórych pacjentów leczonych karbidopą z lewodopą, jest zespół dysregulacji dopaminowej (DDS). Jest to uzależnienie obserwowane u niektórych pacjentów, charakteryzujące się zaburzeniem kompulsywnym związanym z przyjmowaniem większych dawek leku niż zalecane do opanowania objawów motorycznych, co może w niektórych przypadkach powodować ciężkie dyskinezy.⁴³⁴⁴

Zaburzenia żołądka i jelit

Stosowanie karbidopy z lewodopą może prowadzić do następujących działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego:

• Nudności – często (≥1/100 do <1/10)⁴⁵
• Wymioty – często (≥1/100 do <1/10)⁴⁶
• Suchość błony śluzowej jamy ustnej – często (≥1/100 do <1/10)⁴⁷
• Gorzki smak w ustach – często (≥1/100 do <1/10)⁴⁸
• Zaparcie – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁴⁹
• Biegunka – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁵⁰
• Ślinotok – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁵¹
• Zaburzenia połykania – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁵²
• Wzdęcia – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁵³
• Niestrawność – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁵⁴
• Ból żołądka i jelit – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁵⁵
• Ciemne zabarwienie śliny – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁵⁶
• Bruksizm – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁵⁷
• Czkawka – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁵⁸
• Krwawienie z przewodu pokarmowego – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁵⁹
• Pieczenie języka – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶⁰
• Owrzodzenie dwunastnicy – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶¹

Działania niepożądane dotyczące innych układów i narządów

Karbidopa w połączeniu z lewodopą może wywoływać również działania niepożądane dotyczące innych układów i narządów:

Zaburzenia oka

• Zamglone widzenie – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶²
• Kurcz powiek – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) – może być wczesnym objawem przedawkowania⁶³
• Uaktywnienie utajonego zespołu Hornera – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶⁴
• Podwójne widzenie – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶⁵
• Rozszerzenie źrenic – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶⁶
• Napadowe przymusowe patrzenie z rotacją gałek – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁶⁷

Zaburzenia serca i naczyniowe

• Kołatanie serca – często (≥1/100 do <1/10)⁶⁸
• Nieregularna czynność serca – często (≥1/100 do <1/10)⁶⁹
• Hipotonia ortostatyczna – często (≥1/100 do <1/10)⁷⁰
• Skłonność do zasłabnięć – często (≥1/100 do <1/10)⁷¹
• Omdlenia – często (≥1/100 do <1/10)⁷²
• Nadciśnienie tętnicze – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁷³
• Zapalenie żył – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁷⁴

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

• Leukopenia – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁷⁵
• Niedokrwistość hemolityczna i niehemolityczna – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁷⁶
• Trombocytopenia – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁷⁷
• Agranulocytoza – bardzo rzadko (<1/10 000)⁷⁸

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

• Obrzęk – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)⁷⁹
• Obrzęk naczynioruchowy – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸⁰
• Pokrzywka – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸¹
• Świąd – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸²
• Zaczerwienienie twarzy – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸³
• Wypadanie włosów – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸⁴
• Wykwity skórne – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸⁵
• Zwiększone pocenie się – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸⁶
• Ciemne zabarwienie potu – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸⁷
• Plamica Schönleina-Henocha – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)⁸⁸
• Czerniak złośliwy – częstość nieznana⁸⁹

Tabela działań niepożądanych karbidopy

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych karbidopy wraz z częstością ich występowania i opisem:

⁹⁰⁹¹⁹²

Wpływ karbidopy na wyniki badań laboratoryjnych

Stosowanie karbidopy z lewodopą może prowadzić do pewnych nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych, które należy uwzględnić podczas leczenia:

• Podwyższone stężenie azotu mocznikowego we krwi⁹³
• Zwiększona aktywność fosfatazy alkalicznej⁹⁴
• Zwiększenie aktywności AspAT, AlAT, LDH⁹⁵
• Zwiększone stężenie bilirubiny, glukozy we krwi, kreatyniny, kwasu moczowego⁹⁶
• Dodatni odczyn Coombsa⁹⁷
• Zmniejszenie stężenia hemoglobiny i wartości hematokrytu⁹⁸
• Obecność leukocytów, bakterii oraz krwi w moczu⁹⁹

Ponadto, karbidopa z lewodopą może powodować fałszywie dodatni wynik w teście paskowym na obecność ciał ketonowych w moczu. Ta reakcja nie ulega zmianie pod wpływem gotowania próbki moczu. Zastosowanie testu na obecność glukozy w moczu z oksydazą glukozową może dawać fałszywie ujemne wyniki.¹⁰⁰

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi karbidopy

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi karbidopy obejmują:

1. Złośliwy zespół neuroleptyczny – stan zagrażający życiu charakteryzujący się gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i niestabilnością autonomicznego układu nerwowego. Wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁰¹
2. Zaburzenia kontroli impulsów i zespół dysregulacji dopaminowej – mogą prowadzić do poważnych konsekwencji psychospołecznych, takich jak problemy finansowe (hazard, kompulsywne zakupy), problemy w relacjach (hiperseksualność) oraz zdrowotne (kompulsywne objadanie się). Dodatkowo, uzależnienie od leku może prowadzić do ciężkich dyskinez przy przyjmowaniu zbyt dużych dawek.¹⁰²¹⁰³
3. Dyskinezy – mogą być uciążliwe dla pacjenta i znacząco obniżać jakość życia. Częstsze przy stosowaniu preparatów o przedłużonym uwalnianiu.¹⁰⁴
4. Epizody psychotyczne i omamy – mogą być szczególnie niebezpieczne, zwłaszcza jeśli prowadzą do dezorientacji i zaburzeń zachowania.¹⁰⁵
5. Depresja – w rzadkich przypadkach może prowadzić do prób samobójczych.¹⁰⁶
6. Hipotonia ortostatyczna – może prowadzić do upadków i związanych z nimi urazów, szczególnie u osób starszych.¹⁰⁷
7. Zaburzenia krwi – takie jak leukopenia, niedokrwistość, trombocytopenia i agranulocytoza mogą zwiększać ryzyko infekcji i krwawień.¹⁰⁸
8. Czerniak złośliwy – potencjalnie zagrażający życiu nowotwór skóry, którego ryzyko może być zwiększone przy stosowaniu karbidopy z lewodopą.¹⁰⁹

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z karbidopą, zaleca się następujące postępowanie:

• Dostosowanie dawki – większość działań niepożądanych można osłabić poprzez odpowiednie zmniejszenie dawki leku.¹¹⁰
• Monitorowanie – należy zwracać uwagę na wczesne objawy wskazujące na konieczność zmniejszenia dawki, takie jak skurcz mięśni i kurcz powiek.¹¹¹
• Dostosowanie schematu dawkowania – w przypadku wystąpienia epizodów „on-off” (bradykinezja) może być konieczne dostosowanie schematu dawkowania i przerw między dawkami.¹¹²
• Regularne badania kontrolne – w tym badania krwi, aby monitorować potencjalne zaburzenia hematologiczne.¹¹³
• Obserwacja zachowań impulsywnych – u pacjentów przyjmujących karbidopę z lewodopą należy monitorować pod kątem rozwoju zaburzeń kontroli impulsów i zespołu dysregulacji dopaminowej.¹¹⁴
• Szczególna ostrożność – u pacjentów z chorobami psychicznymi, chorobami sercowo-naczyniowymi oraz zaburzeniami funkcji wątroby i nerek.¹¹⁵

W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak złośliwy zespół neuroleptyczny, ciężkie zaburzenia psychotyczne czy agranulocytoza, należy natychmiast zgłosić się do lekarza, gdyż mogą one wymagać natychmiastowej interwencji medycznej, w tym odstawienia leku i zastosowania leczenia objawowego.

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹¹⁶