Właściwości farmakodynamiczne
Flucytozyna

Właściwości farmakodynamiczne flucytozyny

Flucytozyna jest substancją przeciwgrzybiczą należącą do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki przeciwgrzybicze do stosowania ogólnego (kod ATC: J 02 AX 01). Substancja ta wykazuje aktywność zarówno w warunkach laboratoryjnych (in vitro), jak i w organizmie pacjenta (in vivo) przeciwko określonym gatunkom grzybów, w szczególności wobec drożdżaków z rodzaju Candida oraz gatunku Cryptococcus neoformans, a także przeciwko grzybom wywołującym chromoblastomikozę. ¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania flucytozyny polega na jej aktywnym pobieraniu przez komórki grzybów wrażliwych na tę substancję. Wewnątrz komórki grzyba, z udziałem swoistej deaminazy cytozyny, flucytozyna ulega przekształceniu do 5-fluorouracylu. Działanie mikostatyczne (hamujące wzrost grzybów) jest tym silniejsze, im większa ilość 5-fluorouracylu zostanie wbudowana do kwasów rybonukleinowych komórek grzybów. W przypadku dłuższej ekspozycji komórek drobnoustrojów na flucytozynę, substancja ta wykazuje działanie grzybobójcze. ²

Dodatkowo zaobserwowano, że flucytozyna wykazuje aktywność zależną od pH względem klinicznie izolowanych szczepów Aspergillus fumigatus, co rozszerza spektrum jej przeciwgrzybiczego działania. ³

Wrażliwość drobnoustrojów

Dane epidemiologiczne wskazują, że większość szczepów drożdżaków wyizolowanych w Europie od pacjentów, którzy wcześniej nie byli poddawani terapii przeciwgrzybiczej, wykazuje wrażliwość na flucytozynę. W przypadku kandydozy wrażliwość wykazuje około 93% szczepów, natomiast w kryptokokozie odsetek ten jest jeszcze wyższy i przekracza 96%. Najniższe stężenie flucytozyny, które hamuje wzrost wrażliwych drobnoustrojów, mieści się w zakresie od 0,03 do 12,5 μg/ml. ⁴

Oporność na flucytozynę

Istotnym aspektem dotyczącym stosowania flucytozyny jest możliwość pojawiania się oporności u szczepów grzybów, które początkowo były wrażliwe na tę substancję. Z tego powodu zaleca się wykonywanie badań wrażliwości mikroorganizmów przed rozpoczęciem leczenia oraz kontrolnie w trakcie trwania terapii. Do przeprowadzenia takich badań należy używać pożywek całkowicie pozbawionych substancji antagonistycznych, które mogłyby zafałszować wyniki. Rekomendowane jest przeprowadzanie testów z wykorzystaniem krążków nasączonych flucytozyną. ⁵

Interakcje synergistyczne

Ważną właściwością farmakodynamiczną flucytozyny jest jej synergistyczne działanie z amfoterycyną B. Jednoczesne stosowanie tych dwóch substancji prowadzi do nasilenia efektu przeciwgrzybiczego każdej z nich wobec wielu patogenów, zarówno w warunkach laboratoryjnych (in vitro), jak i w organizmie pacjenta (in vivo). To synergistyczne działanie jest szczególnie istotne w przypadku drobnoustrojów, które wykazują mniejszą wrażliwość na flucytozynę stosowaną w monoterapii. Leki zawierające flucytozynę, takie jak Ancotil, mogą więc być stosowane w terapii skojarzonej z amfoterycyną B w celu zwiększenia skuteczności leczenia zakażeń grzybiczych. ⁶

Wskazania terapeutyczne

Biorąc pod uwagę właściwości farmakodynamiczne flucytozyny, substancja ta znajduje zastosowanie w leczeniu ciężkich, układowych zakażeń grzybiczych, szczególnie wywołanych przez wrażliwe szczepy Candida spp. oraz Cryptococcus neoformans. W praktyce klinicznej flucytozyna w postaci preparatu Ancotil (roztwór do infuzji 10 mg/ml) jest stosowana w terapii kandydozy układowej, kryptokokozy (w tym kryptokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych) oraz chromoblastomikozy. ⁷

Ze względu na możliwość rozwoju oporności w trakcie monoterapii, flucytozyna jest często stosowana w skojarzeniu z amfoterycyną B, szczególnie w leczeniu ciężkich zakażeń, takich jak kryptokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i rozsiana kandydoza. Takie połączenie pozwala wykorzystać synergistyczne działanie obu substancji i zwiększyć skuteczność terapii. ⁸