Działania niepożądane
Benserazyd

Działania niepożądane benserazydu – wprowadzenie

Benserazyd jest niebędącym aminokwasem inhibitorem dekarboksylazy, stosowanym w połączeniu z lewodopą w leczeniu choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg. Benserazyd, poprzez hamowanie obwodowej dekarboksylazy dopa, zwiększa dostępność lewodopy w ośrodkowym układzie nerwowym, jednocześnie zmniejszając obwodowe skutki uboczne związane z metabolizmem lewodopy poza barierą krew-mózg. Mimo korzystnego profilu bezpieczeństwa, kombinacja lewodopy z benserazydem może powodować liczne działania niepożądane o zróżnicowanym nasileniu i częstości występowania.¹

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Ocena działań niepożądanych związanych ze stosowaniem benserazydu opiera się na następujących kategoriach częstości występowania:²

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

³

Należy zaznaczyć, że w przypadku lewodopy z benserazydem, większość raportowanych działań niepożądanych ma częstość nieznaną, co oznacza, że na podstawie dostępnych danych nie można precyzyjnie określić ich częstości występowania.⁴

Specyficzne działania niepożądane w zespole niespokojnych nóg

W badaniach klinicznych dotyczących stosowania lewodopy z benserazydem w leczeniu zespołu niespokojnych nóg (RLS) zidentyfikowano działania niepożądane występujące częściej niż po przyjęciu placebo. Należą do nich:⁵

• Ból głowy
• Zawroty głowy
• Zakażenia
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (m.in. suchość w jamie ustnej, nudności, biegunka)
• Zmiany w zapisie EKG (zaburzenia rytmu serca)

⁶

Charakterystycznym działaniem niepożądanym obserwowanym u pacjentów z zespołem niespokojnych nóg podczas długotrwałego leczenia preparatami dopaminergicznymi, w tym lewodopą z benserazydem, jest zjawisko nasilenia objawów (augmentacja). Objawia się ono czasowym przesunięciem symptomów z wieczornych/nocnych na wczesne popołudnie i wieczór, przed przyjęciem kolejnej wieczornej dawki leku.⁷

Zestawienie działań niepożądanych benserazydu według układów

* Działania niepożądane oznaczone gwiazdką mogą pojawiać się szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku i u osób z takimi objawami w wywiadzie.⁸

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych agonistami dopaminy i/lub innymi lekami dopaminergicznymi zawierającymi lewodopę, w tym lewodopą z benserazydem, mogą wystąpić specyficzne zaburzenia kontroli impulsów, w tym:⁹

• Patologiczna skłonność do hazardu
• Zwiększone libido i hiperseksualność
• Kompulsywne wydawanie pieniędzy
• Kompulsywne zakupy
• Napadowe objadanie się
• Kompulsywne jedzenie

¹⁰

Specyficznym powikłaniem terapii może być również zespół dysregulacji dopaminowej (DDS), charakteryzujący się kompulsywnym używaniem leków w dawkach przekraczających te potrzebne do kontroli objawów motorycznych, co może prowadzić do ciężkich dyskinez.¹¹

Zaburzenia układu nerwowego

W późniejszym okresie leczenia benserazydem z lewodopą mogą występować dyskinezy (np. ruchy pląsawicze i atetotyczne). Można je zazwyczaj kontrolować poprzez zmniejszenie dawki leku.¹²

Przy długotrwałym leczeniu mogą również występować wahania odpowiedzi terapeutycznej, takie jak:¹³

• Objawy zamrożenia (freezing)
• Dystonie końca dawki (wearing-off)
• Zespół przełączenia „on-off”

¹⁴

Powyższe objawy można zazwyczaj kontrolować poprzez optymalizację schematu dawkowania: podawanie mniejszych pojedynczych dawek w krótszych odstępach czasu, a następnie ewentualne zwiększanie dawki dla uzyskania silniejszego efektu terapeutycznego.¹⁵

Stosowanie lewodopy z benserazydem może prowadzić do zaburzeń czuwania, obejmujących:¹⁶

• Zmęczenie
• Nadmierna senność w ciągu dnia
• Nagłe napady snu

¹⁷

Zaburzenia naczyniowe

Niedociśnienie ortostatyczne jest częstym działaniem niepożądanym przy stosowaniu benserazydu z lewodopą. Objaw ten można zazwyczaj zmniejszyć poprzez redukcję dawki leku.¹⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka) występują najczęściej we wczesnym okresie leczenia benserazydem. Można je znacząco ograniczyć poprzez:¹⁹

• Przyjmowanie leku razem z niewielkim posiłkiem ubogim w białko (np. ciastka, sucharki)
• Popijanie leku odpowiednią ilością płynu
• Powolne zwiększanie dawki podczas inicjacji terapii

²⁰

Zaburzenia diagnostyczne

Podczas terapii benserazydem z lewodopą może wystąpić chromaturia – zmiana zabarwienia moczu (zwykle na odcień czerwony, a po odstaniu ciemniejszy). Zmiana koloru lub zabarwienia może dotyczyć również innych płynów ustrojowych i tkanek, w tym:²¹

• Śliny
• Języka
• Zębów
• Błony śluzowej jamy ustnej

²²

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem benserazydu należy rozważyć następujące strategie postępowania:

1. W przypadku dyskinez – zmniejszenie dawki leku²³
2. Przy wahaniach odpowiedzi terapeutycznej – modyfikacja schematu dawkowania (mniejsze dawki w krótszych odstępach czasu)²⁴
3. W przypadku niedociśnienia ortostatycznego – redukcja dawki²⁵
4. Dla ograniczenia objawów żołądkowo-jelitowych – modyfikacja sposobu przyjmowania leku (z niewielkim posiłkiem ubogim w białko, odpowiednie nawodnienie)²⁶
5. W przypadku zaburzeń kontroli impulsów – redukcja dawki lub rozważenie alternatywnych strategii terapeutycznych²⁷

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego benserazyd do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁸

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii, takich jak Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁹