Właściwości farmakodynamiczne octanu uliprystalu

Octan uliprystalu należy do grupy farmakoterapeutycznej: hormony płciowe i modulatory układu płciowego, w kategorii doraźnych środków antykoncepcyjnych (kod ATC: G03AD02). Jest to doustny, syntetyczny, selektywny modulator receptora progesteronowego, charakteryzujący się wysokim powinowactwem wiązania do tego receptora u ludzi¹.

Mechanizm działania

Mechanizm działania octanu uliprystalu jako antykoncepcji w sytuacji nagłej polega przede wszystkim na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji poprzez wstrzymanie wyrzutu hormonu lutenizującego (LH). Badania farmakodynamiczne wykazały, że octan uliprystalu, nawet zażyty bezpośrednio przed spodziewaną owulacją (gdy poziom LH już zaczyna wzrastać), jest w stanie opóźnić pękanie pęcherzyków przez co najmniej 5 dni w 78,6% przypadków. Skuteczność ta jest istotnie statystycznie wyższa w porównaniu z lewonorgestrelem i placebo (p<0,005)<sup data-drug="Ulipristal Aristo" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W przypadku stosowania jako antykoncepcja w sytuacji nagłej mechanizm działania polega na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji poprzez wstrzymanie wyrzutu hormonu lutenizującego (LH). Dane farmakodynamiczne pokazują, że zażyty nawet bezpośrednio przed spodziewaną owulacją (w momencie gdy poziom LH już zacznie wzrastać) octan uliprystalu jest w stanie opóźnić pękanie pęcherzyków przez co najmniej 5 dni w 78,6% przypadków (p2.

Efektywność hamowania owulacji

Powinowactwo receptorowe

Octan uliprystalu wykazuje również wysokie powinowactwo do receptora glikokortykosteroidowego. W badaniach in vivo u zwierząt obserwowano blokowanie tych receptorów, jednakże u ludzi po wielokrotnym podaniu dawki 10 mg na dobę nie zaobserwowano takiego efektu. Substancja charakteryzuje się minimalnym powinowactwem do receptora androgenowego i nie wykazuje powinowactwa do receptora estrogenowego oraz mineralokortykosteroidowego u ludzi³.

Skuteczność kliniczna antykoncepcyjna

Wyniki dwóch niezależnych, randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych wskazują, że skuteczność octanu uliprystalu jest co najmniej równoważna z lewonorgestrelem u kobiet, które przyjęły antykoncepcję awaryjną w czasie od 0 do 72 godzin po stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub w przypadku, gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła⁴.

Meta-analiza danych z obu badań klinicznych wykazała, że ryzyko zajścia w ciążę po zastosowaniu octanu uliprystalu uległo znacznemu zmniejszeniu w porównaniu z lewonorgestrelem (p=0,046)⁵.

Czas działania antykoncepcyjnego

Dwa badania kliniczne potwierdziły skuteczność octanu uliprystalu nawet przy podaniu do 120 godzin po stosunku płciowym bez zabezpieczenia. W otwartym badaniu klinicznym z udziałem kobiet, które zastosowały antykoncepcję awaryjną i zażyły octan uliprystalu w czasie od 48 do 120 godzin po stosunku płciowym bez zabezpieczenia, częstość ciąży wyniosła 2,1% (26/1241)⁶.

Dodatkowe dane pochodzą z drugiego porównawczego badania klinicznego, które objęło 100 kobiet przyjmujących octan uliprystalu w czasie od 72 do 120 godzin po stosunku płciowym bez zabezpieczenia – w tej grupie nie zaobserwowano ciąż⁷.

Wpływ masy ciała na skuteczność

Ograniczone i nieprzekonujące dane z badań klinicznych sugerują możliwy trend zmniejszonej skuteczności antykoncepcyjnej octanu uliprystalu w przypadku wysokiej masy ciała lub wysokiego wskaźnika BMI⁸.

Meta-analiza czterech badań klinicznych przeprowadzonych przy użyciu octanu uliprystalu (nie obejmująca kobiet, które odbyły kolejne stosunki płciowe bez zabezpieczenia) wykazała następujące zależności między BMI a skutecznością antykoncepcyjną:

Stosowanie u młodocianych

Badania obserwacyjne przeprowadzone po wprowadzeniu produktu do obrotu, oceniające skuteczność i bezpieczeństwo octanu uliprystalu u osób młodocianych w wieku poniżej 17 lat, nie wykazały różnic w profilu bezpieczeństwa i skuteczności w porównaniu do kobiet dorosłych w wieku co najmniej 18 lat⁹.