Właściwości farmakodynamiczne leku Tobradex

Tobradex, (3 mg + 1 mg)/ml, krople do oczu, zawiesina, to produkt złożony zawierający dwie substancje czynne o komplementarnym działaniu terapeutycznym: deksametazon (kortykosteroid) oraz tobramycynę (antybiotyk aminoglikozydowy). Zgodnie z klasyfikacją ATC, produkt ten należy do grupy farmakoterapeutycznej S01C A01, obejmującej preparaty złożone zawierające kortykosteroidy i leki działające przeciwzakaźnie, stosowane w okulistyce.¹

Mechanizm działania deksametazonu

Deksametazon jest kortykosteroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym, którego skuteczność w leczeniu zapalnych chorób oczu została szeroko udokumentowana. Wykazuje on znacząco silniejsze działanie przeciwzapalne w porównaniu do innych steroidów, przy jednoczesnym ograniczeniu aktywności mineralokortykosteroidowej.²

Molekularny mechanizm działania przeciwzapalnego deksametazonu polega na hamowaniu ekspresji następujących struktur:

• naczyniowych nabłonkowych białek adhezyjnych
• cyklooksygenazy I i II
• cytokin prozapalnych

Działanie to prowadzi do dwóch głównych efektów terapeutycznych:

1. Zmniejszenia uwalniania mediatorów prozapalnych w tkankach oka
2. Hamowania przylegania krążących leukocytów do nabłonka naczyniowego, co zapobiega ich atakowi na tkanki oka objęte stanem zapalnym

³

Mechanizm działania tobramycyny

Tobramycyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym charakteryzującym się silnym i szybkim działaniem bakteriobójczym wobec szerokiego spektrum bakterii, zarówno Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych. Jej mechanizm działania opiera się na hamowaniu syntezy łańcuchów polipeptydowych na poziomie rybosomów bakteryjnych.⁴

Aktywność przeciwbakteryjna tobramycyny jest określana poprzez minimalne stężenie hamujące (MIC, ang. minimal inhibitory concentration), będące wskaźnikiem siły działania antybiotyku na poszczególne gatunki bakterii. Ze względu na bardzo niskie wartości MIC dla większości patogenów ocznych, tobramycyna jest uznawana za antybiotyk o szerokim zakresie działania.⁵

Istotne jest rozróżnienie pomiędzy wartościami granicznymi MIC stosowanymi do klasyfikacji drobnoustrojów przy terapii ogólnoustrojowej a skutecznością miejscowego zastosowania tobramycyny w okulistyce. Wartości graniczne MIC, na podstawie których określa się wrażliwość szczepów na antybiotyk podawany ogólnoustrojowo, nie znajdują bezpośredniego zastosowania w ocenie skuteczności terapii miejscowej. Jest to spowodowane faktem, że przy podaniu miejscowym antybiotyk osiąga znacznie wyższe stężenie bezpośrednio w miejscu zakażenia niż przy podaniu ogólnoustrojowym.⁶

Dzięki temu, wiele szczepów bakterii, które według systemowych wartości granicznych MIC zostałyby sklasyfikowane jako oporne, w praktyce klinicznej odpowiada na leczenie miejscowe tobramycyną.⁷

Spektrum przeciwbakteryjne

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność miejscowo stosowanej tobramycyny w leczeniu zakażeń oka wywołanych przez szeroki zakres patogenów. Spektrum działania obejmuje zarówno bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne.⁸

Wśród bakterii Gram-dodatnich wrażliwych na leczenie miejscowe tobramycyną wyróżnia się:

• Staphylococcus aureus (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na metycylinę)
• Staphylococcus epidermidis (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na metycylinę)
• Inne gatunki koagulazo-ujemnych gronkowców
• Streptococcus pneumoniae (zarówno szczepy wrażliwe, jak i oporne na penicylinę)
• Inne gatunki z rodzaju Streptococcus

⁹

Należy podkreślić, że fenotyp oporności na antybiotyki beta-laktamowe (metycylinę lub penicylinę) nie ma bezpośredniego związku z fenotypem oporności na aminoglikozydy. Oba te typy oporności nie są również powiązane z cechami wirulencji i patogenności bakterii. Pomimo obserwacji, że wiele szczepów gronkowców metycylinoopornych wykazuje również oporność na tobramycynę i inne aminoglikozydy, zakażenia wywołane przez takie szczepy są zazwyczaj skutecznie leczone przy zastosowaniu miejscowym tobramycyny.¹⁰

Wśród bakterii Gram-ujemnych wrażliwych na leczenie miejscowe tobramycyną znajdują się:

¹¹

Kwestie oporności bakteryjnej

Badania wrażliwości bakterii wykazały interesującą właściwość tobramycyny – w niektórych przypadkach drobnoustroje oporne na gentamycynę (inny antybiotyk aminoglikozydowy) pozostają wrażliwe na tobramycynę, co rozszerza jej potencjalne zastosowanie kliniczne.¹²

Dotychczasowe obserwacje nie wskazują na istotne zwiększenie się populacji bakterii opornych na tobramycynę. Jednak, jak w przypadku wszystkich antybiotyków, długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności.¹³

Należy mieć świadomość możliwości wystąpienia wrażliwości krzyżowej na inne aminoglikozydy. W przypadku rozwoju nadwrażliwości na produkt Tobradex, należy przerwać jego podawanie i zastosować odpowiednie leczenie alternatywne.¹⁴

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo i skuteczność stosowania produktu leczniczego Tobradex w populacji pediatrycznej zostały określone na podstawie szerokiego stosowania klinicznego, chociaż dostępne dane naukowe w tym zakresie są ograniczone.¹⁵

W badaniu klinicznym oceniającym Tobradex w postaci zawiesiny w leczeniu bakteryjnego zapalenia spojówek uczestniczyło 29 pacjentów pediatrycznych w wieku od 1 do 17 lat. Schemat dawkowania obejmował podawanie 1-2 kropli co 4-6 godzin przez okres 5-7 dni. Wyniki tego badania nie wykazały różnic w profilu bezpieczeństwa produktu pomiędzy populacją pediatryczną a dorosłymi.¹⁶