Właściwości farmakokinetyczne
Hascovir 200 mg/5 ml

Wprowadzenie do farmakokinetyki acyklowiru

Acyklowir, substancja czynna zawarta w produkcie leczniczym Hascovir (200 mg/5 ml zawiesina doustna), charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które determinują jego skuteczność w leczeniu zakażeń wirusowych. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę procesów, jakim podlega lek w organizmie, obejmującą wchłanianie, dystrybucję, metabolizm oraz eliminację.¹

Wchłanianie acyklowiru

Acyklowir charakteryzuje się jedynie częściowym wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Badania farmakokinetyczne wykazały, że w stanie stacjonarnym, po podawaniu 200 mg acyklowiru co 4 godziny, średnie stężenie maksymalne w osoczu (CSSmaks) osiąga wartość 3,1 μM (0,7 μg/ml), a odpowiednie stężenie minimalne (CSSmin) wynosi 1,8 μM (0,4 μg/ml).²

Przy zwiększaniu dawki doustnej obserwuje się proporcjonalny wzrost stężeń leku w osoczu. Stosowanie dawek 400 mg i 800 mg acyklowiru podawanych co 4 godziny prowadzi do osiągnięcia CSSmaks na poziomie odpowiednio 5,3 μM (1,2 μg/ml) i 8 μM (1,8 μg/ml), natomiast CSSmin wynosi odpowiednio 2,7 μM (0,6 μg/ml) i 4 μM (0,9 μg/ml).³

Wchłanianie po podaniu dożylnym

W przypadku podania dożylnego acyklowiru u dorosłych, okres półtrwania w osoczu wynosi około 2,9 godziny. Badania farmakokinetyczne wykazały, że średnie stężenia maksymalne (CSSmaks) po jednogodzinnej infuzji dożylnej acyklowiru w dawkach 2,5 mg/kg masy ciała, 5 mg/kg masy ciała i 10 mg/kg masy ciała wynosiły odpowiednio:⁴

Stężenia minimalne (CSSmin) po 7 godzinach wynosiły odpowiednio 2,2 μM (0,5 μg/ml), 3,1 μM (0,7 μg/ml) i 10,2 μM (2,3 μg/ml).⁵

Wchłanianie u dzieci

U dzieci powyżej pierwszego roku życia, którym podawano acyklowir w dawkach przeliczonych na powierzchnię ciała (250 mg/m² powierzchni ciała zamiast 5 mg/kg masy ciała, oraz 500 mg/m² powierzchni ciała zamiast 10 mg/kg masy ciała), osiągnięte stężenia CSSmaks i CSSmin były zbliżone do tych obserwowanych u dorosłych.⁶

Badania farmakokinetyczne przeprowadzone w grupie noworodków i niemowląt do 3. miesiąca życia, otrzymujących 10 mg acyklowiru/kg mc. co 8 godzin w jednogodzinnej infuzji dożylnej, wykazały CSSmaks na poziomie 61,2 μM (13,8 μg/ml), a CSSmin – 10,1 μM (2,3 μg/ml). W oddzielnej grupie noworodków i niemowląt, którym podawano 15 mg acyklowiru/kg mc. co 8 godzin, obserwowano proporcjonalne do dawki zwiększenie stężeń, z Cmax wynoszącym 83,5 μM (18,8 μg/ml) i Cmin 14,1 μM (3,2 μg/ml).⁷

W populacji noworodków i niemowląt okres półtrwania acyklowiru w osoczu wyniósł 3,8 godziny, co jest wartością nieco wyższą niż u dorosłych.⁸

Dystrybucja acyklowiru

Acyklowir charakteryzuje się relatywnie dobrą penetracją do płynu mózgowo-rdzeniowego, gdzie jego stężenie stanowi około 50% stężenia w osoczu. Jest to istotne z punktu widzenia skuteczności leku w zakażeniach wirusowych ośrodkowego układu nerwowego.⁹

Wiązanie acyklowiru z białkami osocza jest stosunkowo niewielkie i wynosi od 9% do 33%. Fakt ten minimalizuje ryzyko interakcji związanych z konkurencyjnym wypieraniem acyklowiru z miejsca wiązania przez inne leki, co ma znaczenie w przypadku politerapii.¹⁰

Metabolizm acyklowiru

Acyklowir podlega ograniczonemu metabolizmowi w organizmie. Najistotniejszym jego metabolitem jest 9-karboksymetoksymetyloguanina, który powstaje w wyniku przemian biochemicznych leku.¹¹

Eliminacja acyklowiru

Acyklowir jest wydalany głównie przez nerki. Większość podanej dawki leku jest eliminowana w postaci niezmienionej, co świadczy o niskim stopniu metabolizmu tej substancji. Klirens nerkowy acyklowiru przewyższa znacząco klirens kreatyniny, co wskazuje na złożony mechanizm wydalania nerkowego obejmujący zarówno przesączanie kłębuszkowe, jak i aktywne wydzielanie kanalikowe.¹²

Metabolit acyklowiru – 9-karboksymetoksymetyloguanina – jest również wydalany z moczem i stanowi około 10-15% podanej dawki leku.¹³

Eliminacja w szczególnych grupach pacjentów

U pacjentów w podeszłym wieku obserwuje się zmniejszenie całkowitego klirensu ustrojowego acyklowiru, które koreluje ze zmniejszeniem klirensu kreatyniny. Mimo to zmiany okresu półtrwania leku w osoczu są stosunkowo niewielkie.¹⁴

W przypadku pacjentów z przewlekłymi zaburzeniami czynności nerek średni okres półtrwania acyklowiru ulega istotnemu wydłużeniu i wynosi 19,5 godziny. Ma to istotne znaczenie kliniczne i wymaga dostosowania dawkowania leku w tej grupie pacjentów.¹⁵

Podczas hemodializy średni okres półtrwania acyklowiru wynosi 5,7 godziny. Stężenie acyklowiru w osoczu krwi w trakcie dializy ulega znacznemu zmniejszeniu – o około 60%. Wskazuje to na skuteczne usuwanie leku podczas zabiegu hemodializy.¹⁶

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Interakcje farmakokinetyczne mogą mieć istotny wpływ na parametry farmakokinetyczne acyklowiru. Badania wykazały, że podanie 1 g probenecydu na 60 minut przed zastosowaniem acyklowiru prowadzi do wydłużenia okresu półtrwania acyklowiru o 18% oraz zwiększenia powierzchni pola pod krzywą zależności stężenia leku w osoczu od czasu (AUC) o 40%. Interakcja ta wynika z hamującego wpływu probenecydu na wydzielanie kanalikowe acyklowiru.¹⁷