Zapalenie pochewek ścięgnistych de quervaina
Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina to zapalna patologia obejmująca pochewki ścięgniste mięśnia odwodziciela długiego kciuka (APL) oraz prostownika krótkiego kciuka (EPB) na promieniowej stronie nadgarstka, manifestująca się bólem i obrzękiem w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, w tym na testach specjalistycznych: Finkelsteina, Eichhoffa oraz nowszym teście WHAT, który charakteryzuje się wysoką czułością (99%) i dokładnością diagnostyczną (0,94). Badania obrazowe, takie jak USG i MRI, mogą wspomagać diagnozę, szczególnie w przypadkach niejednoznacznych lub opornych na leczenie, umożliwiając ocenę obrzęku ścięgien, obecności przegrody międzyścięgnistej oraz zmian zapalnych tkanek okołościęgnistych. RTG jest stosowane głównie w celu wykluczenia innych patologii, np. złamań czy choroby zwyrodnieniowej stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka.
Diagnostyka zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina to schorzenie, które charakteryzuje się bolesnym stanem zapalnym pochewek ścięgnistych na promieniowej stronie nadgarstka, obejmującym ścięgna mięśnia odwodziciela długiego kciuka (abductor pollicis longus, APL) i prostownika krótkiego kciuka (extensor pollicis brevis, EPB), gdy przechodzą przez kanał kostno-włóknisty na wyrostku rylcowatym kości promieniowej 12. Rozpoznanie tej jednostki chorobowej opiera się głównie na badaniu klinicznym, chociaż w niektórych przypadkach mogą być pomocne badania obrazowe.
Badanie kliniczne
Diagnoza zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina jest przede wszystkim diagnozą kliniczną, opartą na charakterystycznym wywiadzie i badaniu fizykalnym 12. Lekarz zazwyczaj rozpoczyna proces diagnostyczny od dokładnego zebrania wywiadu dotyczącego objawów oraz przeprowadzenia badania fizykalnego dłoni i nadgarstka 1. Podczas badania fizykalnego sprawdza się występowanie obrzęku i bolesności po stronie kciuka nadgarstka oraz ocenia się zakres ruchomości kciuka i nadgarstka 12.
Testy prowokacyjne
W diagnostyce zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina stosuje się kilka specjalistycznych testów klinicznych, które pomagają potwierdzić rozpoznanie:
- Test Finkelsteina – jest to najbardziej znany i powszechnie stosowany test diagnostyczny 12. Polega na umieszczeniu kciuka w dłoni (zgięciu kciuka do dłoni), objęciu go pozostałymi palcami i zgięciu nadgarstka w kierunku palca małego. Test jest dodatni, gdy manewr ten wywołuje ból po stronie kciuka nadgarstka, co wskazuje na zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina 12.
- Test Eichhoffa – często mylony z testem Finkelsteina, polega na chwyceniu kciuka w dłoni podczas odchylania nadgarstka w kierunku łokciowym. Test jest dodatni, gdy występuje ból nad wyrostkiem rylcowatym podczas tego manewru 12.
- Test WHAT (Wrist Hyperflexion and Abduction of the Thumb) – nowszy test diagnostyczny, w którym nadgarstek jest przezgięty, a kciuk odwiedziony w pełnym wyproście stawów śródręczno-paliczkowego i międzypaliczkowego, z oporem przeciwko palcowi wskazującemu badającego. Zaostrzenie objawów bólowych jest uważane za wynik dodatni 12. Test WHAT wykazuje wyższą czułość (99%) przy niższej swoistości (29%) w porównaniu z testem Eichhoffa 1.
Badania porównawcze wykazały, że test WHAT ma wyższą dokładność diagnostyczną (0,94) w porównaniu z testem Eichhoffa (0,84), co sugeruje, że ten pierwszy jest bardziej skuteczny w ustalaniu prawidłowej diagnozy 12.
Badania obrazowe
Chociaż diagnoza zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina opiera się głównie na badaniu klinicznym, w niektórych przypadkach mogą być pomocne badania obrazowe:
- Zdjęcia rentgenowskie (RTG) – zazwyczaj nie są niezbędne do postawienia diagnozy i nie wykazują zmian charakterystycznych dla zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina 12. Są jednak często wykonywane w celu wykluczenia innych przyczyn bólu nadgarstka, takich jak złamania czy choroba zwyrodnieniowa stawu nadgarstkowego, zwłaszcza stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka 12.
- Badanie ultrasonograficzne (USG) – jest bardzo czułą i specyficzną metodą diagnostyczną w zapaleniu pochewek ścięgnistych de Quervaina 1. USG umożliwia wizualizację obrzęku ścięgien APL i EPB na poziomie wyrostka rylcowatego, zwiększonej ilości płynu w pochewce ścięgnistej pierwszego przedziału prostowników, pogrubienia troczka prostowników i pochewki maziowej, oraz obecności obrzęku tkanek miękkich okołościęgnistych 1. USG jest również pomocne w identyfikacji przegrody międzyścięgnistej w pierwszym przedziale grzbietowym, co może zwiększyć skuteczność iniekcji kortykosteroidów 12.
- Rezonans magnetyczny (MRI) – jest bardzo czułą i specyficzną metodą, szczególnie przydatną w wykrywaniu łagodnych zmian, gdy badanie USG może być niejednoznaczne 12. MRI pozwala ocenić obecność lub brak przegrody międzyścięgnistej oraz uwidocznić zwiększoną ilość płynu w pochewce ścięgnistej, zmiany zapalne troczka, obrzęk tkanek miękkich okołościęgnistych, a także zwiększony sygnał wewnątrzścięgnisty 1.
Różnicowanie diagnostyczne
W procesie diagnostycznym zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina należy uwzględnić inne schorzenia, które mogą dawać podobne objawy bólowe w okolicy promieniowej nadgarstka 1. Wśród nich znajdują się:
- Choroba zwyrodnieniowa stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka (osteoarthritis)
- Zespół cieśni nadgarstka
- Gangliony grzbietowej części nadgarstka
- Radikulopatie szyjne
- Złamania kości nadgarstka
- Zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis) 12
Rozpoznanie i konsekwencje choroby
Wczesne i prawidłowe rozpoznanie zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina jest kluczowe dla skutecznego leczenia i uniknięcia trwałych powikłań 12. Nieleczone zapalenie może prowadzić do trudności w korzystaniu z dłoni i nadgarstka, ograniczenia zakresu ruchomości, a w konsekwencji do pogorszenia jakości życia i wydajności pracy 12.
Warto zaznaczyć, że zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, z szacunkowym stosunkiem 2,8:0,6 na 1000 osobo-lat 1. Ogólna zapadalność wynosi około 0,9 na 1000 osobo-lat, przy czym jest wyższa u osób powyżej 40 roku życia (1,4 na 1000 osobo-lat) w porównaniu z osobami w wieku około 20 lat (0,6 na 1000 osobo-lat) 1.
Leczenie i rokowanie
Choć niniejszy artykuł koncentruje się na diagnostyce zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina, warto wspomnieć, że większość pacjentów dobrze reaguje na leczenie zachowawcze, które obejmuje:
- Odpoczynek i unikanie ruchów prowokujących ból
- Unieruchomienie nadgarstka za pomocą ortezy lub szyny
- Leki przeciwzapalne
- Iniekcje kortykosteroidów do pochewki ścięgnistej (skuteczne u 52-90% pacjentów po jednej lub dwóch iniekcjach) 12
- Fizjoterapia i terapia zajęciowa 1
W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze lub nawracających, może być konieczne leczenie operacyjne polegające na uwolnieniu pierwszego przedziału prostowników 12.
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina jest zazwyczaj schorzeniem krótkotrwałym i bardzo dobrze poddającym się leczeniu 12. Jednakże, wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie są kluczowe dla osiągnięcia optymalnych wyników 1.
Podsumowanie diagnostyki
Diagnostyka zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie i badaniu fizykalnym, z wykorzystaniem specjalistycznych testów klinicznych, takich jak test Finkelsteina, test Eichhoffa czy nowszy test WHAT 12. Badania obrazowe, choć nie są niezbędne do postawienia diagnozy, mogą być pomocne w wykluczeniu innych przyczyn bólu nadgarstka i w planowaniu leczenia, szczególnie w przypadkach opornych na terapię zachowawczą 12.
Wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina jest kluczowe dla uniknięcia przewlekłego bólu i ograniczenia funkcji dłoni i nadgarstka, co mogłoby negatywnie wpłynąć na jakość życia pacjenta 12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.