Zapalenie pochewek ścięgnistych de quervaina
Etiologia i przyczyny
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina to stan zapalny obejmujący ścięgna odwodziciela długiego kciuka (APL) oraz prostownika krótkiego kciuka (EPB) w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej. Etiologia schorzenia jest wieloczynnikowa i obejmuje zarówno zmiany zwyrodnieniowe z odkładaniem tkanki włóknistej i zwiększonym unaczynieniem, jak i obecność mediatorów zapalnych, które nasilają rekrutację komórek odpornościowych i wywołują ból. Przewlekłe przeciążenie nadgarstka, powtarzalne ruchy kciuka i nadgarstka (np. pisanie na klawiaturze, prace domowe, sporty takie jak golf czy tenis) oraz urazy mechaniczne stanowią główne czynniki ryzyka. Szczególnie narażone są kobiety w wieku 30-50 lat, zwłaszcza w okresie ciąży i poporodowym, gdzie zmiany hormonalne i zatrzymanie płynów sprzyjają rozwojowi choroby.
- Etiologia zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina
- Kontrowersje wokół przyczyny zapalenia
- Najczęstsze czynniki przyczyniające się do rozwoju choroby
- Ciąża i zmiany hormonalne
- Czynniki ryzyka i demografia
- Mechanizm rozwoju schorzenia
- Zapobieganie zapaleniu pochewek ścięgnistych de Quervaina
- Podsumowanie etiologii zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina
Etiologia zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina to bolesny stan zapalny dotyczący ścięgien na bocznej stronie nadgarstka, w szczególności ścięgien odwodziciela długiego kciuka (abductor pollicis longus, APL) oraz prostownika krótkiego kciuka (extensor pollicis brevis, EPB). Stan ten charakteryzuje się bólem i tkliwością w okolicy wyrostka rylcowatego kości promieniowej.12
Kontrowersje wokół przyczyny zapalenia
Mimo wielu badań, dokładna przyczyna zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina pozostaje niejasna. Istnieje kilka teorii dotyczących etiologii tego schorzenia:34
Badania histopatologiczne sugerują, że choroba może być wynikiem zwyrodnienia śluzowatego z odkładaniem się tkanki włóknistej i zwiększoną unaczynieniem, a nie ostrego stanu zapalnego błony maziowej. To odkładanie się prowadzi do pogrubienia pochewki ścięgnistej, co powoduje bolesne uwięźnięcie ścięgien odwodziciela długiego kciuka i prostownika krótkiego kciuka.56
Z drugiej strony, istnieją dowody na obecność mediatorów zapalnych w tkankach dotkniętych chorobą, co sugeruje, że stan zapalny może odgrywać rolę w patogenezie schorzenia. Mediatory zapalne to cząsteczki uwalniane podczas odpowiedzi zapalnej, które odgrywają kluczową rolę w patogenezie zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina poprzez promowanie rekrutacji komórek odpornościowych do miejsca zapalenia, zwiększenie przepuszczalności naczyń krwionośnych i wywoływanie bólu.7
Najczęstsze czynniki przyczyniające się do rozwoju choroby
Przeciążenie i powtarzające się ruchy
Przewlekłe przeciążenie nadgarstka jest najczęściej wymienianą przyczyną zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina.89 Powtarzające się ruchy dnia codziennego, które angażują kciuk i nadgarstek, mogą powodować podrażnienie i stan zapalny:
- Pisanie na klawiaturze i używanie urządzeń mobilnych (przewijanie ekranu, pisanie wiadomości)1011
- Prace domowe i ogrodnicze (wyciskanie mokrych ubrań, młotkowanie, przenoszenie ciężkich doniczek)1213
- Aktywności sportowe (golf, tenis, narciarstwo)1415
- Czynności zawodowe wymagające powtarzalnych ruchów nadgarstka i kciuka (fryzjerstwo, prace budowlane, malowanie)1617
Ruchy, które szczególnie obciążają te ścięgna, to te wymagające równoczesnego odwiedzenia kciuka, wyprostu i odchylenia promieniowego nadgarstka.1819
Opiekowanie się maleńkimi dziećmi
Szczególną grupą ryzyka są osoby opiekujące się małymi dziećmi, głównie matki i babcie. Schorzenie to jest czasem nazywane „kciukiem matki” ze względu na częste występowanie u kobiet opiekujących się niemowlętami:2021
- Powtarzalne podnoszenie i trzymanie dziecka2223
- Specyficzne pozycje wymagane do karmienia i opieki nad dzieckiem24
- Schorzenie typowo pojawia się 4-6 tygodni po porodzie25
Urazy nadgarstka i kciuka
Bezpośredni uraz nadgarstka lub ścięgna może również przyczynić się do powstania zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina. Urazy mogą prowadzić do powstawania tkanki bliznowatej, która ogranicza ruch ścięgien:2627
- Blizny po złamaniach nadgarstka mogą ograniczać ślizganie się ścięgien EPB/APL28
- Urazy mechaniczne obszaru nadgarstka29
- Nagły uraz może w mniej typowych przypadkach prowadzić do zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina30
Choroby zapalne i uwarunkowania anatomiczne
Pewne schorzenia oraz czynniki anatomiczne mogą predysponować do rozwoju zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina:3132
- Choroby zapalne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów3334
- Cukrzyca i choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń i niedoczynność tarczycy3536
- Warianty anatomiczne pierwszego przedziału prostowników – u około 10% pacjentów występuje przegroda międzyścięgnista pomiędzy APL i EPB. Brak przegrody wiąże się z bardzo wysokim wskaźnikiem (prawie 100%) całkowitego ustąpienia objawów przy leczeniu zachowawczym. Obecność przegrody zwiększa prawdopodobieństwo konieczności leczenia operacyjnego37
Ciąża i zmiany hormonalne
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina jest szczególnie często diagnozowane w czasie ciąży i w okresie poporodowym. Czynniki przyczyniające się do tego zjawiska to:3839
- Zmiany hormonalne podczas ciąży4041
- Zatrzymanie płynów, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży42
- Zwiększone obciążenie związane z opieką nad noworodkiem43
Warto zauważyć, że u kobiet w ciąży zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina często ustępuje po zakończeniu ciąży lub karmienia piersią, co sugeruje potencjalny związek z tymczasowymi zmianami hormonalnymi.44
Czynniki ryzyka i demografia
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina dotyka niektórych grup demograficznych częściej niż inne:4546
- Płeć: Kobiety chorują 3-8 razy częściej niż mężczyźni (około 80% przypadków)4748
- Wiek: Najczęściej występuje u osób w wieku 30-50 lat4950
- Pochodzenie etniczne: Niektóre badania sugerują zwiększone ryzyko wśród osób pochodzenia afrykańskiego51
Mechanizm rozwoju schorzenia
Mechanizm rozwoju zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina można opisać następująco:5253
- Ścięgna APL i EPB przechodzą przez wąski tunel (pochewkę ścięgnistą) przy wyrostku rylcowatym kości promieniowej
- Przeciążenie lub uraz prowadzą do podrażnienia i stanu zapalnego pochewki
- Proces zapalny powoduje pogrubienie pochewki ścięgnistej lub samych ścięgien
- Pogrubienie ogranicza przestrzeń w tunelu, utrudniając swobodne ślizganie się ścięgien
- Ruchy kciuka, szczególnie w połączeniu z odchyleniem promieniowym lub łokciowym nadgarstka, wywołują ból i podtrzymują stan zapalny oraz obrzęk5455
Proces zapalny przyciąga fibroblasty, które odkładają kolagenowe włókna adhezyjne w pochewce. Te adhezje upośledzają ruch ścięgna w pochewce, a więc także ruch kciuka, i powodują ból przy próbie ruchu.56
Zapobieganie zapaleniu pochewek ścięgnistych de Quervaina
Wiedząc, że główną przyczyną zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina jest przeciążenie, można podjąć kilka działań zapobiegawczych:57
- Unikanie czynności, które nadmiernie obciążają nadgarstek
- Stosowanie ergonomicznych narzędzi przy pracy wymagającej powtarzalnych ruchów
- Regularne przerwy podczas wykonywania powtarzalnych czynności
- Wykonywanie ćwiczeń wzmacniających nadgarstek i dłoń
- W przypadku pierwszych objawów – wczesne zastosowanie odpoczynku i leczenia
Dodatkowo, u osób z podwyższonym ryzykiem (np. kobiety w ciąży, osoby z chorobami zapalnymi), warto rozważyć profilaktyczne stosowanie stabilizatorów nadgarstka, szczególnie podczas snu, aby utrzymać rękę w neutralnej pozycji i zapobiec pogorszeniu stanu.58
Podsumowanie etiologii zapalenia pochewek ścięgnistych de Quervaina
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina to wieloczynnikowe schorzenie, którego dokładna przyczyna pozostaje przedmiotem badań. Najczęściej wiąże się z przewlekłym przeciążeniem i powtarzalnymi ruchami nadgarstka i kciuka, które prowadzą do pogrubienia pochewki ścięgnistej i/lub samych ścięgien, ograniczając ich ruch w wąskim tunelu anatomicznym. Wśród czynników ryzyka znajdują się płeć żeńska, wiek średni, ciąża, choroby zapalne oraz przebyte urazy nadgarstka. Znajomość czynników etiologicznych pozwala na wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych i terapeutycznych.596061
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.