Wrodzony przerost nadnerczy
Zapobieganie i profilaktyka
Wrodzony przerost nadnerczy (CAH) to autosomalne recesywne zaburzenie steroidogenezy, najczęściej spowodowane mutacjami w genie CYP21A2 prowadzącymi do niedoboru 21-hydroksylazy. Wczesne wykrycie choroby jest możliwe dzięki badaniom przesiewowym noworodków mierzącym poziomy 17-hydroksyprogesteronu (17-OHP), które są rutynowo wykonywane w USA i wielu krajach. Po potwierdzeniu diagnozy poprzez pomiar 17-OHP i elektrolitów w surowicy, niezwłocznie rozpoczyna się terapię glikokortykoidami i mineralokortykoidami, aby zapobiec przełomom nadnerczowym zagrażającym życiu. Leczenie prenatalne deksametazonem, stosowane od 6-7 tygodnia ciąży, może zapobiegać wirylizacji u płodów żeńskich, jednak ze względu na ryzyko działań niepożądanych u matki i kontrowersje, zalecane jest prowadzenie go wyłącznie w ramach badań klinicznych. Poradnictwo genetyczne oraz diagnostyka przedimplantacyjna stanowią istotne narzędzia profilaktyczne dla rodzin z historią CAH.
- Wrodzony przerost nadnerczy – Profilaktyka i zapobieganie
- Badania przesiewowe noworodków
- Leczenie prenatalne
- Poradnictwo genetyczne i planowanie rodziny
- Zapobieganie długoterminowym powikłaniom
- Nowe kierunki w profilaktyce i leczeniu
- Informowanie i decyzje chirurgiczne
- Podsumowanie działań profilaktycznych
Wrodzony przerost nadnerczy – Profilaktyka i zapobieganie
Wrodzony przerost nadnerczy (CAH) to grupa autosomalnych recesywnych zaburzeń steroidogenezy kory nadnerczy, najczęściej spowodowanych niedoborem 21-hydroksylazy w wyniku mutacji genu CYP21A2. Jako choroba genetyczna, CAH nie może być całkowicie wyeliminowany, jednak istnieją różne strategie profilaktyczne, które mogą pomóc w zmniejszeniu powikłań i poprawie jakości życia pacjentów.12
Badania przesiewowe noworodków
Programy badań przesiewowych noworodków mierzące poziomy 17-hydroksyprogesteronu znacząco poprawiły wczesne wykrywanie i wyniki leczenia, identyfikując prawie wszystkie niemowlęta z klasyczną (ciężką) postacią CAH spowodowaną niedoborem 21-hydroksylazy, a także niektóre łagodniejsze warianty.3 Badania przesiewowe noworodków w kierunku CAH są rutynowo wykonywane we wszystkich 50 stanach Stanów Zjednoczonych i w co najmniej 40 innych krajach.4
Pozytywny wynik badania przesiewowego noworodków w kierunku CAH wymaga potwierdzenia drugą próbką osocza w celu pomiaru poziomów 17-OHP, wraz z badaniem elektrolitów w surowicy. Po pobraniu próbki potwierdzającej, leczenie glikokortykoidami i mineralokortykoidami (jeśli konieczne) powinno być niezwłocznie rozpoczęte u wszystkich niemowląt z podejrzeniem CAH, aby zapobiec zagrażającym życiu przełomom nadnerczowym.5
Celem badań przesiewowych noworodków jest:6
- Zapobieganie zagrażającym życiu przełomom nadnerczowym, a tym samym uniknięcie wstrząsu, uszkodzenia mózgu i śmierci
- Zapobieganie przypisaniu płci męskiej u wirylizowanych noworodków płci żeńskiej
- Zapobieganie postępującym skutkom nadmiaru androgenów nadnerczowych, które powodują niski wzrost i zaburzenia psychoseksualne u chłopców i dziewcząt
Leczenie prenatalne
Leczenie prenatalne CAH jest kontrowersyjne, ale może być skuteczne w zapobieganiu wirylizacji żeńskich płodów dotkniętych ciężką postacią choroby. Terapia ta obejmuje podawanie deksametazonu matce od wczesnego okresu ciąży (6-7 tydzień), aby zahamować nadmierną produkcję androgenów nadnerczowych u płodu.78
Zgodnie z protokołem zaproponowanym przez Carlsona i współpracowników, matka otrzymuje 20 mcg/kg/dobę deksametazonu podzielonego na trzy dawki, jak tylko ciąża zostanie rozpoznana, aby stłumić wydzielanie ACTH u płodu i zapobiec nadmiernemu wytwarzaniu androgenów nadnerczowych przez nadnercza płodu.9
Leczenie deksametazonem jest przerywane, jeśli biopsja kosmówki (wykonywana w 8-12 tygodniu ciąży) lub amniocenteza (wykonywana w 18-20 tygodniu ciąży) wskazuje, że płód jest płci męskiej lub jeśli analiza genetyczna wskazuje, że płód nie jest dotknięty chorobą.10
Pozytywne efekty tego leczenia w zmniejszaniu lub łagodzeniu wirylizacji narządów płciowych u dziewczynek są obecnie niepodważalne. Dotychczasowe badania nie wykazały zwiększonej liczby poronień ani wad wrodzonych w leczonych ciążach, jednak wiąże się ono ze znacznymi działaniami niepożądanymi u matki podczas ciąży.1112
Ponieważ tylko płód żeński jest zagrożony zniekształceniem z powodu wirylizacji, strategia ta prowadzi do niepotrzebnego leczenia siedmiu z ośmiu płodów. Jednak ponieważ wirylizacja występuje w ciągu pierwszych 12 tygodni ciąży, wirylizacja dotkniętego płodu żeńskiego już nastąpi, jeśli będziemy czekać, aż płeć i diagnoza płodu będą znane.13
Ze względu na kontrowersje związane z tym leczeniem, zaleca się, aby leczenie prenatalne było prowadzone w ramach badań klinicznych.1415 Endocrine Society zaleca unikanie terapii prenatalnej w przypadku CAH (z wyjątkiem etycznie zatwierdzonych protokołów) ze względu na nie w pełni zdefiniowane ryzyko po urodzeniu.16
Poradnictwo genetyczne i planowanie rodziny
Ponieważ CAH jest dziedziczone w sposób autosomalny recesywny, oznacza to, że oboje rodzice muszą być nosicielami recesywnego genu. Pary z historią recesywnych genów CAH mogą zapobiec temu stanowi poprzez diagnostykę genetyczną przedimplantacyjną.17
Poradnictwo genetyczne jest zalecane dla rodziców z historią rodzinną CAH lub dzieckiem z tym schorzeniem.1819 Poradnictwo to może pomóc w zrozumieniu potencjalnego ryzyka i podjęciu świadomych decyzji dotyczących planowania rodziny.
Możliwe strategie obejmują:
- Badania prenatalne za pomocą amniocentezy lub biopsji kosmówki, które skutecznie diagnozują CAH spowodowany niedoborem 21-hydroksylazy i 11-beta-hydroksylazy, jeśli rodzeństwo miało znaną mutację lub delecję w poprzedniej ciąży20
- Preimplantacyjne badanie genetyczne dla zaburzeń monogenowych (PGT-M) w połączeniu z in vitro fertilizacją (IVF), aby tylko niezainfekowane zarodki zostały wszczepione2122
- Antykoncepcja dla osób, które nie planują ciąży23
Rutynowe badania przesiewowe nosicieli, które obejmują CAH z powodu niedoboru 21-hydroksylazy, stają się coraz bardziej przystępne cenowo i są zalecane przez American College of Obstetrics and Gynecology do oferowania wszystkim pacjentkom w ciąży i tym, które pragną zajść w ciążę podczas wizyt przedkoncepcyjnych, zwłaszcza jeśli przechodzą diagnostykę niepłodności i in vitro fertilizację (IVF).24
Zapobieganie długoterminowym powikłaniom
Ważnym zadaniem w opiece nad pacjentami z CAH jest zapobieganie długoterminowym problemom zdrowotnym.2526 Strategie te obejmują:
Optymalne leczenie glikokortykoidami i mineralokortykoidami:
- Wszystkie osoby rosnące z klasycznym CAH powinny otrzymywać terapię podtrzymującą hydrokortyzonem i powinny unikać przewlekłego stosowania silniejszych lub długo działających glikokortykoidów, które mogą mieć niekorzystne skutki uboczne27
- U dzieci zalecane jest wczesne rozpoczęcie doustnego hydrokortyzonu w podzielonych dawkach po rozpoznaniu w okresie noworodkowym, niemowlęcym i dzieciństwie28
- Fludrokortyzon jest zalecany dla wszystkich niemowląt z klasycznym CAH, niezależnie od genotypu/fenotypu29
Edukacja i zapobieganie przełomom nadnerczowym:
- Edukowanie rodziców, opiekunów i starszych pacjentów z CAH na temat objawów, zapobiegania i leczenia w nagłych wypadkach przełomów nadnerczowych jest kluczowym aspektem zarządzania CAH30
- Wszyscy pacjenci z CAH powinni być powiadomieni o konieczności noszenia identyfikacji medycznej i trzymania zestawu do awaryjnego wstrzykiwania glikokortykoidów łatwo dostępnego do użycia podczas przełomów nadnerczowych31
Regularne monitorowanie:
- Pacjenci powinni być regularnie monitorowani poprzez badania fizyczne, w tym pomiary wzrostu, masy ciała i ciśnienia krwi32
- U pacjentów z CAH należy przeprowadzać ścisłe monitorowanie w pierwszych 3 miesiącach życia, ocenę co 3 miesiące między 3-18 miesiącem życia i co 4 miesiące po 18 miesiącu33
Przejście do opieki dla dorosłych:
- Nastolatki z wrodzonym przerostem nadnerczy powinny rozpocząć przejście do opieki dla dorosłych na kilka lat przed zwolnieniem z endokrynologii pediatrycznej, aby zapewnić kontynuację opieki przez całe życie34
Wsparcie psychologiczne:
- Pacjenci z wrodzonym przerostem nadnerczy (i rodzice nieletnich) powinni szukać leczenia zdrowia psychicznego w celu rozwiązania wszelkich problemów psychospołecznych związanych z CAH35
Nowe kierunki w profilaktyce i leczeniu
Obecne badania koncentrują się na opracowaniu bardziej fizjologicznych zamienników glikokortykoidów, ponieważ standardowe terapie często nie kontrolują nadmiernej produkcji androgenów i stwarzają ryzyko suprafizjologicznej ekspozycji na sterydy.36
Kilka nowych eksperymentalnych farmakoterapii mających na celu zmniejszenie ekspozycji na glikokortykoidy i naśladowanie fizjologicznego wydzielania glikokortykoidów jest w fazie rozwoju.3738 Obejmują one:
- Ciągłe podskórne podawanie hydrokortyzonu, które naśladuje fizjologiczne uwalnianie kortyzolu, szczególnie przydatne u pacjentów z szybkim metabolizmem kortyzolu lub zaburzonym wchłanianiem jelitowym39
- Rozwój terapii spersonalizowanych genowo i komórkowo40
- Cyrkadialne zastępowanie glikokortykoidów i pomocnicze terapie niesteroidowe, które obiecują umożliwienie zmniejszenia dawki glikokortykoidów41
Informowanie i decyzje chirurgiczne
Pracownicy służby zdrowia powinni informować wszystkich rodziców pacjentów pediatrycznych z CAH (szczególnie dziewcząt z niejednoznacznymi narządami płciowymi) o opcjach chirurgicznych, w tym o opóźnieniu operacji do czasu, gdy dziecko będzie starsze.42
Wszystkie decyzje chirurgiczne dla nieletnich powinny być prerogatywą rodzin (tj. rodziców za zgodą starszych dzieci) w podejmowaniu wspólnych decyzji z doświadczonymi konsultantami chirurgicznymi.43
Przed operacją powinny mieć miejsce obszerne dyskusje na temat ryzyka i korzyści, wspólne podejmowanie decyzji oraz przegląd powikłań.44
Podsumowanie działań profilaktycznych
Chociaż nie ma znanego sposobu na całkowite zapobieganie CAH, istnieje kilka strategii, które mogą pomóc w zmniejszeniu obciążenia chorobą i poprawie jakości życia pacjentów:4546
- Badania przesiewowe noworodków – pomagają we wczesnym rozpoznaniu, prawidłowym przypisaniu płci i odpowiednio wczesnym rozpoczęciu terapii kortykosteroidami, zmniejszając w ten sposób śmiertelność47
- Poradnictwo genetyczne – dla rodzin z historią CAH lub dzieckiem z tym schorzeniem48
- Preimplantacyjne badania genetyczne – dla par chcących uniknąć przekazania CAH potomstwu49
- Leczenie prenatalne – kontrowersyjne, ale może być skuteczne w zapobieganiu wirylizacji u płodów żeńskich50
- Optymalna terapia zastępcza hormonalna – aby zapobiec przełomom nadnerczowym i zminimalizować długoterminowe powikłania51
- Edukacja i wsparcie psychospołeczne – dla pacjentów i rodzin52
Przy regularnym przyjmowaniu leków dziecko z CAH może prowadzić normalne życie. Nie ma znanych niepełnosprawności intelektualnych związanych z CAH. Przewidywana długość życia jest normalna. Kobiety z CAH (jeśli przyjmują leki zgodnie z zaleceniami) nie mają trudności z zajściem w ciążę lub donoszeniem ciąży, a mężczyźni, którzy odpowiednio przyjmują leki, mają normalną płodność.53
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.